Import-eksport
Tashqi savdo: bojxona deklaratsiyasi, bojxona to'lovlari, valyutadagi hisob-kitoblar va ularning buxgalteriya hisobi
Darslar: noldan yuqori darajagacha
Mavzular tartib bilan: birinchi darsdan boshlang va navbat bilan o'qing. 2 ta dars
11-dars Import va eksport nima: «olib kirish» va «olib chiqish» so'zlari qayerdan kelgan va tashqi savdo kimga kerak?Kursning birinchi darsi: import va eksport oddiy so'zlar bilan nima, ikkala so'z qaysi lotincha fe'llardan kelgan, quritilgan o'rik va telefon misolida tashqi savdo, bojxona nima uchun kerak va bu sohada kimlar ishlaydi.Boshlash →Hammasi qayerdan boshlangan?
Bu fan tarixi haqidagi maqolalar tez orada chiqadi. Qanday paydo bo'lgani, kimlar rivojlantirgani va qaysi vositalardan foydalanilgani haqida o'qiysiz.
Maqolalar va tezislar
Barchasi →Eksport kontrakti narxi bojxona qiymatiga qanday aylanadi: deklaratsiyaga yo'l haqi va o'rov qo'shiladimi, chet eldagi yetkazib berish chiqariladimi?
Quritilgan o'rik eksporti: kontrakt narxi 48 000 dollar, deklaratsiyadagi bojxona qiymati esa 45 950. Farq nimadan chiqdi? Bojxona kodeksining 315, 316 va 317-moddalari bo'yicha qaysi xarajat qo'shiladi, qaysi biri chiqariladi, hujjat bo'lmasa yoki narx keyin aniqlansa nima bo'ladi.
12-noyabr, 202616 bojxona rejimining har biri uchun qaysi hujjatlar topshiriladi: Bojxona kodeksidagi moddalar bo'yicha bitta jadval
Bojxona kodeksida har bir rejim uchun "zarur bo'ladigan hujjatlar" degan alohida modda bor. Ularni yonma-yon qo'ysak, 16 rejim to'rt guruhga bo'linadi: faqat deklaratsiya va kuzatuv hujjatlari, qo'shimcha hujjat talab qilinadiganlar, ro'yxati Vazirlar Mahkamasiga qoldirilganlar va maxsus deklaratsiya (qisqa BYD yoki tranzit deklaratsiyasi) bilan rasmiylashtiriladiganlar. Qayta ishlash ruxsatnomasi uchun hujjatlar va rejim tanlashda hujjatlar bo'yicha maslahatlar.
11-noyabr, 2026Eksport (10-kod) uchun qanday hujjatlar kerak: bitta hujjatlar to'plami bojxona, soliq va buxgalteriyaga qanday xizmat qiladi?
Eksport hujjatlari to'rt joyga kerak: tovarni rejimga joylashtiradigan bojxonaga, chegaradagi postga, QQS 0 foizni tasdiqlash uchun soliq organiga va tushumni yozish uchun buxgalteriyaga. Qaysi hujjat qaysi moddada talab qilinadi, qaysi biri bir necha maqsadga xizmat qiladi va qaysi sana nimani belgilaydi: temir yo'lda granit plita eksporti misolida.
11-noyabr, 2026Import (40-kod) uchun qanday hujjatlar rasmiylashtiriladi: tovar bilan keladigan qog'ozlardan buxgalteriya provodkasigacha
Chet el tovari omborga kirguncha hujjatlar uch qatlamda yig'iladi: tovar bilan birga yuradiganlari, chegarada tashuvchi ko'rsatadiganlari va deklarant bojxonaga topshiradiganlari. Bojxona kodeksi nimani aniq sanaydi, nimani Vazirlar Mahkamasiga qoldiradi va har bir hujjat asosida buxgalteriyada qaysi yozuv qilinadi: mebel furniturasi importi misolida.
11-noyabr, 2026Eksport qilingan tovarga xaridor da'vo bildirsa yoki tovar yetib bormasa: chegirma, kompensatsiya va kurs farqi buxgalteriyada qanday yoziladi?
Bishkekka ketgan LED chiroqlarning bir qismi yo'lda shikastlandi va xaridor narxni tushirishni so'radi. Bu sotuv chegirmasimi yoki da'vo bo'yicha kompensatsiyami, qarz oy oxirida qayta baholangan bo'lsa chegirma qaysi kursda yoziladi, tovar umuman yetib bormasa nima bo'ladi va bojxona deklaratsiyasi hamda to'lovlari bilan nima qilinadi: Bojxona kodeksi va 21-son BHMS bo'yicha to'liq hisob.
