Bank hisob raqami nima va 12 million so'm bir korxonadan ikkinchisiga qanday «yuradi»?
Kursning ikkinchi darsi: bankdagi hisob raqam (hisobvaraq) oddiy so'zlar bilan nima, o'tkazmada pul aslida yurmasdan yozuvlar qanday o'zgarishi, bitta bank ichida va ikki bank orasida to'lov qanday bajarilishi hamda korxona buxgalteri buni 5110 schyotida qanday yozishi.
«Shirin tong» qandolatxonasi un yetkazib beruvchisi «Lolazor un»ga 12 000 000 so'm qarz edi. Buxgalter Zarina telefonda bir nechta tugmani bosdi va bir necha daqiqada to'lov yo'lga chiqdi. Hech kim sumka ko'tarib, pul sanab, boshqa shaharga yo'l olmadi. Unda pul qayerdan qayerga, qanday ketdi? Birinchi darsda va'da qilgan savol aynan shu.
Bank hisob raqami nima?
Bank hisob raqami (hujjatlarda hisobvaraq deyiladi) bu bankdagi sizning shaxsiy «javoningiz». Unga qancha pul kelgani, qancha ketgani va hozir qancha qolgani yoziladi. Har bir javonning o'z raqami bor, shu raqam orqali bank pul kimniki ekanini adashmay biladi.
Eng muhim fikr: hisob raqamdagi pul bu bankning seyfida sizning nomingiz yozilgan alohida qutichada yotgan qog'oz pul emas. Bu bankdagi yozuv: «bank shu mijozga shuncha pul qarzdor». Shuning uchun pulni o'tkazish ham aslida yozuvni o'zgartirish demak.
Bir chalkashlikdan oldindan qutulib olaylik. «Hisobvaraq» so'zi ikki joyda ishlatiladi:
| So'z qayerda | Nimani bildiradi | Kim yuritadi |
|---|---|---|
| Bankdagi hisobvaraq (hisob raqam) | Mijozning bankdagi puli yoziladigan joy | Bank |
| Buxgalteriya schyoti (hisobvarag'i), masalan 5110 | Korxona o'z daftarida bankdagi pulini kuzatadigan joy | Korxona buxgalteri |
Birinchisi bankning daftarida, ikkinchisi korxonaning daftarida. Ikkalasi bitta pulni ikki tomondan kuzatadi va oxirida bir-biriga mos kelishi kerak.
Pul bitta bank ichida qanday yuradi?
Zarina bankka to'lov topshiriqnomasi yuboradi. Bu bankka berilgan buyruq: «Mening hisob raqamimdan shuncha summani falon hisob raqamga o'tkaz». Unda kim to'layotgani, kimga, qaysi hisob raqamlar orqali, qancha va nima uchun to'lanayotgani yoziladi.
Faraz qilaylik, ikkala korxona ham bitta bankda, «Birinchi bank»da xizmat ko'radi. Unda bankning ishi juda oddiy:
- Topshiriqnomani tekshiradi: imzo to'g'rimi, hisobda yetarli pul bormi.
- «Shirin tong» hisobidan 12 000 000 so'mni ayiradi.
- Xuddi shu summani «Lolazor un» hisobiga qo'shadi.
Bankdan bir so'm ham chiqib ketmadi. Bitta javondagi yozuv kamaydi, ikkinchisida ko'paydi, xolos.
Ikki xil bank bo'lsa-chi?
Endi «Lolazor un» boshqa bankda, «Ikkinchi bank»da xizmat ko'radi deylik. «Birinchi bank» «Ikkinchi bank»dagi mijozning hisobiga o'zi yozuv qila olmaydi: u boshqa bankning daftari.
