Eksport kontrakti narxi bojxona qiymatiga qanday aylanadi: deklaratsiyaga yo'l haqi va o'rov qo'shiladimi, chet eldagi yetkazib berish chiqariladimi?

"Hazorasp Quritma" MChJ chet ellik ulgurji xaridorga 12 000 kilogramm quritilgan o'rik sotdi. Kontrakt bo'yicha yuk xaridorning chet eldagi omborigacha yetkaziladi va umumiy narx 48 000 AQSh dollari. Bosh buxgalter Barno deklaratsiyani ko'rib, taajjub bo'ldi: bojxona qiymati grafasida 48 000 emas, 45 950 turibdi. Ikki raqam orasidagi 2 050 dollar qayerga ketdi? Bu maqola shu savolga bir joyda javob beradi.

Muhim ajratish: kontrakt narxi bilan bojxona qiymati bir narsa emas. Birinchisi tomonlarning kelishuvi va buxgalteriyadagi tushumning asosi. Ikkinchisi bojxona maqsadlarida hisoblanadigan, Bojxona kodeksining alohida moddalari bo'yicha aniqlanadigan ko'rsatkich.

Qanday hujjatlar rasmiylashtiriladi?

Bojxona qiymati haqidagi axborot hujjatlar bilan tasdiqlangan bo'lishi kerak (318-modda, to'rtinchi qism). Barno papkani shunday yig'di:

Eksport bojxona rasmiylashtiruvi uchun hujjatlarning to'liq ro'yxatini Vazirlar Mahkamasi belgilaydi (Bojxona kodeksi, 31-modda). Bu ro'yxat matni bizda yo'q, shuning uchun jadvalda faqat kodeksning o'zida nomlangan hujjatlar keltirildi. Bojxona qiymati deklaratsiyasi shaklini esa Davlat bojxona qo'mitasi belgilaydi (318-modda), uni to'ldirishdan oldin amaldagi shaklni rasmiy manbadan oling. 318-moddaning yettinchi qismida deklaratsiya to'ldirilmaydigan hollar ham nazarda tutilgan, shuning uchun o'z jo'natmangizga qaysi tartib tegishli ekanini bojxona brokeridan yoki rasmiy manbadan aniqlang.

Kontrakt narxidan bojxona qiymatigacha: qadam-baqadam

315-moddaning birinchi qismi asosiy qoidani beradi: qiymat tovar eksportga sotilganda haqiqatda to'langan yoki to'lashga kelishilgan bitim narxidan boshlanadi. Keyin ikkita tuzatish bor: 316-modda bo'yicha narxga qo'shiladigan xarajatlar (agar narxga kirmagan bo'lsa) va 317-modda bo'yicha narxdan chiqarib tashlanadigan xarajatlar (agar narxga kirgan bo'lsa va hujjat bor bo'lsa).

316-moddadagi qo'shiladigan xarajatlarning to'liq ro'yxati:

• Chiqish joyigacha bo'lgan yo'l: tovarni bojxona hududidan chiqadigan joygacha olib borish uchun tashish haqi; yuklash, tushirish, qayta yuklash va tushirish-ortish xarajatlari; shu yo'lni sug'urtalash qiymati.
• Sotuvchining o'z xarajatlari: vositachi va broker haqi (tovarni xarid qilishdagi vositachilik haqi kirmaydi); konteyner va boshqa ko'p marta ishlatiladigan idish qiymati (Tashqi iqtisodiy faoliyat tovar nomenklaturasiga ko'ra tovar bilan bir butun deb qaralsa); o'rov-joylash qiymati, ya'ni materiallar va ishlar qiymati.
• Litsenziya to'lovlari: intellektual mulkdan foydalanish evaziga xaridor sotuvning sharti sifatida (to'g'ridan-to'g'ri yoki bilvosita) to'laydigan haq.
• Sotuvchining keyingi daromadi: tovarni bojxona hududidan tashqarida keyinchalik qayta sotish, o'tkazish yoki undan foydalanishdan sotuvchi olgan bevosita yoki bilvosita daromadning bir qismi.

