Barcha maqolalar
Buxgalteriya, soliq va audit bo'yicha tushuntirishlar.
Eksport kontrakti narxi bojxona qiymatiga qanday aylanadi: deklaratsiyaga yo'l haqi va o'rov qo'shiladimi, chet eldagi yetkazib berish chiqariladimi?
Quritilgan o'rik eksporti: kontrakt narxi 48 000 dollar, deklaratsiyadagi bojxona qiymati esa 45 950. Farq nimadan chiqdi? Bojxona kodeksining 315, 316 va 317-moddalari bo'yicha qaysi xarajat qo'shiladi, qaysi biri chiqariladi, hujjat bo'lmasa yoki narx keyin aniqlansa nima bo'ladi.
Korxona faoliyatini davom ettira olishiga shubha tug'ilsa: auditor qaysi belgilarga qaraydi, rahbariyatdan nima so'raydi va xulosa qachon o'zgaradi?
Hisobot «korxona ishlashda davom etadi» degan taxmin bilan tuziladi. Kredit muddati yaqinlashib, pul tugab borayotgan bo'lsa, bu taxmin shubha ostida qoladi. Parket ishlab chiqaruvchi korxona misolida: qaysi ko'rsatkichlar ogohlantiradi, rahbariyatning pul bashorati nega hal qiluvchi hujjat va izoh yetarli bo'lmasa auditor fikri qanday o'zgaradi.
Soliq organi bank hisobvaraqlaridagi operatsiyalarni to'xtatsa: qaysi to'rt holatda, nimalar to'xtamaydi va qaror qachon bekor qilinadi?
Hisobot o'z vaqtida topshirilmasa yoki soliq organining talabiga javob berilmasa, yuridik shaxsning barcha hisobvaraqlaridan chiqim to'xtatilishi mumkin. Soliq kodeksining 111–113-moddalari bo'yicha: kim va necha kunga qaror qiladi, to'rt asos, nimalarga cheklov tegmaydi, bekor qilish muddatlari, noqonuniy yoki kech bekor qilinganda foiz va penya: bir korxonaning olti kunlik misolida.
Dasturiy ta'minot sotib olindi: uni nomoddiy aktivga kiritish kerakmi yoki xarajatga chiqarish kerakmi va amortizatsiya qachondan boshlanadi?
Yuk tashish korxonasi yo'nalish rejalashtiradigan dastur sotib oldi. 7-son BHMS bo'yicha oltita talab bir vaqtda bajarilsa, dastur 0430 schyotiga aktiv bo'lib kiradi, aks holda xarajat. Boshlang'ich qiymatga nimalar qo'shiladi, nimalar qo'shilmaydi, amortizatsiya nega xarid oyidan emas, keyingi oyning 1-sanasidan boshlanadi: bitta misolda, 60 oylik jadval bilan.
Hujjat va chek: nega hamma narsa yozib boriladi?
Alifbo darslarining o'n ikkinchisi: Qodirning do'konida kun oxirida kassa kamchiligi chiqdi. Hujjat va chek nima, ular nega kerak va yo'qolgan yozuvni qanday topish mumkin, oddiy hisob bilan.
Tadbirkor va korxona nima?
Alifbo darslarining o'n birinchisi: uyda ko'ylak tikadigan Munisa tadbirkorga qachon aylanadi, korxona nima va nega biznes puli bilan oila puli aralashib ketmasligi kerak. Bir oylik oddiy hisob bilan.
Homiladorlik va tug'ish nafaqasi: kim oladi, staj koeffitsiyenti qanday qo'llanadi va bola parvarishi ta'tilida yana homilador bo'lsa nafaqa qanday hisoblanadi?
Nafaqa uchun necha oy staj kerak, qaysi oylar uzluksiz stajni uzmaydi, 75, 85 va 100 foizlik koeffitsiyent qachon qo'llanadi va bola parvarishi ta'tilidagi xodima yana homilador bo'lsa o'rtacha ish haqi qanday topiladi: 796-son qaror Nizomi va 2667-son yo'riqnoma bo'yicha, bir tikuv korxonasi xodimasining uch ssenariysi bilan.
Bojxona rejimi nima: tovar chegaradan o'tganda unga qanday «maqom» beriladi va 16 rejim qanday guruhlanadi?
Kursning ikkinchi darsi: bojxona rejimi oddiy so'zlar bilan nima, nega bitta tovar turli maqsadda turli rejimda o'tadi, 16 rejimning to'liq ro'yxati kodlari bilan, ularni yo'nalish bo'yicha guruhlash va bir oylik shartli jo'natmalar jadvali.
