Import-eksport
Tashqi savdo: bojxona deklaratsiyasi, bojxona to'lovlari, valyutadagi hisob-kitoblar va ularning buxgalteriya hisobi
Eksport kontrakti narxi bojxona qiymatiga qanday aylanadi: deklaratsiyaga yo'l haqi va o'rov qo'shiladimi, chet eldagi yetkazib berish chiqariladimi?
Quritilgan o'rik eksporti: kontrakt narxi 48 000 dollar, deklaratsiyadagi bojxona qiymati esa 45 950. Farq nimadan chiqdi? Bojxona kodeksining 315, 316 va 317-moddalari bo'yicha qaysi xarajat qo'shiladi, qaysi biri chiqariladi, hujjat bo'lmasa yoki narx keyin aniqlansa nima bo'ladi.
Bojxona rejimi nima: tovar chegaradan o'tganda unga qanday «maqom» beriladi va 16 rejim qanday guruhlanadi?
Kursning ikkinchi darsi: bojxona rejimi oddiy so'zlar bilan nima, nega bitta tovar turli maqsadda turli rejimda o'tadi, 16 rejimning to'liq ro'yxati kodlari bilan, ularni yo'nalish bo'yicha guruhlash va bir oylik shartli jo'natmalar jadvali.
16 bojxona rejimining har biri uchun qaysi hujjatlar topshiriladi: Bojxona kodeksidagi moddalar bo'yicha bitta jadval
Bojxona kodeksida har bir rejim uchun "zarur bo'ladigan hujjatlar" degan alohida modda bor. Ularni yonma-yon qo'ysak, 16 rejim to'rt guruhga bo'linadi: faqat deklaratsiya va kuzatuv hujjatlari, qo'shimcha hujjat talab qilinadiganlar, ro'yxati Vazirlar Mahkamasiga qoldirilganlar va maxsus deklaratsiya (qisqa BYD yoki tranzit deklaratsiyasi) bilan rasmiylashtiriladiganlar. Qayta ishlash ruxsatnomasi uchun hujjatlar va rejim tanlashda hujjatlar bo'yicha maslahatlar.
Eksport (10-kod) uchun qanday hujjatlar kerak: bitta hujjatlar to'plami bojxona, soliq va buxgalteriyaga qanday xizmat qiladi?
Eksport hujjatlari to'rt joyga kerak: tovarni rejimga joylashtiradigan bojxonaga, chegaradagi postga, QQS 0 foizni tasdiqlash uchun soliq organiga va tushumni yozish uchun buxgalteriyaga. Qaysi hujjat qaysi moddada talab qilinadi, qaysi biri bir necha maqsadga xizmat qiladi va qaysi sana nimani belgilaydi: temir yo'lda granit plita eksporti misolida.
Import (40-kod) uchun qanday hujjatlar rasmiylashtiriladi: tovar bilan keladigan qog'ozlardan buxgalteriya provodkasigacha
Chet el tovari omborga kirguncha hujjatlar uch qatlamda yig'iladi: tovar bilan birga yuradiganlari, chegarada tashuvchi ko'rsatadiganlari va deklarant bojxonaga topshiradiganlari. Bojxona kodeksi nimani aniq sanaydi, nimani Vazirlar Mahkamasiga qoldiradi va har bir hujjat asosida buxgalteriyada qaysi yozuv qilinadi: mebel furniturasi importi misolida.
Eksport qilingan tovarga xaridor da'vo bildirsa yoki tovar yetib bormasa: chegirma, kompensatsiya va kurs farqi buxgalteriyada qanday yoziladi?
Bishkekka ketgan LED chiroqlarning bir qismi yo'lda shikastlandi va xaridor narxni tushirishni so'radi. Bu sotuv chegirmasimi yoki da'vo bo'yicha kompensatsiyami, qarz oy oxirida qayta baholangan bo'lsa chegirma qaysi kursda yoziladi, tovar umuman yetib bormasa nima bo'ladi va bojxona deklaratsiyasi hamda to'lovlari bilan nima qilinadi: Bojxona kodeksi va 21-son BHMS bo'yicha to'liq hisob.
