Eksport (10-kod) uchun qanday hujjatlar kerak: bitta hujjatlar to'plami bojxona, soliq va buxgalteriyaga qanday xizmat qiladi?
Eksport hujjatlari to'rt joyga kerak: tovarni rejimga joylashtiradigan bojxonaga, chegaradagi postga, QQS 0 foizni tasdiqlash uchun soliq organiga va tushumni yozish uchun buxgalteriyaga. Qaysi hujjat qaysi moddada talab qilinadi, qaysi biri bir necha maqsadga xizmat qiladi va qaysi sana nimani belgilaydi: temir yo'lda granit plita eksporti misolida.
"Silliq Tosh" MChJ granit plitalar ishlab chiqaradi. Qo'shni davlatdagi qurilish kompaniyasi bilan 24 000 dollarlik kontrakt tuzildi, plitalar temir yo'l vagonida jo'natiladi. Korxonaning yuristi, logisti va buxgalteri har biri o'z hujjatini so'raydi va oxirida bitta papkada bir xil qog'ozning uch nusxasi to'planadi. Aslida eksport hujjatlari to'rt manzilga kerak, lekin ularning ko'pi bir necha maqsadga birdaniga xizmat qiladi. Shuni bilsangiz, ish ancha yengillashadi.
Eksport hujjatlari kimga va nima uchun kerak?
| Manzil | Nima uchun | Asosiy modda |
|---|---|---|
| Bojxona organi (rasmiylashtiruv) | Tovarni eksport rejimiga joylashtirish; deklaratsiyada kod 10 (BYD yo'riqnomasi, 3-ilova) | Bojxona kodeksi, 31 va 258-moddalar |
| Chegaradagi bojxona posti | Tovar va transport vositasini hududdan olib chiqish | Bojxona kodeksi, 19 va 18-moddalar |
| Soliq organi | Eksportga QQS 0 foiz stavkasini qo'llash huquqini tasdiqlash | Soliq kodeksi, 260 va 261-moddalar |
| Buxgalteriya | Tushumni tan olish sanasi va summasini asoslash | 2-son BHMS, 16-band; 21-son BHMS |
Bojxonaga eksport uchun nimalar topshiriladi?
Eksport bo'yicha Kodeks hujjatlarning to'liq ro'yxatini bermaydi: rasmiylashtiruv uchun zarur hujjatlar ro'yxatini Vazirlar Mahkamasi belgilaydi (31-moddaning birinchi qismi). Tovarlarni deklaratsiyalash bo'yicha amaldagi hukumat qarori: Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 31-iyuldagi 605-son qarori (2024-yil 4-oktabrdagi 630-son qaror tahririda). Uning 2-bandi bilan tovarlarni deklaratsiyalash tartibi to'g'risidagi Nizom (1-ilova) tasdiqlangan. Avvalgi 197-son qaror bekor qilingan. Shu qarorning 1a-ilovasi (invoysdagi minimal ma'lumotlar) esa faqat respublikaga olib kiriladigan, ya'ni import tovar invoysiga tegishli, eksport invoysiga u talab qo'ymaydi.
605-son qaror eksport uchun ham bitta yopiq hujjatlar ro'yxatini bermaydi: tovar turiga qarab kerak bo'ladigan ruxsat hujjatlari boshqa normativ hujjatlarda ham belgilanishi mumkin. Shuning uchun bu maqolada "to'liq ro'yxat" keltirilmaydi. Rasmiylashtiruv uchun zarur hujjatlar ro'yxatini Davlat bojxona qo'mitasining rasmiy saytidan tekshiring (Kodeksning 249-moddasi, oxirgi qism, bu ro'yxatni shu saytda e'lon qilishni talab qiladi). Kodeks esa uchta narsani aniq aytadi:
- tovar uchun ruxsat hujjati kerak bo'lsa, bojxona uning borligini o'z axborot tizimida mustaqil tekshiradi (31-moddaning ikkinchi qismi);
- bojxona yuk deklaratsiyasini deklarant yoki bojxona brokeri taqdim etadi (258-modda);
- olib chiqilayotgan tovar uchun deklaratsiya tovar amalda olib chiqib ketilguniga qadar beriladi (261-modda). Importdagi "tovar bojxonaga taqdim etilgan kundan o'n besh kalendar kun" degan muhlat bu yerda yo'q.
