Eksport rejimi (10-kod): chet ellik xaridorga jo'natilgan mahsulot tushumi va valyutadagi qarz buxgalteriyada qanday yuradi?
Mahsulot chegaradan chiqdi, dollar esa hali kelmadi. Tushum qaysi kunda va qaysi kursda yoziladi, oy oxirida qarz nega qayta baholanadi va pul kelganda kurs farqi qayerga tushadi: sochiq eksport qiluvchi korxona misolida to'liq hisob-kitob.
"Oqtepa Tekstil" MChJ Olmaotadagi do'konlar tarmog'iga 20 000 AQSh dollarlik sochiq jo'natdi. Yuk mashinasi chegaradan o'tdi, deklaratsiyada rejim kodi "10" turibdi, lekin pul shartnoma bo'yicha bir oydan keyin keladi. Bosh buxgalter Zarina uchun uchta savol paydo bo'ldi: tushumni qachon yozish, qaysi kursni olish va pul kelguncha dollar kursi o'zgarsa nima qilish.
Eksport rejimi bojxona nuqtai nazaridan nimani anglatadi?
Bojxona kodeksining 29-moddasiga ko'ra, eksportda O'zbekiston tovari bojxona hududidan qaytarib olib kirish majburiyatisiz olib chiqiladi. Tovar amalda chegaradan chiqqach, u O'zbekiston tovari maqomini yo'qotadi. Bojxona yuk deklaratsiyasida bu rejim 10 kodi bilan belgilanadi (BYD to'ldirish tartibi to'g'risidagi yo'riqnoma, 3-ilova).
Rejimga joylashtirishning asosiy shartlari ikkita: bojxona to'lovlarini to'lash va iqtisodiy siyosat choralariga rioya qilish (30-modda). Yana bir nozik talab o'sha moddada: tovar deklaratsiya ro'yxatdan o'tgan kundagi holatida chiqib ketishi kerak, faqat tabiiy eskirish yoki normal tashish va saqlashdagi kamayish bundan mustasno. Rasmiylashtirish uchun kerakli hujjatlar ro'yxatini Vazirlar Mahkamasi belgilaydi, ruxsat beruvchi hujjatlar esa bo'lsa, ularni bojxona organi o'z axborot tizimidan mustaqil tekshiradi (31-modda).
Buxgalter uchun xulosa: "10" kodi tovar qaytib kelmasligini, ya'ni bu sotuv ekanini bildiradi. Ammo tushum sanasini deklaratsiya emas, shartnoma shartlari hal qiladi.
Tushum qaysi kunda tan olinadi?
2-son BHMS ning 16-bandida tovar sotishdan daromad tan olinishi uchun beshta shart bor. Eksportda eng ko'p bahs tug'diradigani birinchisi: tovarga egalik qilishning xatar va afzalliklarining katta qismi xaridorga o'tgan bo'lishi kerak. Qolganlari: sotuvchi tovar ustidan boshqaruv va nazoratni yo'qotgan bo'lishi, daromad summasi va bitim xarajatlari ishonchli baholanishi hamda iqtisodiy naf kelishi ehtimoli bo'lishi.
Xatar qaysi nuqtada o'tishini shartnomadagi yetkazib berish sharti aytadi. Shuning uchun Zarina avval kontraktni ochadi: "Oqtepa Tekstil"ning shartnomasida xatar yuk chegarada tashuvchiga topshirilganda o'tadi deb yozilgan (misol shartli). Demak, tushum 15-oktabrda, yuk chegaradan chiqqan kuni tan olinadi.
| Hujjat | Buxgalterga nima beradi |
|---|---|
| Kontrakt (yetkazib berish sharti) | Xatar qachon o'tadi, ya'ni tushum sanasi |
| Bojxona yuk deklaratsiyasi (rejim 10) | Tovar sotuv uchun, qaytmaslik sharti bilan chiqqani |
| Transport hujjati | Yuk qachon va kimga topshirilgani |
| Invoys | Valyutadagi summa va to'lov muddati |
Qaysi kursda yoziladi va qaysi provodka beriladi?
