Bojxona yuk deklaratsiyasidagi rejim, transport va yetkazib berish sharti kodlari buxgalterga nimani aytadi?
BYDdagi «40», «30», «02 FCA» kabi raqamlar shunchaki bojxona uchun emas. Ular tovar kimniki bo'lib qolishi, qaysi hujjatni so'rash va qaysi xarajat tannarxga qo'shilishini oldindan ko'rsatadi. Uchta tasniflagich to'liq jadvali va bitta deklaratsiyani o'qish misoli.
"Zarafshon Mebel" MChJ bosh buxgalteri Shahnoza brokerdan bojxona yuk deklaratsiyasi (BYD) nusxasini oldi. Unda so'zdan ko'ra raqam ko'p: "40", "30", "02 FCA", "840". Ko'pchilik bu ustunlarni "bojxonaning ishi" deb o'tkazib yuboradi. Aslida ular buxgalteriya uchun uchta savolga javob beradi: tovar mamlakatda qoladimi, qaysi transport hujjati bo'lishi kerak va invoysdagi narxga yo'l xarajati kiradimi.
Rejim kodi nimani bildiradi?
Bojxona kodeksining 15-moddasida bojxona rejimi «bojxona chegarasi orqali olib o'tiladigan tovarlarning va transport vositalarining maqomini bojxona maqsadlari uchun belgilovchi qoidalar majmui» deb ta'riflangan. Kodeks 16 ta rejimni sanaydi (25-modda). Vakolatli shaxs (tovar egasi yoki uning nomidan shartnoma yoxud ishonchnoma bilan ish ko'ruvchi shaxs) ulardan istalganini tanlashi mumkin, tanlangan rejimni esa deklarant deklaratsiyada ko'rsatadi (7 va 26-moddalar). BYDda rejim ikki xonali kod bilan yoziladi. To'liq ro'yxat (BYD to'ldirish tartibi to'g'risidagi yo'riqnoma, 3-ilova):
| T/r | Bojxona rejimi | Kodi |
|---|---|---|
| 1 | Eksport | 10 |
| 2 | Reeksport | 11 |
| 3 | Vaqtincha olib chiqish | 12 |
| 4 | Erkin muomalaga chiqarish (import) | 40 |
| 5 | Reimport | 41 |
| 6 | Vaqtincha olib kirish | 42 |
| 7 | Bojxona hududida qayta ishlash | 51 |
| 8 | Bojxona hududidan tashqarida qayta ishlash | 61 |
| 9 | Vaqtincha saqlash | 70 |
| 10 | Erkin bojxona zonasi | 71 |
| 11 | Boj olinmaydigan savdo | 72 |
| 12 | Erkin ombor | 73 |
| 13 | Bojxona ombori | 74 |
| 14 | Davlat foydasiga voz kechish | 75 |
| 15 | Yo'q qilish | 76 |
| 16 | Bojxona tranziti | 80 |
Jadvalga qarab kodlarni guruhlab eslab qolish mumkin (bu guruhlash muallifniki, yo'riqnomada yo'q): 1 bilan boshlanganlari (10, 11, 12) chetga chiqish, 4 bilan boshlanganlari (40, 41, 42) ichkariga kirish, 51 va 61 qayta ishlash, 70–76 qolgan yettita rejim, 80 tranzit.
Buxgalter uchun eng muhim farq: 40 rejimida tovar mamlakatdan qaytarib olib chiqish majburiyatisiz erkin muomalada qoladi (55-modda). 42 rejimida esa tovar muayyan muddatga olib kiriladi va undan vaqtincha foydalaniladi (61-modda). Demak, 42 kodi bor BYD kelsa, tovarni ombordagi sotiladigan zaxiraga qo'shishdan oldin kontraktni o'qing va tovar qaysi maqsadda, qancha muddatga kelganini aniqlang.
Bir nozik joy: rejim bojxona maqomini belgilaydi, buxgalteriyadagi egalik huquqini emas. Tovarni balansga olish yoki olmaslik kontrakt va BHMS bo'yicha hal qilinadi.
Transport kodi qaysi hujjatni eslatadi?
6-ilova transport turlarini sakkizta kod bilan beradi:
| T/r | Transport turi | Kodi |
|---|---|---|
| 1 | Dengiz transporti | 10 |
| 2 | Temir yo'l transporti | 20 |
| 3 | Avtomobil transporti | 30 |
| 4 | Havo transporti | 40 |
| 5 | Quvur transporti | 71 |
| 6 | Elektr uzatish tarmoqlari | 72 |
| 7 | Daryo transporti | 80 |
| 8 | Tovar sifatida o'zi harakatlanuvchi transport vositasi | 90 |
Yo'riqnoma izohiga ko'ra daryo transporti tabiiy (daryo, ko'l) va sun'iy (kanal, suv ombori) ichki suv yo'llarida kemalarda tashishdir.
