РусскийEnglish
hisobchilar.uzBuxgalterlar va soliqchilar uchun
Import-eksport4 daqiqa o'qish · Yangilangan: 11-noyabr, 2026

Erkin ombor (73-kod): chet el tovari bojsiz va muddatsiz saqlansa, unda nima qilish mumkin va qisman import qilinganda tannarx qanday hisoblanadi?

Ehtiyot qism savdogari 1 000 quti tovarni olib keldi, lekin ichki bozorga hozircha 600 tasi kerak. Erkin ombor rejimi nima beradi, u yerda qaysi ishlarga ruxsat bor, chakana savdo nega taqiqlangan va bir partiyaning ikki qismi buxgalteriyada nega har xil tannarxga ega bo'ladi: 8 punkt va hisob misoli.

Erkin ombor bu chet el tovari bojxona to'lovlarisiz turadigan maxsus joy. Deklaratsiyada bu rejimning kodi 73 («Bojxona yuk deklaratsiyasini to'ldirish tartibi to'g'risidagi yo'riqnoma», 3-ilova).

  1. Ta'rif. Tovar muayyan joy va hududlarda bojxona bojlari va soliqlar to'lanmagan, iqtisodiy siyosat choralari qo'llanmagan holda joylashtiriladi (Bojxona kodeksi, 100-modda). Erkin ombor o'zi bojxona nazorati ostida saqlash uchun maxsus jihozlangan bino va (yoki) ochiq maydonchadir (175-modda).
  1. Qaysi tovar kiradi? Har qanday tovar, ikki istisno bilan: bojxona hududiga olib kirilishi taqiqlangan tovar va olib chiqilishi taqiqlangan O'zbekiston tovari (101-modda). Boshqa rejimda turgan tovarni ham erkin omborga o'tkazish mumkin. Omborning o'zi ishlashi uchun kerak bo'lgan O'zbekiston tovarlariga bu rejim qo'llanmaydi (175-modda). Joylashtirish uchun BYD va kuzatuv hujjatlari topshiriladi (102-modda).
  1. Muddat cheklanmagan (104-modda). Bu rejimning eng katta afzalligi: tovar u yerda xohlagancha turishi mumkin.
  1. Ruxsat etilgan ishlar to'liq ro'yxati (103-modda): tovarning o'zgarmas holatda but saqlanishini ta'minlash; sotish va tashishga tayyorlash (turkumlarga bo'lish, jo'natma shakllantirish, saralash, o'rash, qayta o'rash, tamg'alash, aksiz markalari bundan mustasno, va shunga o'xshash operatsiyalar); oddiy yig'ish; tovardan erkin omborning o'zida texnologik uskuna, uning ehtiyot qismi, yuklash-tushirish texnikasi yoki boshqa texnik vosita sifatida foydalanish. Chakana savdo taqiqlanadi. Ayrim operatsiyalarga qonunchilikda qo'shimcha taqiq va cheklovlar belgilanishi mumkin.
  1. Tovarni boshqa shaxsga o'tkazish mumkin (103¹-modda), ya'ni unga egalik qilish, foydalanish yoki tasarruf etish huquqini berish, lekin ikki shart bilan: huquqni o'tkazuvchi bojxonani oldindan yozma xabardor qiladi; huquqni oluvchi o'zi tanlagan rejim talablariga rioya qilib BYD topshiradi. Huquq va rejimga rioya qilish majburiyati oluvchiga BYD topshirilgan paytdan o'tadi.
  1. Ombordan chiqqanda to'lov qanday? Chet el tovari bojxona hududiga olib kirilsa, agar qonunchilikda boshqacha tartib bo'lmasa, to'lovlar va choralar u to'g'ridan-to'g'ri chet eldan olib kirilgandek qo'llanadi (105-modda, ikkinchi qism). Ya'ni erkin ombor to'lovni bekor qilmaydi, faqat tovar ichki bozorga chiqqan kunga suradi. O'zbekiston tovari ombordan chet elga chiqsa, odatdagi olib chiqish qoidalari qo'llanadi. Erkin ombordan chet elga olib chiqilayotgan tovarning kelib chiqish sertifikati bo'lmasa, u bojxona to'lovlari va iqtisodiy siyosat choralari maqsadida O'zbekiston tovari, boshqa maqsadlarda chet el tovari sifatida qaraladi.
  1. Eksportga mo'ljallangan tovar uchun olti oy. Agar eksportda to'lovlardan ozod qilish yoki ularni qaytarish nazarda tutilgan bo'lsa, erkin omborga eksport uchun qo'yilgan tovar ozod qilinadi (yoki summa qaytariladi), lekin u shu kundan olti oydan kechiktirmay olib chiqilishi kerak. Qaytib kelsa yoki muddatda chiqmasa, bojlar va soliqlar to'lanadi (105-modda).
  1. Ombor yopilsa nima bo'ladi? Erkin ombor faoliyati bojxona organlari tomonidan litsenziyalanadi, egasi bilan munosabat shartnoma asosida (176-modda). Litsenziyaning amal qilishi tugatilsa yoki litsenziya bekor qilinsa, ombordagi tovarlar vaqtincha saqlash rejimidagi tovar sifatida qaraladi va ularni boshqa erkin omborga ko'chirish yoki yangi rejimga o'tkazish uchun o'n besh kalendar kun beriladi (177-modda). Shartnoma tuzishdan oldin omborning Davlat bojxona qo'mitasi reyestrida borligini tekshiring.