Kuzatuv hujjatlari, ya'ni tijorat va transport hujjatlari, eksportda ham bir xil ma'noda ishlatiladi (9-modda). "Silliq Tosh" uchun bular kontrakt, invoys, o'rov varag'i va temir yo'l yuk xati.
Chegarada tashuvchi nimani ko'rsatadi?
19-moddaga ko'ra olib chiqishda tashuvchi ikki narsani taqdim etadi: bojxona deklaratsiyasini yoki olib chiqishga yo'l qo'yuvchi boshqa hujjatni hamda transport turiga qarab 18-moddada sanalgan hujjatlar va ma'lumotlarni. "Silliq Tosh" yukini temir yo'l olib ketgani uchun 18-moddaning 4-bandi qo'llanadi:
| Temir yo'l: hujjatlar | Temir yo'l: hujjatlarda bo'lishi shart bo'lgan ma'lumotlar |
|---|---|
| tovarning kuzatuv hujjatlari | jo'natuvchining nomi va pochta manzili |
| harakatdagi tarkibga doir topshirish qaydnomasi | oluvchining nomi va pochta manzili |
| xalqaro pochta jo'natmalari bo'lsa, Umumjahon pochta ittifoqi hujjatlarida belgilangan hujjatlar | jo'natish va yetib borish stansiyalarining nomi |
| tovar nomi va kamida olti belgili kodi (xalqaro pochta va kuryerlik jo'natmalaridan tashqari) | |
| har bir kod bo'yicha brutto og'irlik (kilogrammda) va faktura qiymati | |
| yuk joylari qancha ekani | |
| konteyner bo'lsa, har birining identifikatsiya raqami |
Avtomobil, suv va havo transporti uchun hujjatlar ro'yxati boshqacha. Ular to'liq holda "Import (40-kod) uchun qanday hujjatlar rasmiylashtiriladi" maqolasidagi jadvalda berilgan, chunki 19-modda olib chiqishda ham aynan o'sha 18-moddaga havola qiladi.
QQS 0 foiz uchun qaysi hujjatlar va qaysi sana muhim?
Soliq kodeksiga ko'ra eksport bojxona tartib-taomiliga olib chiqilgan tovar realizatsiyasiga nol darajali stavka qo'llanadi (260-modda, birinchi qism, 1-band). Bu huquqni isbotlovchi hujjatlar soliq hisobotiga qo'shib topshiriladi (260-moddaning oxirgi qismi). Ularning to'liq ro'yxati 261-moddada. U, nol stavkaning hisob-kitobi va kirim QQSni qoplash bilan birga, "Eksportda QQS 0 foiz" maqolasida jadval bilan berilgan, shuning uchun bu yerda takrorlanmaydi. Bu maqolada boshqa savol muhim: 261-moddadagi qaysi hujjat bojxona va buxgalteriya uchun ham ishlaydi. Javob pastdagi matritsada.
Hujjatlar nuqtai nazaridan muhimi sana. Eksportda QQS bo'yicha aylanma sanasi chegara haqiqatda kesib o'tilgan sana hisoblanadi. Davriy yoki vaqtinchalik deklaratsiyalashda esa bojxona belgisi bilan BYD ro'yxatdan o'tgan sana olinadi (Soliq kodeksi, 242-modda). Chegara kesib o'tilganini 261-modda ikki yo'l bilan tasdiqlaydi: o'tkazish punktidagi bojxona organi belgisi qo'yilgan kuzatuv hujjatlari (birinchi qismning 3-bandi) va bojxona organlari soliq organlariga real vaqt rejimida yuboradigan elektron ma'lumotlar (ikkinchi qism). Demak QQS uchun qog'ozlar ichida eng muhimi chegara belgisi qo'yilgan kuzatuv hujjatidir.