Amaliy foydasi: kodga qarab hujjatlar papkasida nima bo'lishi kerakligini tekshirasiz. Kodeks transport hujjatlari qatoriga konosament, yuk xati yoki tashish shartnomasini tasdiqlovchi boshqa hujjatni kiritadi (9-modda). "30" turgan BYD yonida avtomobil yuk xati, "10" yonida konosament bo'lmasa, tashish xarajatini tannarxga qo'shishni tasdiqlaydigan dalil ham chala bo'ladi.
Yetkazib berish sharti kodi narx haqida nima deydi?
7-ilovada 16 ta shart bor. Har birining raqamli va harfli kodi yoziladi:
| T/r | Shart nomi (yo'riqnomadagidek) | Raqamli kod | Harfli kod |
|---|---|---|---|
| 1 | Franko zavod | 01 | EXW |
| 2 | Franko tashuvchi | 02 | FCA |
| 3 | Kema borti yonida erkin | 03 | FAS |
| 4 | Kema bortida erkin | 04 | FOB |
| 5 | Qiymat va fraxt | 05 | CFR |
| 6 | Qiymat, sug'urta va fraxt | 06 | CIF |
| 7 | Tashish to'langan ... gacha | 07 | CPT |
| 8 | Tashish va sug'urta to'langan ... gacha | 08 | CIP |
| 9 | Franko chegaragacha yetkazib berish | 09 | DAF |
| 10 | Franko kemagacha yetkazib berish | 10 | DES |
| 11 | Franko portgacha yetkazib berish | 11 | DEQ |
| 12 | Boj to'lamasdan yetkazib berish | 12 | DDU |
| 13 | Bojni to'lagan holda yetkazib berish | 13 | DDP |
| 14 | Yetkazib berilgan ... gacha | 14 | DAP |
| 15 | Terminalga yetkazib berilgan | 15 | DAT |
| 16 | Boshqa nomlanishdagi yetkazib berish sharti | 99 | shartning harfli kodi yoziladi |
E'tibor bering: tasniflagichda Incoterms qoidalarining turli tahrirlaridagi kodlar yonma-yon turibdi. Xalqaro savdo palatasining (ICC) amaldagi Incoterms 2020 tahririda DAF, DES, DEQ, DDU va DAT yo'q. DAT o'rnida endi DPU qo'llaniladi (ICC Academy). Shu sababli kontraktdagi qoida qaysi tahrirga tayanishini (masalan, "Incoterms 2020") kontrakt matnidan aniqlab qo'ying.
Buxgalter uchun asosiy foyda: shart kodi yo'l xarajati invoysga kirganmi yoki alohida hisob bilan keladimi, degan savolni oldindan qo'yishga majbur qiladi. "Qiymat va fraxt", "Tashish to'langan" kabi nomlarning o'zida tashish haqida ishora bor. Lekin xarajatlarning aniq taqsimoti kontrakt matnidan va unda ko'rsatilgan Incoterms tahriridan tekshiriladi. Tashish invoysga kirgan bo'lsa ham, alohida hisob bilan kelsa ham, bu xarajat 4-son BHMS ning 15-bandi bo'yicha tovar tannarxiga kiradi. Faqat yozuvlar soni va hujjatlar to'plami boshqacha bo'ladi. Istisno: qayta sotish uchun olingan tovarlar uchun hisob siyosatida 4-son BHMS ning 30-bandidagi usul tanlangan bo'lsa, bunday xarajatlar tannarxga emas, davr xarajatiga (sotish bo'yicha) yoziladi.
Bojxona uchun ham bu ustun muhim. Agar tovarni olib kirish joyigacha tashish va sug'urta narxga kirmagan bo'lsa, ular bojxona qiymatini aniqlashda bitim narxiga qo'shiladi (Bojxona kodeksi, 304-modda, "a" bandi).
Misol: Shahnoza bitta BYDni qanday o'qidi?
Deklaratsiya shartli, muallif tomonidan tuzilgan.
| Ustun | Yozuv | Shahnozaning xulosasi |
|---|---|---|
| Rejim | 40 | Tovar erkin muomalada qoladi, sotiladigan tovar sifatida kirim qilinadi |
| Transport | 30 | Papkada avtomobil yuk xati bo'lishi kerak |
| Yetkazib berish sharti | 02 FCA | Kontraktga ko'ra yo'l haqi invoysga kirmagan, ekspeditor hisobini kutish kerak |
| Valyuta | 840 | Kontrakt AQSh dollarida (8-ilova: 840 = USD) |
Shahnoza ekspeditordan yo'l haqi hisobini so'radi va uni kelgan tovar partiyasining tannarxiga qo'shishni rejaladi. Agar u "02 FCA" ni ko'rmaganida, yo'l haqi hisobi bir oydan keyin kelib, boshqa partiyaga yoki davr xarajatiga adashib tushishi mumkin edi.