Shuning uchun banklarning o'zlari ham qayerdadir hisob raqamga ega bo'ladi. Angliya banki tushuntirishicha, mijozlar turli banklarda hisob ochgani uchun ular orasidagi o'tkazmadan banklar o'rtasida majburiyat yuzaga keladi. Bu majburiyat ikkala bank ham hisob ochgan umumiy bir tashkilot, ya'ni hisob-kitob agenti orqali yakunlanadi. Buyuk Britaniyada sterlingdagi to'lov tizimlarining ko'pchiligi uchun bu vazifani markaziy bankning o'zi, Angliya banki bajaradi. Quyidagi misolda ham shunday umumiy bank sifatida markaziy bankni olamiz. Bankning boshqa bankdagi shunday hisobi vakillik (korrespondent) hisobvarag'i deb ham ataladi.
Pul zanjiri to'rt bo'g'indan iborat bo'ladi. Shartli qoldiqlar (so'mda):
| Hisob | O'tkazmadan oldin | O'zgarish | O'tkazmadan keyin |
|---|---|---|---|
| «Shirin tong»ning «Birinchi bank»dagi hisobi | 40 000 000 | −12 000 000 | 28 000 000 |
| «Birinchi bank»ning markaziy bankdagi hisobi | 300 000 000 | −12 000 000 | 288 000 000 |
| «Ikkinchi bank»ning markaziy bankdagi hisobi | 200 000 000 | +12 000 000 | 212 000 000 |
| «Lolazor un»ning «Ikkinchi bank»dagi hisobi | 5 000 000 | +12 000 000 | 17 000 000 |
E'tibor bering: har bir qadamda bir joyda kamayish, boshqa joyda xuddi shuncha ko'payish bor. Ikki korxona hisobidagi pul o'tkazmadan oldin ham (40 + 5 = 45 mln), keyin ham (28 + 17 = 45 mln) bir xil. Pul yo'qolmadi ham, ko'paymadi ham, faqat egasi almashdi.
Agar kun davomida ikki bank mijozlari bir-biriga ko'p marta pul o'tkazsa, banklar har bir summani alohida emas, o'zaro hisobga olib, faqat farqini o'tkazishi mumkin. Bu kliring deyiladi, lug'atda shu atamaning alohida misoli bor.
Buxgalter buni qayerda yozadi?
Korxona o'z bankdagi pulini 5110 «Hisob-kitob hisobvarag'i» schyotida kuzatadi. Buxgalteriyada har bir schyotning ikki tomoni bor: debet va kredit. 21-son BHMSning 225-bandiga ko'ra, 5110 ning debetida hisobga pul kelib tushishi, kreditida esa hisobdan pul chiqib ketishi yoziladi.
Bizning o'tkazma ikki korxonaning daftarida shunday ko'rinadi:
| Kimning daftarida | Debet | Kredit | Summa, so'm | Ma'nosi |
|---|---|---|---|---|
| «Shirin tong» | 6010 Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga to'lovlar | 5110 Hisob-kitob hisobvarag'i | 12 000 000 | Bankdan pul chiqdi, un uchun qarz yopildi (226-band, 15-qator) |
| «Lolazor un» | 5110 Hisob-kitob hisobvarag'i | 4010 Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan to'lovlar | 12 000 000 | Bankka pul keldi, xaridorning qarzi yopildi (226-band, 3-qator) |
Bitta to'lov, ikki daftar, ikkalasida 12 000 000 so'm. Biri uchun bu chiqim, ikkinchisi uchun kirim.
Korxonaning bir nechta bank hisob raqami bo'lsa, 21-son BHMSga ko'ra (225-banddan keyingi ikkinchi xatboshi) analitik hisob bankda ochilgan har bir hisobvaraq bo'yicha alohida yuritiladi. Shunda qaysi bankda qancha pul borligi doim aniq ko'rinadi.
Amaliy maslahat. To'lov topshiriqnomasidagi «to'lov maqsadi» qatorini aniq yozing: qaysi shartnoma yoki qaysi hisob-faktura uchun to'lanayotgani ko'rinsin. «Lolazor un» buxgalteri pulni olganda qaysi qarz yopilganini aynan shu qatordan biladi. Maqsadi noaniq to'lov ikkala korxonada ham qarzlarni solishtirishda keraksiz bosh og'rig'iga aylanadi.