Asosiy vositani tugatish tartibi: komissiyadan 9210 schyotini yopishgacha olti bosqich
Eski bug' qozoni ishdan chiqdi. Uni kim ko'rib chiqadi, dalolatnomaning qaysi shakli to'ldiriladi, kim tasdiqlaydi, qachon kesib olish mumkin va metallolom qanday kirim qilinadi? 5-son BHMS 54–58-bandlari, uchta ilova shakli va 21-son BHMS provodkalari konserva zavodi misolida.
16 bojxona rejimining har biri uchun qaysi hujjatlar topshiriladi: Bojxona kodeksidagi moddalar bo'yicha bitta jadval
Bojxona kodeksida har bir rejim uchun "zarur bo'ladigan hujjatlar" degan alohida modda bor. Ularni yonma-yon qo'ysak, 16 rejim to'rt guruhga bo'linadi: faqat deklaratsiya va kuzatuv hujjatlari, qo'shimcha hujjat talab qilinadiganlar, ro'yxati Vazirlar Mahkamasiga qoldirilganlar va maxsus deklaratsiya (qisqa BYD yoki tranzit deklaratsiyasi) bilan rasmiylashtiriladiganlar. Qayta ishlash ruxsatnomasi uchun hujjatlar va rejim tanlashda hujjatlar bo'yicha maslahatlar.
Eksport (10-kod) uchun qanday hujjatlar kerak: bitta hujjatlar to'plami bojxona, soliq va buxgalteriyaga qanday xizmat qiladi?
Eksport hujjatlari to'rt joyga kerak: tovarni rejimga joylashtiradigan bojxonaga, chegaradagi postga, QQS 0 foizni tasdiqlash uchun soliq organiga va tushumni yozish uchun buxgalteriyaga. Qaysi hujjat qaysi moddada talab qilinadi, qaysi biri bir necha maqsadga xizmat qiladi va qaysi sana nimani belgilaydi: temir yo'lda granit plita eksporti misolida.
Import (40-kod) uchun qanday hujjatlar rasmiylashtiriladi: tovar bilan keladigan qog'ozlardan buxgalteriya provodkasigacha
Chet el tovari omborga kirguncha hujjatlar uch qatlamda yig'iladi: tovar bilan birga yuradiganlari, chegarada tashuvchi ko'rsatadiganlari va deklarant bojxonaga topshiradiganlari. Bojxona kodeksi nimani aniq sanaydi, nimani Vazirlar Mahkamasiga qoldiradi va har bir hujjat asosida buxgalteriyada qaysi yozuv qilinadi: mebel furniturasi importi misolida.
Eksport qilingan tovarga xaridor da'vo bildirsa yoki tovar yetib bormasa: chegirma, kompensatsiya va kurs farqi buxgalteriyada qanday yoziladi?
Bishkekka ketgan LED chiroqlarning bir qismi yo'lda shikastlandi va xaridor narxni tushirishni so'radi. Bu sotuv chegirmasimi yoki da'vo bo'yicha kompensatsiyami, qarz oy oxirida qayta baholangan bo'lsa chegirma qaysi kursda yoziladi, tovar umuman yetib bormasa nima bo'ladi va bojxona deklaratsiyasi hamda to'lovlari bilan nima qilinadi: Bojxona kodeksi va 21-son BHMS bo'yicha to'liq hisob.
Eksportda yo'l haqi, sug'urta, broker va sertifikat xarajati qayerga yoziladi va yetkazib berish sharti sotuvchining foydasini qanday o'zgartiradi?
Xaridor ikki narx taklif qildi: arzonrog'ida yukni ombordan o'zi olib ketadi, qimmatrog'ida yo'l haqi va sug'urtani sotuvchi to'laydi. Eksport xarajatlari nega mahsulot tannarxiga emas, 9410 ga tushadi, har biri qaysi qator bilan yoziladi va qaysi taklif ko'proq foyda qoldiradi: mosh misolida hisob-kitob.
Eksport vositachi (komissioner) orqali: mahsulot kimning balansida turadi, tushum qachon yoziladi va QQS 0 foiz uchun qaysi hujjatlar kerak?
