Hujjatli inkasso: eksportchi tovar hujjatlarini bank orqali yuborsa, pulini olishiga bank kafolat beradimi?
Hujjatli inkassoda bank hujjatlarni xaridorga faqat to'lov yoki veksel aksepti evaziga topshiradi, lekin to'lovni o'zi kafolatlamaydi. Avans, akkreditiv, inkasso va ochiq hisobni bitta eksport bitimi misolida bank xarajati va ehtimoliy yo'qotish bo'yicha solishtiramiz.
"Zarafshon Mag'iz" MChJ birinchi marta chet ellik xaridorga 40 000 AQSh dollarlik bodom mag'zi sotmoqchi. Xaridor avans to'lashni istamaydi, akkreditiv ochishni ham qimmat deb hisoblaydi. U uchinchi yo'lni taklif qildi: "Hujjatlarni bank orqali yuboring, tovar kelganda to'layman." Direktor Nodira bosh hisobchi Azizdan so'radi: "Bu holda pulimizni bank kafolatlaydimi?"
Qisqa javob: yo'q. Hujjatli inkassoda bank hujjatlarni tashiydi va ularni xaridorga qanday shartda berishni nazorat qiladi, lekin xaridor o'rniga to'lamaydi.
Shartnoma summasi, bank xarajatlari va ehtimollar shartli, muallif tomonidan tuzilgan.
Inkasso qanday ishlaydi?
- Sotuvchi tovarni jo'natadi va tovarni olish uchun kerak bo'ladigan hujjatlarni (ularning aniq ro'yxati shartnomada kelishiladi) xaridorga emas, o'z bankiga topshiradi.
- Sotuvchining banki hujjatlarni ko'rsatmalar bilan birga xaridorning bankiga yuboradi.
- Xaridorning banki xaridorni chaqiradi va hujjatlarni ko'rsatmada yozilgan shartda topshiradi.
- To'langan pul shu yo'l bilan teskari tomonga, sotuvchiga qaytadi.
Xalqaro savdoda bu tartib odatda Xalqaro savdo palatasining inkasso bo'yicha yagona qoidalariga (URC 522) asoslanadi. Ularda banklar vositachi sifatida ko'rsatilgan: to'lov majburiyati faqat xaridorda.
D/P va D/A shartlari bir-biridan nimasi bilan farq qiladi?
| D/P: hujjatlar to'lovga qarshi | D/A: hujjatlar akseptga qarshi | |
|---|---|---|
| Xaridor hujjatni qachon oladi | pulni to'lagach | muddatli vekselni aksept qilgach (imzolagach) |
| Pul qachon keladi | darhol | veksel muddati tugaganda |
| Xaridor to'lamasa, sotuvchida nima qoladi | tovar ustidan hujjatlar (tovar xaridorga topshirilmagan) | faqat aksept qilingan veksel: tovar allaqachon xaridorda |
| Sotuvchi uchun xavf | o'rtacha | yuqoriroq |
D/P da asosiy xavf boshqa: xaridor hujjatlarni umuman olmasligi mumkin. Shunda tovar chet eldagi omborda yoki portda qoladi, sotuvchi uni qaytarishi yoki boshqa xaridorga arzonroq sotishi kerak bo'ladi.
To'rt to'lov usulidan qaysi biri shu bitimda arzonroq tushadi?
Aziz har bir usul uchun ikki narsani hisobladi: bank xarajati va ehtimoliy yo'qotish (yo'qotish summasi × uning shartli ehtimoli).
| Usul | Bank xarajati, $ | Xavf (shartli) | Ehtimoliy yo'qotish, $ | Jami "narx", $ |
|---|---|---|---|---|
| 100% avans | – | xaridor 4% chegirma talab qiladi | 40 000 × 4% = 1 600 | 1 600 |
| Akkreditiv | 600 | hujjatlar to'g'ri tuzilsa, deyarli yo'q | 0 | 600 |
| Hujjatli inkasso (D/P) | 150 | 5% ehtimol bilan xaridor hujjatni olmaydi; tovarni qaytarish va arzon sotish zarari 6 000 | 5% × 6 000 = 300 | 450 |
| Ochiq hisob (tovar jo'natiladi, to'lov 60 kundan keyin) | 30 | 8% ehtimol bilan pul umuman kelmaydi | 8% × 40 000 = 3 200 | 3 230 |
Shu shartlarda inkasso eng arzon chiqdi. Lekin bu natija bitta raqamga juda sezgir: xaridor hujjatni olmaslik ehtimoliga.
Chegaraviy ehtimol. Inkasso akkreditivdan arzon bo'lishi uchun 150 + p × 6 000 < 600 bo'lishi kerak, ya'ni p < 450 / 6 000 = 7,5%. Xaridor yangi va u haqida ma'lumot kam bo'lsa, bu ehtimolni 7,5% dan past deb ishonch bilan aytish qiyin. Shuning uchun Nodira birinchi ikki partiyani akkreditiv bilan, xaridor o'zini ko'rsatgandan keyingilarini D/P inkasso bilan sotishga qaror qildi.
Ochiq hisobdagi farqqa ham e'tibor bering: bank xarajati eng past, lekin to'lanmaslikda butun 40 000 dollar xavf ostida qoladi, inkassoda esa faqat qaytarish va arzon sotish zarari.