Misol (shartli). "Sharq Ehtiyot Qism" MChJ 1 000 quti avtomobil ehtiyot qismini quti boshiga 120 dollardan sotib oldi va erkin omborga joylashtirdi. Kurs 1 dollar = 12 500 so'm (shartli). Tovar korxonaning mulki, shuning uchun u balansga kiradi: Dt 2910 – Kt 6010, 1 500 000 000 so'm (21-son BHMS, 154-band, 2-qator). Noyabrda 600 quti import (40-kod) rejimiga chiqarildi, u bo'yicha boj va yig'im shartli 135 000 000 so'm bo'ldi. Ular xarid bilan bog'liq xarajat sifatida faqat shu 600 quti tannarxiga qo'shiladi (4-son BHMS, 15-band). Qolgan 400 quti omborda bojsiz turibdi:

QismXarid qiymati, so'mBoj va yig'im, so'mTannarx, so'm1 quti, so'm
Import qilingan 600 quti900 000 000135 000 0001 035 000 0001 725 000
Erkin omborda qolgan 400 quti600 000 0000600 000 0001 500 000
Jami1 500 000 000135 000 0001 635 000 000

Bir partiyadagi bir xil qutining tannarxi 225 000 so'mga farq qiladi. Shuning uchun 2910 bo'yicha analitik hisobni ikki joyga ajratish (erkin ombor va asosiy ombor) foydali: aks holda o'rtacha narx chiqib, sotilgan tovar tannarxi (Dt 9120 – Kt 2910, 154-band, 13-qator) noto'g'ri bo'ladi. Bojxona to'lovlarini to'lash yozuvi uchun 21-son BHMS jadvalida aniq qator yo'q: ularni qaysi majburiyat schyoti orqali o'tkazishni hisob siyosatida belgilang. Import QQS bu misolda ko'rsatilmadi: u tannarxga kiradimi yoki yo'qmi, uning qoplanishi (hisobga olinishi)ga bog'liq (4-son BHMS, 15 va 23-bandlar).

O'zingizni sinang

Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.

  1. «Nur elektro» MChJ xorijdan AQSh dollarida tovar import qildi va uni operatsiya sanasidagi Markaziy bank kursida omborga kirim qildi. Oy oxirida kurs o'zgardi, tovar hali sotilmagan. 22-son BHMS bo'yicha oy oxirida ombordagi tovar qiymati bilan nima qilinadi?

  2. «Ipak Yo'li Savdo» MChJ xorijdan 10 000 AQSh dollarlik tovar sotib oldi. 4 000 dollar bo'nak oldindan to'langan (o'sha kundagi Markaziy bank kursi shartli 12 000 so'm), tovar hisobga qabul qilingan kuni kurs shartli 12 500 so'm. Bojxona to'lovlari va transport xarajatlarini hisobga olmaganda, tovarning so'mdagi tannarxi qancha?

  3. Tikuv fabrikasi ishlab chiqarish uchun xorijdan gazlama import qildi. Bojxona yuk deklaratsiyasi bo'yicha hisobga qabul qilish sanasidagi kursda xarid qiymati 80 000 000 so'm. Qo'shimcha xarajatlar: bojxona bojlari va yig'imlari 6 000 000, fraxt 3 000 000, sertifikatlash va sinash 1 000 000, valyutani ayirboshlash uchun bank komissiyasi 500 000 so'm (summalar shartli; import QQS hisobga olishga qabul qilinadi va bu misolda ko'rsatilmagan). 4-son BHMS bo'yicha gazlamaning tannarxi qancha?