Eksportda yo'l haqi, sug'urta, broker va sertifikat xarajati qayerga yoziladi va yetkazib berish sharti sotuvchining foydasini qanday o'zgartiradi?
Xaridor ikki narx taklif qildi: arzonrog'ida yukni ombordan o'zi olib ketadi, qimmatrog'ida yo'l haqi va sug'urtani sotuvchi to'laydi. Eksport xarajatlari nega mahsulot tannarxiga emas, 9410 ga tushadi, har biri qaysi qator bilan yoziladi va qaysi taklif ko'proq foyda qoldiradi: mosh misolida hisob-kitob.
Eksport vositachi (komissioner) orqali: mahsulot kimning balansida turadi, tushum qachon yoziladi va QQS 0 foiz uchun qaysi hujjatlar kerak?
Kichik ishlab chiqaruvchi chet el bozoriga o'zi chiqmasdan, eksportni tajribali savdo kompaniyasiga topshirdi. Vositachiga berilgan atlas kimning balansida qoladi, tushum qaysi kursda yoziladi, vositachilik haqi qayerga tushadi va pul vositachi hisobiga kelganda QQS qachon hisobga olinadi: komitent va komissioner hisobi bir misolda.
Eksportda QQS 0 foiz: xom ashyo uchun to'langan QQS qaysi oyda hisobga olinadi, salbiy farq qanday qoplanadi va buxgalteriyada nima yoziladi?
Eksportga sotuvda QQS hisoblanmaydi, lekin xom ashyo uchun to'langan QQS yo'qolib ketmaydi. U xaridor pulining kelishiga qarab bosqichma-bosqich hisobga olinadi va oxirida salbiy farq paydo bo'ladi. Nol stavka va soliqdan ozod qilish farqi, ikki oylik hisob-kitob, qoplash tartibi va provodkalar sharbat korxonasi misolida.
Eksportga valyutada ikki marta bo'nak olindi, mahsulot keyin jo'natildi: tushum qaysi kurslarda yoziladi va qolgan qarz qanday qayta baholanadi?
Kontrakt summasining yarmi ikki bo'lib oldindan keldi, qolgani jo'natishdan keyin. Bitta sotuv uch xil kursda yoziladi: har bir bo'nak o'z kunidagi kursda, qolgan qism jo'natish kunidagi kursda. Bo'nak nega oy oxirida qayta baholanmaydi, qolgan qarz esa nega baholanadi: trikotaj korxonasi misolida to'liq zanjir.
Erkin ombor (73-kod): chet el tovari bojsiz va muddatsiz saqlansa, unda nima qilish mumkin va qisman import qilinganda tannarx qanday hisoblanadi?
Ehtiyot qism savdogari 1 000 quti tovarni olib keldi, lekin ichki bozorga hozircha 600 tasi kerak. Erkin ombor rejimi nima beradi, u yerda qaysi ishlarga ruxsat bor, chakana savdo nega taqiqlangan va bir partiyaning ikki qismi buxgalteriyada nega har xil tannarxga ega bo'ladi: 8 punkt va hisob misoli.
Bojxona hududida qayta ishlash (51-kod): chet ellik buyurtmachining xom ashyosidan mahsulot tayyorlansa, bojxonada nima rasmiylashtiriladi va buxgalteriyada nima yoziladi?
Qozog'istonlik buyurtmachi alyumin profil yuboradi, O'zbekistondagi sex undan deraza romi yig'ib, qaytarib jo'natadi. Profil uchun boj to'lanadimi, ruxsatnoma necha yilga beriladi, qoldiq profil nima bo'ladi va sex o'z balansida nimani ko'rsatadi: Bojxona kodeksi va 21-son BHMS bo'yicha bir sex misolida.