Tushum qaysi hujjat asosida yoziladi?
Buxgalteriyada boshqa mezon ishlaydi. 2-son BHMS ning 16-bandi tovar sotishdan daromadni tan olish uchun beshta shart qo'yadi. Hujjat tanlash nuqtai nazaridan ulardan birinchisi hal qiluvchi: tovarga egalik qilishning «xatar va afzalliklarining katta qismi» xaridorga o'tgan bo'lishi kerak.
Xatar qachon o'tishini kontraktdagi yetkazib berish sharti belgilaydi (BYD da uning kodi 7-ilova bo'yicha yoziladi). "Silliq Tosh" kontraktida xatar plitalar jo'natish stansiyasida temir yo'lga topshirilganda o'tishi yozilgan (shartli misol). Shuning uchun buxgalteriya uchun hal qiluvchi hujjat temir yo'l yuk xatidagi qabul qilish sanasi bo'ladi. QQS uchun esa chegara belgisi qo'yilgan sana kerak. Vagon chegarani boshqa oyda kesib o'tsa, ikki sana ikki xil oyga tushadi.
Provodkalar (summalar va kurslar shartli):
| № | Asos bo'lgan hujjat | Operatsiya | Debet | Kredit | Summa, so'm | 21-son BHMS |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Invoys, yuk xati (temir yo'lga topshirilgan sana), BYD | Tushum: 24 000 dollar × 12 400 | 4010 | 9010 | 297 600 000 | 174-band, 1-qator; 383-band, 1-qator |
| 2 | Ombordan chiqarish hujjati, tannarx hisob-kitobi | Sotilgan plitalar tannarxi | 9110 | 2810 | 210 000 000 | 390-band, 1-qator |
| 3 | Bank ko'chirmasi (to'lov kunidagi kurs 12 450) | Qarzning kurs farqi: 24 000 × (12 450 − 12 400) | 4010 | 9540 | 1 200 000 | 421-band, 4-qator |
| 4 | Bank ko'chirmasi | Valyuta tushumi | 5210 | 4010 | 298 800 000 | 229-band, 2-qator |
Endi to'plamni bitta matritsada ko'raylik. Katakda shu hujjatni talab qiladigan yoki unga tayanadigan qoida ko'rsatilgan. "Yo'q" degani o'sha manbada bu hujjat nomi bilan tilga olinmaganini bildiradi:
| Hujjat | Bojxona | Soliq (QQS 0 foiz) | Buxgalteriya |
|---|---|---|---|
| Kontrakt | Bitimni tasdiqlovchi tijorat hujjati (9-modda) | 261-modda, 1-band | Xatar o'tish sharti shu yerda (2-son BHMS, 16-band) |
| Invoys | Tijorat hujjati (9-modda) | Nomi bilan yo'q; chegara belgisi qo'yilgan bo'lsa, kuzatuv hujjati sifatida 261-modda, 3-band | Tushum summasi valyutada |
| BYD (10-kod) | Rejimga joylashtirish (31, 258-moddalar); chegarada tashuvchi ko'rsatadi (19-modda) | 261-modda, 2-band | Rejim eksport ekanini tasdiqlaydi |
| Chegara belgisi qo'yilgan temir yo'l yuk xati | Transport hujjati (9-modda); 18-modda, 4-band | 261-modda, 3-band; chegara kesib o'tilgan sanani ko'rsatadi (242-modda) | Topshirish sanasi xatar o'tganini isbotlaydi (misoldagi shart bo'yicha) |
| Harakatdagi tarkibga doir topshirish qaydnomasi | 18-modda, 4-band | Yo'q | Yo'q |
| Bank ko'chirmasi | Yo'q | Yo'q | Valyuta tushumi va kurs farqi (229-band, 421-band) |
Amaliy maslahat: eksport hujjatlarida nimaga e'tibor berish kerak?