Inkassoga rozi bo'lishdan oldin nimalarni tekshirish kerak?
- Hujjatlar qaysi shartda topshiriladi: D/P yoki D/A. Bu bank ko'rsatmasida aniq yozilishi kerak.
- Xaridor hujjatlarni olmasa, tovar qayerda saqlanadi, saqlash va qaytarish xarajatini kim to'laydi.
- Tovarni olish uchun aynan qaysi hujjatlar kerak: agar xaridor tovarni hujjatsiz ham olishi mumkin bo'lsa, D/P himoyasi ishlamaydi.
- Tovar yo'lda bo'lgan paytdagi xavf kimda: bu shartnomadagi Incoterms sharti bilan bog'liq.
- Ikkala bankning xizmat haqi kim hisobidan to'lanadi: sotuvchimi, xaridormi yoki har biri o'z bankinikini.
Buxgalteriyada nima yoziladi?
Inkasso hisob-kitob shakli: u debitorlik qarzini yo'qotmaydi, faqat pul qanday yo'l bilan kelishini belgilaydi. 21-son BHMS jadvallaridagi qatorlar:
| Operatsiya | Dt | Kt | Asos (21-son BHMS) |
|---|---|---|---|
| Mahsulot sotildi, xaridorning qarzi | 4010 «Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan to'lovlar» | 9010 «Tayyor mahsulotlarni sotishdan daromadlar» (tovar sotilsa 9020) | 174-band, 1-qator |
| Inkasso bo'yicha valyuta tushdi | 5210 «Mamlakat ichidagi chet el valyutasi hisobvaraqlari» | 4010 | 229-band, 2-qator |
| Bank xizmati uchun haq | 9430 «Boshqa operatsion xarajatlar» | 6990 «Boshqa majburiyatlar» | 410-band; 412-band, 12-qator |
Tushum qaysi sanada tan olinishi va valyutadagi qarz bo'yicha kurs farqlari bu jadvalga kiritilmagan: ular shartnoma shartlari va tegishli BHMS bo'yicha alohida aniqlanadi. Inkassoga yuborilgan, lekin hali to'lanmagan qarz 4010 da qolaveradi, xaridor to'lamasa, u boshqa debitorlik qarzlari kabi shubhali qarzlar bo'yicha rezervni baholashda ko'rib chiqiladi.
"Zarafshon Mag'iz" uchun asosiy xulosa: inkasso avansdan arzon va ochiq hisobdan xavfsiz, lekin akkreditiv emas. Bank hujjatlarni ushlab turadi, pulni emas.
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
Bank AQSh dollarini mijozlardan 12 650 so'mga sotib oladi va mijozlarga 12 750 so'mga sotadi (shartli kurslar). Korxona eksport tushumidan 2 000 dollarni shu bankka sotdi. Korxona qancha so'm oladi (komissiyasiz)?
Bank «Tomdi tikuv» MChJ ga 60 000 000 so'm kreditni 45 kunga berdi. Shartnomaga ko'ra yillik stavka 18% va foiz hisobida yil 360 kun deb olinadi (shartli shartlar). Kredit uchun hisoblangan foiz summasi qancha?
Korxona to'lov muddatiga 3 oy qolgan, nominali 20 000 000 so'm bo'lgan vekselni bankka hisobga (diskontga) berdi. Bank yillik 24% hisob stavkasini qo'lladi, chegirma nominaldan hisoblanadi (chegirma = nominal × stavka × oylar / 12). Korxona bankdan qancha pul oladi?
Korxona olti oydan keyin sotish niyatida davlat qarzining foizli obligatsiyalarini sotib oldi va pulini bankdagi hisob-kitob hisobvarag'idan to'ladi. 21-son BHMS bo'yicha qanday provodka beriladi?
Uzoq muddatli bank kreditining joriy qismga (6950) o'tkazilgan qismi hisob-kitob hisobvarag'idan to'landi. Qanday provodka beriladi?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
Manbalar
- Bank ishi asoslari (umumiy tushunchalar) · hujjatli inkasso: sotuvchi tovarga oid hujjatlarni o'z banki orqali xaridor bankiga yuboradi; hujjatlar xaridorga to'lov evaziga (D/P) yoki muddatli veksel aksept qilinishi evaziga (D/A) topshiriladi; banklar vositachi, to'lov majburiyatini olmaydi; umumiy bilim
- ICC: Uniform Rules for Collections (URC 522) · Xalqaro savdo palatasining inkasso bo'yicha yagona qoidalari
- 21-son BHMS «Xo'jalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qo'llash bo'yicha yo'riqnoma», 174-band (1-qator), 229-band (2-qator), 410-band va 412-band (12-qator) · xaridorning sotuvdan qarzi: Dt 4010, Kt 9010–9030; sotuvdan chet el valyutasi kelib tushishi: Dt 5210, 5220, Kt 4010; bank va auditorlik xizmatlari uchun to'lovlar: Dt 9430, Kt 6990
- Misol, korxona nomlari, shartnoma summasi, bank xarajatlari, ehtimollar va hisob-kitoblar · muallif tomonidan tuzilgan, shartli; biror bankning haqiqiy tarifi emas