Valyutadagi operatsiya amalga oshirilgan sanadagi Markaziy bank kursi bo'yicha tan olinadi (22-son BHMS, 7-band; ilovada daromad uchun sana: daromadni tan olish sanasi). Misoldagi shartli kurslar:
| Sana | Voqea | Kurs (shartli), so'm |
|---|---|---|
| 15-oktabr | Yuk chiqdi, tushum tan olindi | 12 600 |
| 31-oktabr | Oy oxiri, qayta baholash | 12 650 |
| 20-noyabr | Xaridor pulni o'tkazdi | 12 580 |
15-oktabr. Tushum: 20 000 × 12 600 = 252 000 000 so'm. Sochiqlarning ishlab chiqarish tannarxi 180 000 000 so'm (shartli).
| Operatsiya | Debet | Kredit | Summa, so'm | Asos (21-son BHMS) |
|---|---|---|---|---|
| Xaridorga hisob-kitob hujjati taqdim etildi | 4010 | 9010 | 252 000 000 | 383-band, 1-qator |
| Sotilgan tayyor mahsulot tannarxi chiqarildi | 9110 | 2810 | 180 000 000 | 390-band, 1-qator |
Pul kelguncha kurs o'zgarsa nima bo'ladi?
Xaridorning dollardagi qarzi monetar modda: uni aniq miqdordagi valyutada olish huquqi bor (22-son BHMS, 9-band). Monetar moddalar har oy, oyning oxirgi sanasidagi kurs bo'yicha qayta baholanadi (8-band), farq esa moliyaviy faoliyat daromadi yoki xarajati bo'ladi (11-band).
31-oktabr. 20 000 × (12 650 − 12 600) = +1 000 000 so'm. Qarz so'mda ko'paydi, bu ijobiy kurs farqi.
20-noyabr. Bankka 20 000 × 12 580 = 251 600 000 so'm keldi. 4010 dagi qoldiq esa 252 000 000 + 1 000 000 = 253 000 000 so'm edi. Farq: 251 600 000 − 253 000 000 = −1 400 000 so'm, bu salbiy kurs farqi.
| Operatsiya | Debet | Kredit | Summa, so'm | Asos (21-son BHMS) |
|---|---|---|---|---|
| 31-oktabr: ijobiy kurs farqi | 4010 | 9540 | 1 000 000 | 421-band, 4-qator |
| 20-noyabr: valyuta hisobvarag'iga tushum | 5210 | 4010 | 251 600 000 | 229-band, 2-qator |
| 20-noyabr: salbiy kurs farqi | 9620 | 4010 | 1 400 000 | 427-band, 3-qator |
Natijada 4010 bo'yicha xaridor qoldig'i nolga tushdi. Ikki oy bo'yicha sof kurs farqi: 1 000 000 − 1 400 000 = −400 000 so'm zarar. E'tibor bering: bu zarar tushumni kamaytirmaydi. 9010 dagi 252 000 000 so'm o'zgarmaydi, kurs farqi alohida, moliyaviy faoliyat natijasida ko'rinadi.
Xaridor oldindan to'lagan bo'lsa-chi?
Faraz qilaylik, Olmaota xaridori jo'natishdan oldin 5 000 dollar bo'nak o'tkazgan. 22-son BHMS ning 12-bandiga ko'ra, valyutada olingan bo'nak hisobiga sotilgan qismdagi daromad bo'nak olingan sanadagi kursda tan olinadi. Bo'nak qaytarish majburiyatisiz olingan bo'lsa, u nomonetar modda va qayta baholanmaydi. Demak:
- 5 000 dollarlik qism: bo'nak kunidagi kursda, qayta baholanmaydi;
- qolgan 15 000 dollar: yuk chiqqan kundagi kursda, oy oxirida qayta baholanadi.
Jo'natishda bo'nak hisobga olinishi 21-son BHMS dagi 174-band, 5-qator bilan yoziladi: Dt 6310 – Kt 4010.
Bu maqola eksportning buxgalteriya hisobini yoritadi. Eksport bo'yicha QQS va boshqa soliq masalalarini Soliq kodeksining amaldagi tahriridan alohida tekshiring.
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
QQS to'lovchi «Nurafshon metall» chet ellik buyurtmachining bojxona hududida qayta ishlash rejimiga joylashtirilgan xom ashyosidan mahsulot tayyorladi. Xizmat haqi QQSsiz 45 000 000 so'm. Mahsulot olib chiqilmadi: buyurtmachi uni erkin muomalaga chiqarish (import) rejimiga joylashtirdi. Xizmat haqiga qancha QQS hisoblanadi?
