Eksport vositachi (komissioner) orqali: mahsulot kimning balansida turadi, tushum qachon yoziladi va QQS 0 foiz uchun qaysi hujjatlar kerak?
Kichik ishlab chiqaruvchi chet el bozoriga o'zi chiqmasdan, eksportni tajribali savdo kompaniyasiga topshirdi. Vositachiga berilgan atlas kimning balansida qoladi, tushum qaysi kursda yoziladi, vositachilik haqi qayerga tushadi va pul vositachi hisobiga kelganda QQS qachon hisobga olinadi: komitent va komissioner hisobi bir misolda.
"Shohjahon Ipak" MChJ atlas va adras ishlab chiqaradi. Mahsuloti chet elda so'raladi, lekin korxonada tashqi savdo bo'limi yo'q: xorijiy xaridor qidirish, kontrakt tuzish, bojxonada rasmiylashtirish uchun odam ham, tajriba ham yetishmaydi. Rahbariyat yo'lni topdi: eksportni bu ishda tajribali "Sharq Darvozasi Savdo" MChJga vositachilik (komissiya) shartnomasi asosida topshirdi. Komissioner xorijiy xaridor bilan bitimni o'zi tuzadi, mahsulotni "Shohjahon Ipak" topshirig'iga ko'ra sotadi va buning uchun vositachilik haqi oladi.
Buxgalter Oysha uchun savollar ko'p: mahsulot omborda yo'q, lekin sotilmagan ham; pul vositachiga keladi; QQS 0 foizni kim, qaysi hujjat bilan tasdiqlaydi?
Qanday hujjatlar rasmiylashtiriladi?
Oysha ishni hujjatlardan boshladi. Nol stavka huquqini isbotlaydigan hujjatlar QQS hisoboti bilan birga topshiriladi (Soliq kodeksi, 260-moddaning oxirgi qismi). Vositachi orqali eksportda ularning bir qismi komissionerda tuziladi, shuning uchun nusxalarni o'z vaqtida olish komitentning vazifasi:
| Hujjat | Asos | Komitent uchun amaliy qadam |
|---|---|---|
| Vositachilik yoki topshiriq shartnomasi (yoki uning ko'chirma nusxasi) | Soliq kodeksi, 261-modda, vositachi orqali eksport haqidagi qism | Komitent uni eksportni tasdiqlash uchun qo'shimcha ravishda taqdim etadi |
| Kontrakt (kontraktning belgilangan tartibda tasdiqlangan ko'chirma nusxasi) | Soliq kodeksi, 261-modda, birinchi qismning 1-bandi | Komissioner xorijiy xaridor bilan tuzgan kontrakt nusxasini so'rang (amaliy maslahat) |
| Tovarni olib chiqishga asos bo'lgan bojxona yuk deklaratsiyasi (elektron savdo platformasida sotilgan tovar uchun uni olib chiqishga asos bo'lgan hujjatlar) | Soliq kodeksi, 261-modda, birinchi qismning 2-bandi | Deklaratsiyadagi tovar komissionerga topshirilgan partiyangiz bilan mos ekanini tekshiring (amaliy maslahat) |
| Chegaradagi bojxona organining kesib o'tganlik belgisi qo'yilgan kuzatuv hujjatlari (kuzatuv hujjatlari tijorat va transport hujjatlaridan iborat) | Soliq kodeksi, 261-modda, birinchi qismning 3-bandi; Bojxona kodeksi, 9-modda | Nusxasini komissioner hisobotiga ilova qilishni shartnomada yozing (amaliy maslahat) |
| Xaridor to'lovini tasdiqlovchi bank hujjatidan ko'chirma | Soliq kodeksi, 266-modda, birinchi qismning 5-bandi | Pul komissioner hisobiga kelgani uchun ko'chirma ham undan olinadi (amaliy maslahat) |
| Komissionerning sotuv haqidagi hisoboti (sotilgan miqdor, narx, sotish sanasi, vositachilik haqi) | Buxgalteriya hujjati sifatida (amaliy maslahat) | Tushum, tannarx va kurs shu hisobot asosida yoziladi |
Bundan tashqari, bojxona organlari real vaqt rejimida soliq organlariga bergan chegarani kesib o'tganlik haqidagi ma'lumot eksportni tasdiqlash uchun asos bo'ladi (261-moddaning ikkinchi qismi). Faoliyat turiga qarab kerak bo'ladigan boshqa hujjatlar ro'yxatini va ularni taqdim etish tartibini Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydi (261-moddaning oxirgi qismi); eksport bojxona rejimi uchun bojxona rasmiylashtiruvi hujjatlarining ro'yxati ham Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi (Bojxona kodeksi, 31-modda).
