8710 nima uchun kerak
Yil davomida korxona daromad topadi, xarajat qiladi. Yil oxirida hammasi 9910 «Yakuniy moliyaviy natija» schyotida bitta raqamga — foyda yoki zararga — jamlanadi. Endi shu natijaning «turar joyi» kerak: foyda hali ta'sischilar o'rtasida bo'linmagan, rezervga ajratilmagan bo'lsa, u qayerda turadi? Aynan 8710 da. 364-bandda aytilishicha, bu schyotda tashkilotning hisobot davridagi faoliyati bo'yicha taqsimlanmagan foyda (qoplanmagan zarar) hisobga olinadi.
8700 guruhida ikkita sub-schyot bor (363-band):
| Sub-schyot | Nima hisobga olinadi |
|---|---|
| 8710 «Hisobot davrining taqsimlanmagan foydasi (qoplanmagan zarari)» | Joriy hisobot davrining natijasi |
| 8720 «Jamg'arilgan foyda (qoplanmagan zarar)» | Taqsimlashdan keyin 8710 dan o'tkazilgan qoldiq |
Passiv schyot: bu nimani anglatadi
Hisobvaraqlar rejasida 8700 «P» (passiv) turida. 21-son BHMSning 3-bandiga ko'ra passiv hisobvaraqda majburiyat va xususiy kapitalning qoldig'i va ko'payishi kreditda, kamayishi debetda aks etadi. Taqsimlanmagan foyda xususiy kapitalning bir qismi, shuning uchun:
- foyda topilsa, 8710 kreditlanadi — xususiy kapital ortadi;
- foyda dividendga, rezervga yoki 8720 ga o'tkazilsa, 8710 debetlanadi;
- zarar bo'lsa, 8710 debetlanadi, ya'ni debet qoldiq qoplanmagan zararni bildiradi.
Yozuvlar qanday yuradi
1-bosqich: natijani ko'chirish. Hisobot yili yopilganda 9910 schyotining saldosi 8710 bilan bog'langan holda yopiladi (435-band). 364-bandga ko'ra sof foyda 8710 kreditiga, zarar esa debetiga o'tkaziladi.
2-bosqich: foydani taqsimlash. 8710 ning debetida foyda nimaga yo'naltirilgani ko'rinadi. 21-son BHMS jadvallarida debetdan yozilgan barcha qatorlar:
- dividend to'lashga yo'naltirish — Kt 6610 (365-band, 2-qator);
- aksiyadorlarga dividend hisoblash — Kt 6610 (285-band, 1-qator; bu qatorda debet sifatida 8710 yoki 8720 ko'rsatilgan);
- foydaning bir qismini ustav kapitalini ko'paytirishga yo'naltirishda hisoblangan dividend miqdorida — Kt 6610 (348-band, 2-qator, «a» kichik band);
- rezerv kapitaliga (fondiga) yo'naltirish — Kt 8520 (365-band, 3-qator va 358-band, 6-qator);
- hisobot yilining sof zarari — Kt 9910 (365-band, 1-qator; 436-band, 11-qator);
- foyda qoldig'ini jamg'arilgan foydaga o'tkazish — Kt 8720 (365-band, 4-qator).
3-bosqich: qoldiq. 364-bandga ko'ra taqsimlashdan keyin qolgan summa 8710 dan 8720 ga o'tkaziladi. Zarar bo'lsa, jadvalda teskari yozuv berilgan: Dt 8720 Kt 8710 (365-band, 4-qator, «zarar»).
Kreditga nima yoziladi
Kreditda 21-son BHMS jadvallaridagi ikki qator bor:
| Operatsiya | Debet |
|---|---|
| Hisobot davri yakuniy moliyaviy natijasi foyda (365-band, 1-qator; 436-band, 10-qator) | 9910 |
| Zarar bo'lsa, zararning 8720 ga o'tkazilishi (365-band, 4-qator, «zarar») | 8720 |
Nimalarga e'tibor berish kerak
- Yo'nalishni adashtirmang. Foyda: Dt 9910 Kt 8710. Zarar: Dt 8710 Kt 9910. Ikkalasi ham 365-band, 1-qatorda yonma-yon turadi (amaliy maslahat).
- Rezerv alohida shart bilan. 364-bandga ko'ra rezerv kapitalini shakllantirish uchun taqsimlanmagan foydadan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda foydalanish mumkin. Qancha ajratilishi yozuvga emas, ta'sis hujjatlari va qonunchilikka bog'liq.
- Qoldiqni 8720 ga o'tkazishni unutmang. Taqsimlash tugagach 8710 da joriy yilning ishlatilmagan summasi turib qolmasligi kerak: 364-bandga ko'ra u 8720 ga o'tkaziladi (amaliy maslahat: yopishdan keyin 8710 qoldig'ini tekshirib chiqing).