317-moddadagi chiqariladigan to'lov va xarajatlarning to'liq ro'yxati (narxga kirgan va hujjat bilan tasdiqlanishi mumkin bo'lsa):

• sanoat qurilmasi, mashina yoki uskuna chiqib ketgandan keyin bajariladigan qurilish, o'rnatish, yig'ish, montaj, sozlash, xizmat ko'rsatish va texnik yordam xarajatlari;
• tovarni chiqib ketgandan keyin manzilga yetkazish xarajatlari;
• shu keyingi yetkazib berishni sug'urtalash qiymati;
• tovar olib kiriladigan mamlakatda sotuvchi to'laydigan bojxona to'lovlari.

Demak, kodeks ikki xil ro'yxat beradi: bojxona hududidan chiqish joyigacha yetkazib berish xarajatlari (316, narxga kirmagan bo'lsa qo'shiladi) va chiqib ketgandan keyingi yetkazib berish xarajatlari (317, narxga kirgan bo'lsa chiqariladi).

Misolda hisob-kitob: 48 000 dan 45 950 gacha

"Hazorasp Quritma" kontraktida narx bir butun, lekin narx tarkibi hujjatlarda ajratib ko'rsatilgan (muallif tomonidan tuzilgan, dollarda):

Tekshiruv: 43 200 + 600 + 1 950 + 200 = 45 950; 48 000 − 2 050 = 45 950. Ikki hisob bir xil natija berdi.

Bu misolda 316-moddaning xarajatlari kontrakt narxida allaqachon bor edi, shuning uchun ular qo'shilmadi. Faqat 317 bo'yicha chegaradan keyingi 2 050 chiqarildi. Shuning uchun deklaratsiya 45 950 bilan to'ldirildi. Xarajat chiqarilishi uchun u narxga kirgan bo'lishi va hujjatlar bilan tasdiqlanishi mumkin bo'lishi kerak (317-modda): Barno uchun bu tashuvchi va sug'urtachi hisob-fakturalaridagi alohida ajratilgan qatorlar.

Narx tarkibi boshqacha bo'lsa, qiymat o'zgaradimi?

Boshqa kontraktni tasavvur qiling: narxga faqat tovar va chegaradan keyingi yetkazib berish kirgan (43 200 + 2 050 = 45 250), o'rov, chiqish joyigacha tashish, sug'urta va brokerlik esa narxga kirmay, alohida hujjatlar bilan to'lanadi (muallif tomonidan tuzilgan, dollarda):

Hisob: 45 250 − 2 050 + 2 750 = 45 950. Narx har xil, bojxona qiymati bir xil chiqdi: A kontraktda 316-modda xarajatlari narxda allaqachon bor, B kontraktda ular narxga kirmagani uchun qo'shildi; ikkala kontraktda chegaradan keyingi 2 050 esa 317-modda bo'yicha chiqarildi. Qo'shiladigan komponentlar tegishli xizmatlar uchun haq to'langanini tasdiqlovchi hujjatlar (hisobvaraq-faktura, to'lov topshiriqnomasi, chek) asosida aniqlanadi (316-modda, ikkinchi qism).

Narx tasdiqlanmasa yoki keyin aniqlansa-chi?

315-modda uch maxsus holatni nazarda tutadi:

• Tasdiqlovchi hujjat yo'q. Ma'lum qilingan bojxona qiymatini tasdiqlovchi hujjatlar bo'lmasa, qiymat bojxonaning o'zidagi bir xil yoki o'xshash tovarlar haqidagi ma'lumotlar asosida belgilanadi. Shuningdek, ma'lum qilingan qiymatning to'g'riligini tasdiqlovchi ma'lumot bo'lmasa yoki taqdim etilgan ma'lumot noto'g'ri yoki yetarli emas deb taxmin qilishga asos bo'lsa, bojxona organi qiymatni mustaqil belgilaydi. Bunda deklarant yoki broker yozma ariza bersa, ma'lum qilingan qiymat nega qabul qilinmaganini yozma tushuntirishi shart.
• Uzil-kesil narx keyin aniqlanadi. Kontraktda qat'iy narx yo'q bo'lsa yoki uzil-kesil narx xaridorning tovarni miqdor va sifat bo'yicha qabul qilish natijasiga ko'ra aniqlanadigan bo'lsa, qiymat muvaqqat (shartli) bahoni hisobga olib aniqlanadi. Asos sifatida kontraktdagi dastlabki narx yoki kontraktda belgilangan hisob-kitob shartiga ko'ra yuklab jo'natilgan sanada aniqlangan hisob-kitob bahosi qabul qilinadi.
• Bitim narxidan foydalanib bo'lmaydi. 315-moddaning oxirgi qismiga ko'ra bojxona qiymati bitim qiymati asosida aniqlanmaydi, agar: kontraktda bitim qiymatiga ta'sir qilgan cheklov yoki shart bo'lsa; ta'sirini hisobga olib bo'lmaydigan shartga sotish yoki narx bog'liq bo'lsa; bitim tomonlari o'zaro bog'liq shaxs bo'lib, bu omilning narxga ta'sirini qiymat bilan ifodalab bo'lmasa; deklarant ishlatgan ma'lumotlar hujjatlar bilan tasdiqlanmagan yoki noto'g'ri bo'lsa.