Vositachiga berilgan mahsulot kimning balansida turadi?
Komitentning (mahsulot egasining) balansida. 21-son BHMS da buning uchun maxsus schyot bor: 2830 "Vositachilik shartnomasi bo'yicha berilgan tayyor mahsulotlar". 140-bandga ko'ra vositachilik shartlari asosida sotish uchun berilgan tayyor mahsulot 2810 dan 2830 ga o'tkaziladi. Biroq standartdagi provodkalar jadvalida (141-band) bu o'tkazish uchun alohida qator yo'q, shuning uchun topshirish yozuvini qanday rasmiylashtirishni hisob siyosatida belgilang; quyidagi provodkalar jadvaliga u kiritilmagan.
E'tibor bering: 2830 oddiy balans schyoti, balansdan tashqari emas. Balansdan tashqari schyotdan komissioner foydalanadi: u qabul qilgan tovarni 004 "Vositachilik shartnomasi bo'yicha qabul qilingan tovarlar" schyotida qabul qilish-topshirish dalolatnomasidagi narxlarda yuritadi (441-band). Ya'ni bitta atlas ikki joyda ko'rinadi: egasida balansda (2830), vositachida balansdan tashqarida (004).
"Shohjahon Ipak" 1-oktabrda 2 000 metr atlasni topshirdi, ishlab chiqarish tannarxi metriga 150 000 so'm (shartli): 2 000 × 150 000 = 300 000 000 so'm.
Tushum qachon va qaysi kursda yoziladi?
Topshirish kuni sotuv yo'q: mahsulot hali egasiniki. 140-bandga ko'ra vositachi orqali berilgan mahsulot sotilganda 2810 dagi kabi yozuvlar beriladi, ya'ni tushum va tannarx komissioner mahsulotni sotgan paytda aks etadi. Buxgalter buni komissionerning hisobotidan biladi.
12-oktabrda "Sharq Darvozasi Savdo" 1 500 metr atlasni metri 20 dollardan xorijiy xaridorga sotdi va hisobot yubordi: 1 500 × 20 = 30 000 dollar. Kurs (shartli) 12 530 so'm: 30 000 × 12 530 = 375 900 000 so'm.
Kurs haqida bitta foydali bog'liqlik bor. 22-son BHMS ning 13-bandiga ko'ra komissionerning komitentga valyutadagi qarzi tovar sotilgan sanadagi Markaziy bank kursi bo'yicha vujudga keladi. Komitent ham tushumni hisobotda ko'rsatilgan sotish sanasining kursida yozsa (7-band), ikki tarafning o'zaro qarzi so'mda bir xil chiqadi va solishtirish dalolatnomasida farq paydo bo'lmaydi (amaliy maslahat).
Vositachi tarafda nima bo'ladi? 2-son BHMS ning 11-bandiga ko'ra vositachilik faoliyatidagi yalpi tushum vositachining daromadi emas, uning daromadi faqat vositachilik mukofoti. 21-son BHMS da bu mukofot uchun alohida qator bor: Dt 4010 – Kt 9010 (383-band, 5-qator). Soliq kodeksining 250-moddasi ham shu mantiqda: vositachining soliq bazasi vositachilik haqi, komitentning soliq bazasi esa vositachi realizatsiya qilgan tovarlar qiymati.
Vositachilik haqi qayerga yoziladi?
Shartnoma bo'yicha "Sharq Darvozasi Savdo"ning haqi 9 000 000 so'm (shartli). Komitent uchun bu mahsulotni sotish bilan bog'liq xarajat. 21-son BHMS ning 407-bandi 9410 "Sotish xarajatlari" schyotida mahsulotni sotish bo'yicha xarajatlar aks ettirilishini aytadi, shuning uchun haq 9410 debetiga yoziladi.
Lekin kredit tomoni uchun 21-son BHMS jadvalida "komitent vositachilik haqini hisobladi" degan alohida qator yo'q. Komissioner bilan hisob-kitobni qaysi schyotda yuritishingizni hisob siyosatida belgilang va har oy shu tartibni qo'llang. Shu sababli bu yozuv quyidagi provodkalar jadvaliga kiritilmagan. Vositachilik haqiga QQS qo'llanishi masalasini shartnoma va Soliq kodeksining amaldagi tahriri bo'yicha alohida tekshiring.