Bojxona qiymatini aniqlashning 6 usuli: birinchisi ishlamasa, keyingisiga qanday o'tiladi va bu tovar tannarxiga ta'sir qiladimi?
Kontrakt narxi har doim ham bojxona qiymati bo'lavermaydi. Bojxona kodeksi oltita usulni qat'iy navbat bilan qo'llashni talab qiladi. Har usul qachon ishlatilishi, zaxira usulda nimalar taqiqlangani va buxgalteriya tannarxi bilan farqi: 8 punkt va chegirib tashlash usulining hisob misoli.
Yo'q qilish (76-kod) va davlat foydasiga voz kechish (75-kod): yaroqsiz yoki keraksiz chet el tovaridan bojsiz qanday qutulish mumkin va hisobda nima yoziladi?
Chegaraga kelgan oyna partiyasining bir qismi singan, yana bir qismi buyurtmaga to'g'ri kelmaydigan o'lchamda. Ularni import qilib boj to'lash shartmi yoki yo'q qilish va davlat foydasiga voz kechish rejimlari yordam beradimi? Shartlar, hujjatlar, taqiqlar va buxgalteriya yozuvlari bir korxona misolida.
Import va eksport nima: «olib kirish» va «olib chiqish» so'zlari qayerdan kelgan va tashqi savdo kimga kerak?
Kursning birinchi darsi: import va eksport oddiy so'zlar bilan nima, ikkala so'z qaysi lotincha fe'llardan kelgan, quritilgan o'rik va telefon misolida tashqi savdo, bojxona nima uchun kerak va bu sohada kimlar ishlaydi.
Vaqtincha olib chiqish (12-kod): ko'rgazmaga yoki ijaraga chiqqan tovar uchun qanday shartlar bor va u chet elda sotilsa nima bo'ladi?
Nasos zavodi ko'rgazma nusxasini qo'shni davlatdagi ko'rgazmaga olib chiqdi, u yerda uni sotib olishmoqchi. Qaysi tovarlarni vaqtincha olib chiqib bo'lmaydi, ikki yillik muddat qachon uzaytiriladi va rejim eksportga qanday aylantiriladi: 8 punkt va misol.
Reeksport (11-kod): import qilingan tovar yetkazib beruvchiga qaytarilsa, to'langan boj qanday qaytariladi va hisobda nima yoziladi?
Xom ashyoning bir qismi kontraktga mos kelmadi va ochilmasdan chet elga qaytarildi. Reeksport shartlari, boj va soliqni qaytarishning ikki yillik sharti, bojxonaga ariza va 10 ish kunlik muddat, buxgalteriyadagi da'vo yozuvlari: qadoq fabrikasi misolida.
Reimport (41-kod): eksport qilingan tovar qaytib kelsa, nima bo'ladi va buxgalteriyada qanday yoziladi?
Xaridor eksport partiyasining bir qismini qaytardi. Uni boj va soliqsiz qaytarib olib kirish uchun Kodeks qanday shartlar qo'yadi, muddat qachondan sanaladi va qaytgan mahsulot tushum hamda tannarxni qanday kamaytiradi: 8 punkt va quritilgan o'rik misoli.
Bojxona hududidan tashqarida qayta ishlash (61-kod): xom ashyo chet elda qayta ishlab qaytarilsa, nima rasmiylashtiriladi va hisobda qanday aks etadi?
Mato chet elga gul bosish uchun ketdi va gulli chit bo'lib qaytdi. Qaysi ruxsatnoma kerak, boj va QQS qaysi qiymatdan hisoblanadi, mahsulot qaytmasa nima bo'ladi va buxgalteriyada mato qaysi schyotlardan o'tadi: to'qimachilik korxonasi misolida.
Bojxona tranziti (80-kod): tovar O'zbekiston orqali o'tganda qanday shartlar, majburiyatlar va hujjatlar talab qilinadi?