O'zaro bog'liq shaxslar belgilari 307-moddada keltirilgan; 315-moddaning ikkinchi qismi olib chiqiladigan tovarga 306-moddaning yettinchi xatboshisini (taraflar o'zaro bog'liq bo'lsa, ularning bog'liqligi narxga ta'sir etmagani deklarant tomonidan isbotlanishi lozim) hamda 307 va 308-moddalarni qo'llashni belgilaydi. 308-modda bo'yicha taraflarda bunday belgilar bo'lsa, bojxona organi bitimning amaldagi holatlarini o'rganadi; bog'liqlik narxga ta'sir qilmagan deb topmasa, deklarantga yoki brokerga buni isbotlovchi dalillarni o'ttiz kalendar kundan oshmagan muddatda taqdim etish zarurligini yozma xabar qiladi. Bunday kontraktda narxni asoslovchi hujjatlarni oldindan tayyorlang.

Buxgalteriyada nima o'zgaradi?

Bojxona qiymati o'zi hisob yozuvini yaratmaydi (amaliy xulosa). Tushum kontrakt va xaridorga taqdim etilgan hisob-kitob hujjatidagi summa bo'yicha yoziladi, bojxona qiymati esa deklaratsiyadagi alohida ko'rsatkich. Shartli kurs 12 600 so'm bo'lganda "Hazorasp Quritma" yozuvlari (kontrakt A, muallif tomonidan tuzilgan; mahsulot tannarxi 350 000 000 so'm deb olindi):

Hisob: 48 000 × 12 600 = 604 800 000; 4 000 × 12 600 = 50 400 000. Sug'urta va o'rov xarajatlarining hisobi hamda yetkazib berish shartining foydaga ta'siri alohida maqolada yoritilgan; valyutadagi tushum kursi va eksportda QQS nol stavka masalalari ham boshqa maqolalarda ko'rib chiqilgan.

Bojxona qiymatini hisoblashda xizmatlar so'mda yozilgan bo'lsa, ularni qaysi kurs bilan dollarga aylantirish deklaratsiyani to'ldirish qoidasiga bog'liq. Bu qoida bizda yo'q, shuning uchun misolda hammasi dollarda berildi.

Amaliy maslahat

• Kontraktda narx tarkibini ajrating. «Tovar, o'rov, chiqishgacha tashish, chegaradan keyingi tashish» alohida qatorlarda yozilsa, 316 va 317 bo'yicha hisob bir daqiqalik ish bo'ladi (amaliy maslahat).
• Tashuvchi va sug'urtachidan ajratilgan hisob-faktura oling. Chegaradan keyingi qismni chiqarib tashlash uchun uni hujjat bilan ko'rsatish kerak (317-modda). Umumiy summa yozilgan hujjat bo'lsa, qismni ajrata olmaysiz (amaliy maslahat).
• Kontraktdagi narxni tasdiqlovchi hujjatlarni birga saqlang. Bojxona qiymatini tasdiqlovchi hujjat bo'lmasa, qiymatni bojxona o'z ma'lumotlari bo'yicha belgilaydi (315-modda).
• Narx keyin aniqlanadigan kontraktda dastlabki narx va hisob-kitob shartini oldindan yozib qo'ying. Muvaqqat baho aynan shularga tayanadi (315-modda).
• Bojxona qiymati va tushumni solishtirib boring. Farq kontrakt tarkibidan chiqayotganini tekshiring; tushuntirilmagan farq bo'lsa, narxni qayta tekshiring (amaliy maslahat).
• Boj stavkasi va to'lov summalarini bu yerdan olmang. Maqolada eksport boji stavkasi yo'q, chunki uning manbasi bizda mavjud emas; amaldagi stavkani rasmiy manbadan tekshiring.