Keyingi darsda
Uchinchi darsda bankning asosiy atamalari bilan tanishamiz: depozit, kredit, foiz, garov va bank ko'chirmasi.
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
Korxona to'lov muddatiga 3 oy qolgan, nominali 20 000 000 so'm bo'lgan vekselni bankka hisobga (diskontga) berdi. Bank yillik 24% hisob stavkasini qo'lladi, chegirma nominaldan hisoblanadi (chegirma = nominal × stavka × oylar / 12). Korxona bankdan qancha pul oladi?
«Oqqo'rg'on non» MChJ bank ko'chirmasida o'z hisobvarag'i bo'yicha «Kredit» ustunida 15 000 000 so'm yozuvini ko'rdi. Bu korxona uchun nimani bildiradi?
Korxona bank bo'lmagan boshqa tashkilotdan 8 oy muddatga qarz oldi. Bu qarz qaysi schyotda hisobga olinadi?
Bank «Tomdi tikuv» MChJ ga 60 000 000 so'm kreditni 45 kunga berdi. Shartnomaga ko'ra yillik stavka 18% va foiz hisobida yil 360 kun deb olinadi (shartli shartlar). Kredit uchun hisoblangan foiz summasi qancha?
«Arnasoy kimyo» MChJ chek daftarchasiga hisob-kitob hisobvarag'idan 10 mln so'm deponentladi. Cheklar bo'yicha bank 6,2 mln so'm to'ladi; yana 1,5 mln so'mlik chek ta'minotchiga berilgan, lekin hali bankka to'lovga taqdim etilmagan (summalar shartli). 21-son BHMS 232-bandiga ko'ra 5520 «Chek daftarchalari» schyotining qoldig'i qancha?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
- Bank bo'limi
- Hisob-kitob hisobvarag'i
- To'lov topshiriqnomasi
- Bank ko'chirmasi
- Kliring
- Markaziy bank
- 5110 Hisob-kitob hisobvarag'i
- Bank nima: pul almashtiruvchining stolidan mobil ilovagacha va «bankrot» so'zidagi singan skameyka
- Bo'sh pul bankdagi omonatga (depozitga) qo'yilsa, buxgalteriyada qanday yoziladi?
- Bank tarixi: markaziy bank va tijorat banklari qanday ajralgan?
Manbalar
- 21-son BHMS, 225-band · 5110 «Hisob-kitob hisobvarag'i»ning debetida pul mablag'larining kelib tushishi, kreditida hisobdan chiqarilishi aks ettiriladi
- 21-son BHMS, 225-banddan keyingi ikkinchi xatboshi · 5100 hisobvaraqlari bo'yicha analitik hisob milliy valyutadagi pul mablag'larini saqlash uchun banklarda ochilgan har bir hisobvaraq bo'yicha yuritiladi
- 21-son BHMS, 226-band, 3-qator · mahsulot (tovar, ish, xizmat)lar, asosiy vositalar va boshqa aktivlarning sotilishidan tushgan tushumlar: Dt 5110, Kt 4010
- 21-son BHMS, 226-band, 15-qator · mol yetkazib beruvchilar va pudratchilar oldidagi qarzlarning qoplanishi: Dt 6010, Kt 5110
- Bank of England: A brief introduction to the Real-Time Gross Settlement system and CHAPS · turli banklardagi hisobvaraqlar o'rtasidagi o'tkazmadan banklararo majburiyat yuzaga keladi; u ikkala bank ham hisob ochgan hisob-kitob agenti orqali yakunlanadi; Buyuk Britaniyada sterlingdagi to'lov tizimlarining ko'pchiligi uchun bu vazifani Angliya banki RTGS tizimi orqali bajaradi
- Wikipedia: Correspondent account · vakillik (korrespondent) hisobvarag'i: bir bank boshqa moliya institutining mablag'larini qabul qilish va uning nomidan to'lovlarni amalga oshirish uchun ochadigan hisobvaraq
- Misollar, ism va raqamlar · muallif tomonidan tuzilgan, shartli