Tranzit yuki boj va soliqsiz o'tadi, lekin buning evaziga tashuvchi plomba, muddat va yo'nalish uchun javob beradi. Bojxona kodeksining 116–120, 218–225 va 257¹-moddalari 8 punktda va bitta reys misolida.
Eksport rejimi (10-kod): chet ellik xaridorga jo'natilgan mahsulot tushumi va valyutadagi qarz buxgalteriyada qanday yuradi?
Mahsulot chegaradan chiqdi, dollar esa hali kelmadi. Tushum qaysi kunda va qaysi kursda yoziladi, oy oxirida qarz nega qayta baholanadi va pul kelganda kurs farqi qayerga tushadi: sochiq eksport qiluvchi korxona misolida to'liq hisob-kitob.
Bojxona yuk deklaratsiyasi namunasi: import deklaratsiyasining grafalarini qanday o'qish kerak?
To'qima ma'lumotlar bilan to'ldirilgan bojxona yuk deklaratsiyasi (TD 1 shakli) namunasi: qaysi grafada nima yoziladi, kodlar qaysi tasniflagichdan olinadi va 47-grafadagi bojxona to'lovlari qanday hisoblanadi. Bo'sh blanka va namuna PDF ko'rinishida yuklab olinadi.
Import (40), vaqtincha olib kirish (42) yoki bojxona ombori (74): rejimni qanday tanlash kerak?
Uchala rejimda ham tovar mamlakat hududida turadi, lekin to'lovlar, muddatlar va tovar bilan nima qilish mumkinligi butunlay boshqacha. Bojxona kodeksining 9, 11 va 14-boblari asosida taqqoslash va uskunani vaqtincha olib kirish hisobi.
Bojxona kodeksining asosiy tushunchalari 8 punktda: deklarantdan bojxona qiymatigacha
Broker bilan bir tilda gaplashish uchun buxgalterga atamalarning qonundagi ma'nosi kerak. Sakkiz punkt, har bir ta'rif modda raqami bilan, buxgalteriya uchun xulosa va bitta importning boshidan oxirigacha yo'li.
Chet ellik yetkazib beruvchiga valyutada bo'nak to'landi, tovar keyin keldi: qaysi kursda yoziladi?
Yarmi oldindan, yarmi keyin to'langan import partiyasi uchta kursda yoziladi. 22-son BHMS bo'yicha bo'nak qismi qayta baholanmaydi, qoldiq qarz esa har oy qayta baholanadi. To'qimachilik fabrikasi misolida bosqichma-bosqich provodkalar.
Import qilingan tovarning tannarxi qanday yig'iladi: kontrakt, yo'l haqi, boj va kurs farqi
Invoysda 20 000 dollar yozilgan, lekin tovar omborga 303 mln so'mdan ortiqqa kirdi. Qaysi xarajat tannarxga qo'shiladi, qaysi biri qo'shilmaydi, bojxona qiymati va buxgalteriya tannarxi nega farq qiladi: maishiy texnika do'koni misolida hisob va provodkalar.
Bojxona to'lovlarining 37 ta kodi: qaysi biri tovar tannarxiga kiradi, qaysi biri xarajat bo'ladi?
BYDning to'lovlar bo'limida 10, 20, 29, 72 kabi kodlar turadi. Boj va yig'im tovar tannarxiga qo'shiladi, penya va jarima esa boshqa xarajatga ketadi. 13-ilovaning to'liq jadvali buxgalteriyadagi o'rni bilan va bitta partiya bo'yicha hisob.
Bojxona yuk deklaratsiyasidagi rejim, transport va yetkazib berish sharti kodlari buxgalterga nimani aytadi?
BYDdagi «40», «30», «02 FCA» kabi raqamlar shunchaki bojxona uchun emas. Ular tovar kimniki bo'lib qolishi, qaysi hujjatni so'rash va qaysi xarajat tannarxga qo'shilishini oldindan ko'rsatadi. Uchta tasniflagich to'liq jadvali va bitta deklaratsiyani o'qish misoli.