«Samarqand quruq meva» MChJ eksport shartnomasi bo'yicha xorijiy xaridordan 8 000 AQSh dollar olishi kerak: qarz hisobda sotuv kunidagi shartli 12 600 so'm kursida turibdi. Boshqa shartnoma bo'yicha boshqa xaridordan qaytarish majburiyatisiz 3 000 dollar bo'nak olingan va u 12 500 so'm kursida hisobga olingan. Oy oxirida Markaziy bank kursi shartli 12 700 so'm bo'ldi. 22-son BHMS bo'yicha oy oxirida kurs farqidan qancha daromad tan olinadi?
«Sirdaryo agro» MChJ chet ellik ijaraga beruvchining kombaynini vaqtincha olib kirish bojxona rejimida olib kirdi. Muddat tugamasdan kombaynni «Baxmal dala» fermer xo'jaligiga ishlatish uchun topshirmoqchi. Bojxona kodeksining 67-moddasiga ko'ra bunga qachon yo'l qo'yiladi?
To'qimachilik korxonasi o'z mahsulotini eksport bojxona rejimiga joylashtirdi. Bojxona kodeksiga ko'ra tovar qachon O'zbekiston tovari maqomini yo'qotadi?
Eksportchi partiyani keyin bo'lib-bo'lib jo'natish uchun bojxona ombori rejimiga joylashtirdi. Bojxona kodeksining 95-moddasiga ko'ra bojxona organini xabardor qilgan holda omborda quyidagilardan qaysi birini bajarish mumkin?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
- Import-eksport bo'limi
- Bojxona yuk deklaratsiyasidagi rejim, transport va yetkazib berish sharti kodlari buxgalterga nimani aytadi?
- Valyuta kursi o'zgarsa, kurs farqi buxgalteriyada qayerda aks etadi?
- Chet ellik yetkazib beruvchiga valyutada bo'nak to'landi, tovar keyin keldi: qaysi kursda yoziladi?
- Bojxona rejimi
- Kurs farqi
- Monetar moddalar
- 4010 Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan to'lovlar
Manbalar
- O'zbekiston Respublikasining Bojxona kodeksi (2016-yil 20-yanvardagi O'RQ-400-son Qonun bilan tasdiqlangan), 29, 30 va 31-moddalar · eksport rejimi ta'rifi va O'zbekiston tovari maqomini yo'qotish; joylashtirish shartlari (bojxona to'lovlari, iqtisodiy siyosat choralari) va tovar holati; hujjatlar ro'yxatini Vazirlar Mahkamasi belgilashi, ruxsat hujjatlarini bojxona organi axborot tizimida o'zi tekshirishi
- Bojxona yuk deklaratsiyasini to'ldirish tartibi to'g'risidagi yo'riqnoma (Adliya vazirligida 2773-son bilan ro'yxatga olingan), 3-ilova «Bojxona rejimlari tasniflagichi» · Eksport rejimi kodi: 10
- 2-son BHMS «Asosiy xo'jalik faoliyatidan daromadlar», 16-band · tovarlarni sotishdan daromadni tan olishning beshta sharti, birinchisi: xatar va afzalliklarning katta qismi xaridorga o'tishi
- 22-son BHMS «Chet el valyutasida ifodalangan aktivlar va majburiyatlarning hisobi», 7, 8, 9, 10, 11 va 12-bandlar hamda ilova · operatsiya sanasidagi Markaziy bank kursi; monetar moddalarni har oy qayta baholash; valyutadagi debitorlik qarzi monetar modda; kurs farqi moliyaviy faoliyat daromadi (xarajati); olingan bo'nak qismi bo'nak sanasidagi kursda; qarz to'lanish sanasi
- 21-son BHMS «Xo'jalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qo'llash bo'yicha yo'riqnoma»: 174-band (1 va 5-qatorlar), 229-band (2-qator), 383-band (1-qator), 390-band (1-qator), 421-band (4-qator), 427-band (3-qator) · Dt 4010 – Kt 9010; Dt 6310 – Kt 4010; Dt 5210 – Kt 4010; Dt 9110 – Kt 2810; ijobiy kurs farqi Kt 9540; salbiy kurs farqi Dt 9620
- Misol, korxona nomi, kurslar va summalar · muallif tomonidan tuzilgan, shartli