11-noyabr, 2026Eksportda yo'l haqi, sug'urta, broker va sertifikat xarajati qayerga yoziladi va yetkazib berish sharti sotuvchining foydasini qanday o'zgartiradi?
Xaridor ikki narx taklif qildi: arzonrog'ida yukni ombordan o'zi olib ketadi, qimmatrog'ida yo'l haqi va sug'urtani sotuvchi to'laydi. Eksport xarajatlari nega mahsulot tannarxiga emas, 9410 ga tushadi, har biri qaysi qator bilan yoziladi va qaysi taklif ko'proq foyda qoldiradi: mosh misolida hisob-kitob.
11-noyabr, 2026Eksport vositachi (komissioner) orqali: mahsulot kimning balansida turadi, tushum qachon yoziladi va QQS 0 foiz uchun qaysi hujjatlar kerak?
Kichik ishlab chiqaruvchi chet el bozoriga o'zi chiqmasdan, eksportni tajribali savdo kompaniyasiga topshirdi. Vositachiga berilgan atlas kimning balansida qoladi, tushum qaysi kursda yoziladi, vositachilik haqi qayerga tushadi va pul vositachi hisobiga kelganda QQS qachon hisobga olinadi: komitent va komissioner hisobi bir misolda.
11-noyabr, 2026Eksportda QQS 0 foiz: xom ashyo uchun to'langan QQS qaysi oyda hisobga olinadi, salbiy farq qanday qoplanadi va buxgalteriyada nima yoziladi?
Eksportga sotuvda QQS hisoblanmaydi, lekin xom ashyo uchun to'langan QQS yo'qolib ketmaydi. U xaridor pulining kelishiga qarab bosqichma-bosqich hisobga olinadi va oxirida salbiy farq paydo bo'ladi. Nol stavka va soliqdan ozod qilish farqi, ikki oylik hisob-kitob, qoplash tartibi va provodkalar sharbat korxonasi misolida.
11-noyabr, 2026Eksportga valyutada ikki marta bo'nak olindi, mahsulot keyin jo'natildi: tushum qaysi kurslarda yoziladi va qolgan qarz qanday qayta baholanadi?
Kontrakt summasining yarmi ikki bo'lib oldindan keldi, qolgani jo'natishdan keyin. Bitta sotuv uch xil kursda yoziladi: har bir bo'nak o'z kunidagi kursda, qolgan qism jo'natish kunidagi kursda. Bo'nak nega oy oxirida qayta baholanmaydi, qolgan qarz esa nega baholanadi: trikotaj korxonasi misolida to'liq zanjir.
11-noyabr, 2026Erkin ombor (73-kod): chet el tovari bojsiz va muddatsiz saqlansa, unda nima qilish mumkin va qisman import qilinganda tannarx qanday hisoblanadi?
Ehtiyot qism savdogari 1 000 quti tovarni olib keldi, lekin ichki bozorga hozircha 600 tasi kerak. Erkin ombor rejimi nima beradi, u yerda qaysi ishlarga ruxsat bor, chakana savdo nega taqiqlangan va bir partiyaning ikki qismi buxgalteriyada nega har xil tannarxga ega bo'ladi: 8 punkt va hisob misoli.
11-noyabr, 2026Bojxona hududida qayta ishlash (51-kod): chet ellik buyurtmachining xom ashyosidan mahsulot tayyorlansa, bojxonada nima rasmiylashtiriladi va buxgalteriyada nima yoziladi?
Qozog'istonlik buyurtmachi alyumin profil yuboradi, O'zbekistondagi sex undan deraza romi yig'ib, qaytarib jo'natadi. Profil uchun boj to'lanadimi, ruxsatnoma necha yilga beriladi, qoldiq profil nima bo'ladi va sex o'z balansida nimani ko'rsatadi: Bojxona kodeksi va 21-son BHMS bo'yicha bir sex misolida.
11-noyabr, 2026Bojxona qiymatini aniqlashning 6 usuli: birinchisi ishlamasa, keyingisiga qanday o'tiladi va bu tovar tannarxiga ta'sir qiladimi?
Kontrakt narxi har doim ham bojxona qiymati bo'lavermaydi. Bojxona kodeksi oltita usulni qat'iy navbat bilan qo'llashni talab qiladi. Har usul qachon ishlatilishi, zaxira usulda nimalar taqiqlangani va buxgalteriya tannarxi bilan farqi: 8 punkt va chegirib tashlash usulining hisob misoli.
10-noyabr, 2026