Quyidagilar muallif tavsiyasi (amaliy maslahat):
- Xatar o'tish nuqtasini kontraktga aniq yozing va u qaysi hujjat bilan tasdiqlanishini ham ko'rsating: yuk xati, topshirish dalolatnomasi yoki boshqa hujjat. Shunda tushum sanasi bahsli bo'lmaydi.
- Uch hujjatdagi raqamlar bir xil bo'lsin. Yuk xatidagi brutto og'irlik va faktura qiymati, invoys va BYD ma'lumotlari bir-biriga mos kelishi kerak. 18-modda bu ma'lumotlarni tashuvchi hujjatlarida ham talab qiladi.
- Chegara belgisi qo'yilgan nusxa. Uni sizga qanday yetkazish tartibini tashuvchi yoki ekspeditor bilan shartnomada kelishing. Bu nusxa QQS 0 foiz uchun kerak (261-modda, 3-band) va chegara kesib o'tilgan sanani ko'rsatadi (242-modda).
- Oy oxirida ikki ro'yxat tuzing. Birinchisi: tushumi yozilgan, lekin chegarani hali kesib o'tmagan jo'natmalar. Ikkinchisi: chegaradan o'tgan, lekin hujjati qo'lingizga kelmagan jo'natmalar. Ikkalasi ham QQS hisobotidagi summani buxgalteriyadagi tushum bilan solishtirishda kerak bo'ladi.
- Ruxsat hujjatini oldindan tekshiring. Tovar ruxsat hujjati talab qiladigan turga kirsa, yuk ortilishidan oldin hujjat bojxona axborot tizimida ko'rinayotganiga ishonch hosil qiling (31-modda).
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
O'zbekiston yuridik shaxsi bo'lgan avtotashuvchi eksport qilinadigan tovarni O'zbekistondan tashqariga olib bordi. Soliq kodeksining 263-moddasi birinchi qismi 4-bandiga ko'ra bu xizmatga QQSning nol stavkasi qanday shart bilan qo'llanadi?
«Marg'ilon atlas» MChJ eksport partiyasini oddiy (davriy emas) BYD bilan rasmiylashtirdi: BYD 27-sentabrda ro'yxatdan o'tdi, yuk 2-oktabrda bojxona chegarasini kesib o'tdi, xaridor 20-oktabrda pul o'tkazdi. Soliq kodeksiga ko'ra QQS bo'yicha eksport aylanmasi qaysi sanada amalga oshirilgan hisoblanadi?
«Qarshi quruq meva» MChJ eksport tovarini vositachi (ishonchli vakil) orqali vositachilik shartnomasi bo'yicha sotdi. Soliq kodeksining 261-moddasiga ko'ra QQSning nol darajali stavkasini qo'llash uchun eksportni tasdiqlashda komitent odatdagi hujjatlarga qo'shimcha tarzda yana nimani taqdim etadi?
Bojxona kodeksiga ko'ra tovarning kuzatuv hujjatlari tijorat va transport hujjatlariga bo'linadi. Quyidagilardan qaysi biri transport hujjati hisoblanadi?
Eksportchi partiyani keyin bo'lib-bo'lib jo'natish uchun bojxona ombori rejimiga joylashtirdi. Bojxona kodeksining 95-moddasiga ko'ra bojxona organini xabardor qilgan holda omborda quyidagilardan qaysi birini bajarish mumkin?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
- Import-eksport bo'limi
- Eksport (bojxona rejimi)
- Tovarning kuzatuv hujjatlari
- Incoterms
- Eksport rejimi (10-kod): chet ellik xaridorga jo'natilgan mahsulot tushumi va valyutadagi qarz buxgalteriyada qanday yuradi?
- Eksportda QQS 0 foiz: xom ashyo uchun to'langan QQS qaysi oyda hisobga olinadi, salbiy farq qanday qoplanadi va buxgalteriyada nima yoziladi?