Kichik ishlab chiqaruvchi chet el bozoriga o'zi chiqmasdan, eksportni tajribali savdo kompaniyasiga topshirdi. Vositachiga berilgan atlas kimning balansida qoladi, tushum qaysi kursda yoziladi, vositachilik haqi qayerga tushadi va pul vositachi hisobiga kelganda QQS qachon hisobga olinadi: komitent va komissioner hisobi bir misolda.
Eksportda QQS 0 foiz: xom ashyo uchun to'langan QQS qaysi oyda hisobga olinadi, salbiy farq qanday qoplanadi va buxgalteriyada nima yoziladi?
Eksportga sotuvda QQS hisoblanmaydi, lekin xom ashyo uchun to'langan QQS yo'qolib ketmaydi. U xaridor pulining kelishiga qarab bosqichma-bosqich hisobga olinadi va oxirida salbiy farq paydo bo'ladi. Nol stavka va soliqdan ozod qilish farqi, ikki oylik hisob-kitob, qoplash tartibi va provodkalar sharbat korxonasi misolida.
Eksportga valyutada ikki marta bo'nak olindi, mahsulot keyin jo'natildi: tushum qaysi kurslarda yoziladi va qolgan qarz qanday qayta baholanadi?
Kontrakt summasining yarmi ikki bo'lib oldindan keldi, qolgani jo'natishdan keyin. Bitta sotuv uch xil kursda yoziladi: har bir bo'nak o'z kunidagi kursda, qolgan qism jo'natish kunidagi kursda. Bo'nak nega oy oxirida qayta baholanmaydi, qolgan qarz esa nega baholanadi: trikotaj korxonasi misolida to'liq zanjir.
Engel qonuni: oila daromadi ikki baravar oshsa, oziq-ovqatga sarf ham ikki baravar oshadimi?
Oylik daromadi 6 mln so'm bo'lgan oila uning yarmini oziq-ovqatga sarflaydi, 24 mln so'mlik oila esa atigi to'rtdan birini. Ovqatga ketadigan summa oshadi, lekin daromaddan sekinroq. Bu XIX asrda kuzatilgan Engel qonuni. Uning sababi, o'lchov usuli, cheklovlari va mahalla do'koni egasi uchun amaliy xulosasi.
Benford qonuni: summalarning uchdan biriga yaqini nega 1 raqami bilan boshlanadi va bu soxta hujjatni topishga qanday yordam beradi?
Ming ta to'lov summasining birinchi raqamini sanasangiz, 1 lar taxminan 301 ta, 9 lar esa atigi 46 ta chiqadi. Bu tasodif emas, Benford qonuni. Qonun qachon ishlaydi, qachon ishlamaydi va to'lovlar ro'yxatida 4 bilan boshlanadigan summalarning keskin ko'payishi nimadan darak berishi mumkin? Jadval va tekshiruv tartibi.
Hujjatli inkasso: eksportchi tovar hujjatlarini bank orqali yuborsa, pulini olishiga bank kafolat beradimi?
Hujjatli inkassoda bank hujjatlarni xaridorga faqat to'lov yoki veksel aksepti evaziga topshiradi, lekin to'lovni o'zi kafolatlamaydi. Avans, akkreditiv, inkasso va ochiq hisobni bitta eksport bitimi misolida bank xarajati va ehtimoliy yo'qotish bo'yicha solishtiramiz.
Savdo krediti sug'urtasi: tovarni nasiyaga bergan xaridor bankrot bo'lsa, debitorlik qarzini kim qoplaydi?
Qandolat ulgurji savdogari yirik supermarketga 500 mln so'mlik tovarni nasiyaga berdi, supermarket esa to'lovga qodir bo'lmay qoldi. Savdo krediti sug'urtasi bo'lsa, zararning qancha qismi qaytadi va xaridorga berilgan limit, o'z ulushi nima uchun muhim? Hisob-kitob va 21-son BHMS bo'yicha yozuvlar.
Sezgirlik tahlili: yillik byudjetdagi qaysi taxmin xato chiqsa, foyda eng ko'p qisqaradi — narxmi, hajmmi yoki xomashyo?
Pishiriq sexining byudjetida 700 mln so'm foyda rejalashtirilgan. Narx 10 foiz past chiqsa foyda 71 foizga, xomashyo 10 foiz qimmatlashsa 31 foizga qisqaradi. Har bir taxminni navbatma-navbat o'zgartirib, qaysi biri eng xavfli ekanini aniqlash, har bir ko'rsatkichning «zaxirasi»ni hisoblash va bir vaqtda ikki narsa yomonlashganda nima bo'lishi.