  4. QQS to'lovchi «Nurafshon metall» chet ellik buyurtmachining bojxona hududida qayta ishlash rejimiga joylashtirilgan xom ashyosidan mahsulot tayyorladi. Xizmat haqi QQSsiz 45 000 000 so'm. Mahsulot olib chiqilmadi: buyurtmachi uni erkin muomalaga chiqarish (import) rejimiga joylashtirdi. Xizmat haqiga qancha QQS hisoblanadi?

  5. Korxona xorijiy yetkazib beruvchiga 5 000 AQSh dollar qarzdor (tovar olingan kundagi kurs shartli 12 600 so'm). Oy oxirida kurs shartli 12 700 so'm bo'ldi, qarz hali to'lanmagan. 22-son BHMS bo'yicha oy oxirida nima qilinadi?

Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri

Barcha testlar →

Yana qarang

Manbalar

  1. O'zbekiston Respublikasining Bojxona kodeksi (2016-yil 20-yanvardagi O'RQ-400-son Qonun bilan tasdiqlangan), 100, 101 va 102-moddalar · erkin ombor rejimi ta'rifi (bojxona bojlari va soliqlar to'lanmagan, iqtisodiy siyosat choralari qo'llanmagan holda); joylashtirib bo'lmaydigan tovarlar; maxsus moslashtirilgan binolar; boshqa rejimdagi tovarni joylashtirish; BYD va kuzatuv hujjatlari
  2. O'zbekiston Respublikasining Bojxona kodeksi (2016-yil 20-yanvardagi O'RQ-400-son Qonun bilan tasdiqlangan), 103, 103¹ va 104-moddalar · ruxsat etilgan to'rt turdagi operatsiya; chakana savdo taqiqi; tovarni boshqa shaxsga o'tkazish shartlari; cheklanmagan muddat
  3. O'zbekiston Respublikasining Bojxona kodeksi (2016-yil 20-yanvardagi O'RQ-400-son Qonun bilan tasdiqlangan), 105-modda · import yoki eksportga joylashtirishda to'lovlar va choralar; chet el tovari to'g'ridan-to'g'ri olib kirilgandek; kelib chiqish sertifikati bo'lmasa; eksportga mo'ljallangan tovarda olti oy sharti
  4. O'zbekiston Respublikasining Bojxona kodeksi (2016-yil 20-yanvardagi O'RQ-400-son Qonun bilan tasdiqlangan), 175, 176 va 177-moddalar · erkin ombor tushunchasi; ombor ishlashi uchun zarur O'zbekiston tovarlariga rejim qo'llanmasligi; litsenziyalash, egasi bilan shartnoma, reyestr; tugatilganda tovarlar vaqtincha saqlash rejimidagidek, boshqa erkin omborga yoki yangi rejimga o'tkazish uchun o'n besh kalendar kun
  5. «Bojxona yuk deklaratsiyasini to'ldirish tartibi to'g'risidagi yo'riqnoma», 3-ilova «Bojxona rejimlari tasniflagichi» · 73 Erkin ombor; 40 Erkin muomalaga chiqarish (import)
  6. 4-son BHMS «Tovar-moddiy zaxiralar» (Moliya vazirining 2020-yil 28-maydagi 24-son buyrug'i, Adliya vazirligida 2020-yil 30-iyunda 3259-son bilan ro'yxatga olingan), 14, 15, 23 va 24-bandlar · tannarx xarid qiymati va xarid bilan bog'liq xarajatlardan; bojxona bojlari va yig'imlari tannarxga kiradi; qoplanadigan soliqlar chegiriladi; chet el valyutasidagi xaridda hisobga qabul qilish sanasidagi Markaziy bank kursi
  7. 21-son BHMS «Xo'jalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qo'llash bo'yicha yo'riqnoma»: 145-band, 154-band (2 va 13-qatorlar) · 2910 debetida xarid bilan bog'liq xarajatlar bilan birgalikda kirim; Dt 2910 – Kt 6010; Dt 9120 – Kt 2910
  8. Misol, korxona nomi, kurs va summalar · muallif tomonidan tuzilgan, shartli (bojxona to'lovlari summasi haqiqiy stavkadan hisoblanmagan)

← Barcha maqolalar