- Dividend yozuvi — qarz yozuvi. Dt 8710 Kt 6610 ta'sischilar oldidagi dividend bo'yicha qarzni 6610 schyotiga o'tkazadi; shuning uchun yozuvdan oldin foydani taqsimlash haqidagi qaror hujjatini tayyorlab qo'ying (amaliy maslahat).
Asosiy provodkalar 11
Debet va Kredit 21-son BHMS 2-ilovasidagi namunaviy jadvaldagidek. Operatsiya matni jadval mazmunining qisqa bayoni.
| Operatsiya | Debet | Kredit | Manba |
|---|---|---|---|
| Hisobot davrining yakuniy moliyaviy natijasi foyda bo'lib chiqdi va 8710 ga o'tkazildi | 9910 | 8710 | 21-son BHMS, 365-band, 1-qator |
| Hisobot davrining yakuniy moliyaviy natijasi zarar bo'lib chiqdi va 8710 ga o'tkazildi | 8710 | 9910 | 21-son BHMS, 365-band, 1-qator |
| Hisobot yilining sof foydasi | 9910 | 8710 | 21-son BHMS, 436-band, 10-qator |
| Hisobot yilining sof zarari | 8710 | 9910 | 21-son BHMS, 436-band, 11-qator |
| Hisobot davrining taqsimlanmagan foydasi dividend to'lashga yo'naltirildi | 8710 | 6610 | 21-son BHMS, 365-band, 2-qator |
| Aksiyadorlarga dividend hisoblandi (debetda 8710 yoki 8720) | 8710, 8720 | 6610 | 21-son BHMS, 285-band, 1-qator |
| Foydaning bir qismi ustav kapitalini ko'paytirishga yo'naltirilganda hisoblangan dividend miqdori | 8710 | 6610 | 21-son BHMS, 348-band, 2-qator, «a» kichik band |
| Taqsimlanmagan foyda rezerv kapitalini shakllantirishga yo'naltirildi | 8710 | 8520 | 21-son BHMS, 365-band, 3-qator |
| Ta'sis hujjatlariga va qonunchilikka muvofiq joriy yil foydasi rezerv kapitaliga (fondiga) yo'naltirildi | 8710 | 8520 | 21-son BHMS, 358-band, 6-qator |
| Hisobot davri taqsimlanmagan foydasining qoldig'i jamg'arilgan foydaga o'tkazildi | 8710 | 8720 | 21-son BHMS, 365-band, 4-qator, «foyda» |
| Hisobot davri zarari jamg'arilgan foyda (qoplanmagan zarar) schyotiga o'tkazildi | 8720 | 8710 | 21-son BHMS, 365-band, 4-qator, «zarar» |
Misol
«Sirdaryo Non» MChJ (o'ylab topilgan non va qandolat ishlab chiqaruvchi korxona) yilni sof foyda bilan yopdi. 9910 schyotida foyda 120 000 000 so'm bo'lib chiqdi. Ta'sischilar foydani quyidagicha taqsimlashga qaror qildi (summalar faqat misol uchun olingan):
| № | Operatsiya | Dt | Kt | Summa, so'm |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Yil natijasi — sof foyda — 8710 ga o'tkazildi | 9910 | 8710 | 120 000 000 |
| 2 | Foydadan dividend to'lashga yo'naltirildi | 8710 | 6610 | 50 000 000 |
| 3 | Foydadan rezerv kapitaliga yo'naltirildi | 8710 | 8520 | 12 000 000 |
| 4 | Foydaning qolgan qismi jamg'arilgan foydaga o'tkazildi | 8710 | 8720 | 58 000 000 |
Provodkalar manbasi: 1 — 365-band, 1-qator (436-band, 10-qator); 2 — 365-band, 2-qator; 3 — 365-band, 3-qator; 4 — 365-band, 4-qator, «foyda». Dividend va rezervga ajratiladigan summani korxonaning ta'sis hujjatlari va qonunchilik belgilaydi, bu yerdagi raqamlar o'ylab topilgan.
8710 bo'yicha hisob:
| Ko'rsatkich | Summa, so'm |
|---|---|
| Kredit aylanmasi (1) | 120 000 000 |
| Debet aylanmasi (2, 3, 4) | 50 000 000 + 12 000 000 + 58 000 000 = 120 000 000 |
| Taqsimlashdan keyingi qoldiq | 0 |
Tekshiruv: 120 000 000 − 50 000 000 − 12 000 000 = 58 000 000 so'm — aynan shu summa 4-yozuv bilan 8720 ga o'tdi, shu sababli 8710 yopildi.
Zarar holatida. Agar yil 20 000 000 so'm zarar bilan yopilsa, yozuv teskari bo'ladi: Dt 8710 Kt 9910 — 20 000 000 so'm (365-band, 1-qator, «zarar»; 436-band, 11-qator). 8710 da 20 000 000 so'm debet qoldiq — qoplanmagan zarar — paydo bo'ladi (misol muallif tomonidan tuzilgan).