- Eksport vositachi (komissioner) orqali: mahsulot kimning balansida turadi, tushum qachon yoziladi va QQS 0 foiz uchun qaysi hujjatlar kerak?
- Hujjatli inkasso: eksportchi tovar hujjatlarini bank orqali yuborsa, pulini olishiga bank kafolat beradimi?
- Import (40-kod) uchun qanday hujjatlar rasmiylashtiriladi: tovar bilan keladigan qog'ozlardan buxgalteriya provodkasigacha
Manbalar
- O'zbekiston Respublikasining Bojxona kodeksi (2016-yil 20-yanvardagi O'RQ-400-son Qonun bilan tasdiqlangan), 9, 18, 19 va 31-moddalar · kuzatuv hujjatlari; temir yo'l transportida tashuvchi taqdim etadigan hujjatlar va ulardagi ma'lumotlar; olib chiqishda tashuvchi BYD yoki olib chiqishga yo'l qo'yuvchi boshqa hujjatni hamda 18-moddadagi hujjatlarni taqdim etishi; eksport uchun hujjatlar ro'yxatini Vazirlar Mahkamasi belgilashi, ruxsat hujjatlarini bojxona axborot tizimida tekshirishi
- O'zbekiston Respublikasining Bojxona kodeksi (2016-yil 20-yanvardagi O'RQ-400-son Qonun bilan tasdiqlangan), 258 va 261-moddalar · BYD ni deklarant yoki bojxona brokeri taqdim etishi; olib chiqilayotgan tovar uchun deklaratsiya tovar amalda olib chiqib ketilguniga qadar berilishi
- Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 31-iyuldagi 605-son qarori (2024-yil 4-oktabrdagi 630-son qaror tahririda), 2-band va 1a-ilova · 2-band: tovarlarni deklaratsiyalash tartibi to'g'risidagi Nizom (1-ilova) tasdiqlangan; 1a-ilova faqat respublikaga olib kiriladigan (import) tovar invoysidagi minimal ma'lumotlarga tegishli; qaror eksport uchun yopiq hujjatlar ro'yxatini bermaydi; avvalgi 197-son qaror bekor qilingan
- «Bojxona yuk deklaratsiyasini to'ldirish tartibi to'g'risidagi yo'riqnoma», 3-ilova «Bojxona rejimlari tasniflagichi» va 7-ilova «Yetkazib berish shartlari tasniflagichi» · 10 Eksport; yetkazib berish shartlarining raqamli va harfli kodlari
- O'zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi, 242-modda (eksportga oid qism), 260-modda (birinchi qismning 1-bandi va oxirgi qismi), 261-modda · eksportda aylanma sanasi: chegara haqiqatda kesib o'tilgan sana, davriy yoki vaqtinchalik deklaratsiyalashda BYD ro'yxatdan o'tgan sana; nol stavka; nol stavka huquqini tasdiqlaydigan hujjatlar hisobotga qo'shib topshirilishi; kontrakt, BYD, chegara belgisi qo'yilgan kuzatuv hujjatlari; bojxonaning real vaqtdagi ma'lumotlari; vositachi orqali eksportda qo'shimcha shartnoma; boshqa hujjatlar ro'yxatini Vazirlar Mahkamasi tasdiqlashi
- 2-son BHMS «Asosiy xo'jalik faoliyatidan daromadlar», 16-band · tovar sotishdan daromadni tan olishning beshta sharti
- 21-son BHMS «Xo'jalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qo'llash bo'yicha yo'riqnoma»: 174-band (1-qator), 229-band (2-qator), 383-band (1-qator), 390-band (1-qator), 421-band (4-qator) · Dt 4010 – Kt 9010 tushum; Dt 5210 – Kt 4010 valyuta tushumi; Dt 9110 – Kt 2810 tannarx; Dt 4010 – Kt 9540 ijobiy kurs farqi
- Misol, korxona nomi, kurslar va summalar · muallif tomonidan tuzilgan, shartli (haqiqiy Markaziy bank kurslari emas)