Analitik protseduralar (520-son AXS): auditor raqamni o'zi oldindan hisoblab, buxgalteriya bilan qanday solishtiradi va farq chiqsa nima qiladi?
Auditor savdo markazining har bir ijara hisobvarag'ini ochib o'tirmasdan, ijaraga berilgan maydon va narxdan kutilgan daromadni hisoblaydi. Kutilgan qiymat, ruxsat etilgan farq, rahbariyat izohini tekshirish va hujjatlashtirish: 7 punkt va savdo markazi auditidan hisob misoli.
Soliqni bir yo'la to'lashga pul yetmasa: kechiktirish yoki bo'lib-bo'lib to'lash imkoniyati kimga, qaysi asos bilan beriladi va foiz qachon hisoblanadi?
Kameral tekshiruvdan keyin plastik idishlar korxonasiga 84 mln so'm qo'shimcha soliq hisoblandi. Uni bir oyda to'lash shartmi yoki olti oyga bo'lish mumkinmi? Soliq kodeksining 11-bobi bo'yicha asoslar, foizsiz va foizli holatlar, rad etish sabablari, kerakli hujjatlar va shartlar buzilsa nima bo'lishi.
Qaytariladigan idish va bir martalik qadoq: tara qaysi schyotda yuritiladi, garov qaytarilmasa nima bo'ladi va xarajat qayerga yoziladi?
Ichimlik suvi korxonasi 19 litrlik idishlarni mijozlarga garov evaziga beradi, kichik shishalarni esa karton qutiga joylaydi. Qaysi tara tannarxga, qaysi biri sotish xarajatiga kiradi, qaytarilgan garov nega daromad emas, qaytmagan idish nima bo'ladi: 4 va 21-son BHMS bo'yicha bir korxona misolida.
Erkin ombor (73-kod): chet el tovari bojsiz va muddatsiz saqlansa, unda nima qilish mumkin va qisman import qilinganda tannarx qanday hisoblanadi?
Ehtiyot qism savdogari 1 000 quti tovarni olib keldi, lekin ichki bozorga hozircha 600 tasi kerak. Erkin ombor rejimi nima beradi, u yerda qaysi ishlarga ruxsat bor, chakana savdo nega taqiqlangan va bir partiyaning ikki qismi buxgalteriyada nega har xil tannarxga ega bo'ladi: 8 punkt va hisob misoli.
Bojxona hududida qayta ishlash (51-kod): chet ellik buyurtmachining xom ashyosidan mahsulot tayyorlansa, bojxonada nima rasmiylashtiriladi va buxgalteriyada nima yoziladi?
Qozog'istonlik buyurtmachi alyumin profil yuboradi, O'zbekistondagi sex undan deraza romi yig'ib, qaytarib jo'natadi. Profil uchun boj to'lanadimi, ruxsatnoma necha yilga beriladi, qoldiq profil nima bo'ladi va sex o'z balansida nimani ko'rsatadi: Bojxona kodeksi va 21-son BHMS bo'yicha bir sex misolida.
Talab va taklif: shanba kungi bozorda qulupnay narxi qanday qilib o'z-o'zidan bir nuqtada to'xtaydi?
Kursning ikkinchi darsi: talab va taklif nima, «talab» bilan «talab qilinadigan miqdor» farqi, muvozanat narxi, ortiqcha tovar va taqchillik qulupnay bozorining shartli jadvalida hamda mavsum o'rtasida dehqonlar ko'payganda narx qanday yangi nuqtaga ko'chishi.
Statistik kuzatish: raqamlar qayerdan olinadi va har doim hammani sanash shartmi?
Kursning ikkinchi darsi: statistik ma'lumot qanday yig'iladi, kuzatishni rejalashtirishdagi to'rt savol, kuzatish turlari (qamroviga, vaqtiga va ma'lumot olish usuliga ko'ra) bitta novvoyxona misolida va kuzatishda yo'l qo'yiladigan xatolar.
Bank hisob raqami nima va 12 million so'm bir korxonadan ikkinchisiga qanday «yuradi»?
Kursning ikkinchi darsi: bankdagi hisob raqam (hisobvaraq) oddiy so'zlar bilan nima, o'tkazmada pul aslida yurmasdan yozuvlar qanday o'zgarishi, bitta bank ichida va ikki bank orasida to'lov qanday bajarilishi hamda korxona buxgalteri buni 5110 schyotida qanday yozishi.