Amaliy maslahatlar
- BYD kelishi bilan uchta ustunni (rejim, transport, shart) kontrakt bilan solishtiring. Mos kelmasa, brokerga darhol yozing
- BYDda 40 yoki 41 emas, boshqa olib kirish yoki saqlash rejimi turgan bo'lsa (42, 51, 70, 71, 73, 74), tovar erkin muomalaga chiqarilmaganini yodda tuting. Sotishdan oldin uning keyingi rejimini aniqlang
- Shart kodidan kelib chiqib, partiya bo'yicha "kutilayotgan hisoblar" ro'yxatini tuzing (yo'l haqi, sug'urta, ekspeditor). Shunda tannarx to'liq yig'iladi
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
Tashqi savdo shartnomasida yetkazib berish sharti «Qiymat, sug'urta va fraxt» deb belgilangan. Bojxona yuk deklaratsiyasida bu shartning raqamli va harfli kodi qanday?
Bojxona yuk deklaratsiyasining transport turi grafasida 71 kodi ko'rsatilgan. Bu kod qaysi transport turini bildiradi?
«Ipak Yo'li Savdo» MChJ xorijdan 10 000 AQSh dollarlik tovar sotib oldi. 4 000 dollar bo'nak oldindan to'langan (o'sha kundagi Markaziy bank kursi shartli 12 000 so'm), tovar hisobga qabul qilingan kuni kurs shartli 12 500 so'm. Bojxona to'lovlari va transport xarajatlarini hisobga olmaganda, tovarning so'mdagi tannarxi qancha?
Bojxona hududida qayta ishlash rejimida tikuv-trikotaj korxonasi 25 tonna chet el ip-kalavasidan 21 tonna trikotaj mato oldi (shartli). Bojxona kodeksi, 11-moddadagi ta'rif bo'yicha qayta ishlash mahsulotining chiqish normasi qancha?
«Chinor mashina» MChJ turli tovarlarni shartnoma asosida chet elga vaqtincha olib chiqmoqchi (reklama, namoyish va ilmiy-tadqiqot maqsadida bitta nusxadan olib chiqish bundan mustasno). Bojxona kodeksining 37-moddasiga ko'ra quyidagi tovarlardan qaysi birini vaqtincha olib chiqish bojxona rejimiga joylashtirib bo'lmaydi?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
Manbalar
- Bojxona yuk deklaratsiyasini to'ldirish tartibi to'g'risidagi yo'riqnoma (Adliya vazirligida 2773-son bilan ro'yxatga olingan), 3-ilova «Bojxona rejimlari tasniflagichi» · 16 ta rejim va ularning kodlari (10, 11, 12, 40, 41, 42, 51, 61, 70, 71, 72, 73, 74, 75, 76, 80)
- Bojxona yuk deklaratsiyasini to'ldirish tartibi to'g'risidagi yo'riqnoma (Adliya vazirligida 2773-son bilan ro'yxatga olingan), 6-ilova «Transport turlari tasniflagichi» · 8 ta transport turi va kodlari (10, 20, 30, 40, 71, 72, 80, 90), daryo transporti izohi
- Bojxona yuk deklaratsiyasini to'ldirish tartibi to'g'risidagi yo'riqnoma (Adliya vazirligida 2773-son bilan ro'yxatga olingan), 7-ilova «Yetkazib berish shartlari tasniflagichi» · 16 ta shart: raqamli kod 01–15 va 99, harfli kodlar
- Bojxona yuk deklaratsiyasini to'ldirish tartibi to'g'risidagi yo'riqnoma (Adliya vazirligida 2773-son bilan ro'yxatga olingan), 8-ilova «Valyutalar tasniflagichi» · USD = 840
- O'zbekiston Respublikasining Bojxona kodeksi (2016-yil 20-yanvardagi O'RQ-400-son Qonun bilan tasdiqlangan), 7, 9, 15, 25, 26, 55, 61 va 304-moddalar · vakolatli shaxs; kuzatuv hujjatlari; «bojxona rejimi» tushunchasi (15-moddadan qisqa iqtibos); 16 ta rejim turi; rejimni tanlash va deklaratsiyada ma'lum qilish; import va vaqtincha olib kirish rejimlari ta'rifi; bitim narxiga qo'shiladigan tashish va sug'urta xarajatlari
- 4-son BHMS «Tovar-moddiy zaxiralar», 15 va 30-bandlar · bojxona bojlari va yig'imlari, transport-tayyorlov xarajatlari (fraxt, tashishdagi sug'urta) tannarxga kiritiladi; qayta sotish uchun tovarlarni xarid qiymatida hisobga olish imkoniyati
- ICC: Incoterms® 2020 rules · amaldagi tahrir qoidalari ro'yxati
- ICC Academy: Incoterms® 2020 vs 2010: What's changed? · DAT qoidasi 2020 tahririda DPU deb qayta nomlangan
- Deklaratsiya misoli va korxona nomi · muallif tomonidan tuzilgan, shartli