Pul vositachi hisobiga kelsa, QQS qachon hisobga olinadi?
Umumiy qoidaga ko'ra eksport uchun ishlatilgan xaridlar bo'yicha kirim QQS eksportchining O'zbekistondagi hisobvarag'iga kelgan valyuta tushumi ulushida hisobga olinadi (Soliq kodeksi, 266-modda, ikkinchi qism). Vositachi orqali eksport uchun alohida qoida bor: QQS «vositachining, ishonchli vakilning yoki soliq to'lovchining hisobvarag'iga kelib tushgan valyuta tushumining summasi ulushida» hisobga olinadi (266-moddaning to'rtinchi qismi). Shuningdek, chet ellik xaridor to'lovini tasdiqlovchi bank ko'chirmasi bo'lishi shart (266-modda, birinchi qismning 5-bandi).
Misolda xorijiy xaridor 30 000 dollarni 20-oktabrda komissionerning hisobvarag'iga to'liq o'tkazdi, komissioner esa uni "Shohjahon Ipak"ka 3-noyabrda o'tkazdi.
| Savol | Javob |
|---|---|
| Valyuta tushumi qachon kelgan hisoblanadi? | 20-oktabr: komissioner hisobvarag'iga to'liq kelgan (266-modda, to'rtinchi qism) |
| Sotilgan 1 500 metr uchun xaridlar QQSi (shartli, alohida hisobda) | 27 000 000 so'm |
| Oktyabr QQS hisobotida qancha hisobga olinadi? | 27 000 000 so'm, ya'ni to'liq, chunki tushumning hammasi kelgan; bank ko'chirmasi komissionerdan olinadi |
| Agar to'rtinchi qism bo'lmaganida | pul komitentga kelgan noyabrgacha kutish kerak bo'lardi |
Valyutadagi qarz esa oddiy tartibda qayta baholanadi: 31-oktabr kursi 12 550, 3-noyabr kursi 12 500 (shartli).
| Hisob | Natija, so'm |
|---|---|
| 31-oktabr qayta baho: 30 000 × (12 550 − 12 530) | +600 000 |
| Qarzning yangi qoldig'i: 375 900 000 + 600 000 | 376 500 000 |
| 3-noyabr kelgan pul: 30 000 × 12 500 | 375 000 000 |
| Salbiy kurs farqi: 375 000 000 − 376 500 000 | −1 500 000 |
Komitentda butun zanjir qanday yoziladi?
| Sana | Operatsiya | Debet | Kredit | Summa, so'm | Asos (21-son BHMS) |
|---|---|---|---|---|---|
| 12-oktabr | Komissioner hisoboti: 30 000 dollarlik sotuv (tushum) | 4010 | 9010 | 375 900 000 | 383-band, 1-qator |
| 12-oktabr | Sotilgan 1 500 metr tannarxi: 1 500 × 150 000 | 9110 | 2830 | 225 000 000 | 141-band, 11-qator |
| 31-oktabr | Valyutadagi qarz bo'yicha ijobiy kurs farqi | 4010 | 9540 | 600 000 | 421-band, 4-qator |
| 3-noyabr | Komissionerdan 30 000 dollar valyuta hisobvarag'iga keldi | 5210 | 4010 | 375 000 000 | 229-band, 2-qator |
| 3-noyabr | Salbiy kurs farqi | 9620 | 4010 | 1 500 000 | 427-band, 3-qator |
4010 tekshiruvi: debet 375 900 000 + 600 000 = 376 500 000; kredit 375 000 000 + 1 500 000 = 376 500 000. Qoldiq nol. 1-oktabrda topshirilgan 2 000 metr 2830 da hisobga olingan bo'lsa, unda sotilmagan 500 metr qoladi: 300 000 000 − 225 000 000 = 75 000 000 so'm.
| Moliyaviy natija (shu bitim bo'yicha) | So'm |
|---|---|
| Tushum | 375 900 000 |
| Sotilgan mahsulot tannarxi | −225 000 000 |
| Vositachilik haqi (9410) | −9 000 000 |
| Sof kurs farqi (600 000 − 1 500 000) | −900 000 |
| Natija | 141 000 000 |
Amaliy maslahat
- Shartnomaga hisobot muddatini va hujjatlar ro'yxatini yozing. Komissioner har bir sotuvdan keyin hisobot, kontrakt nusxasi, deklaratsiya, kuzatuv hujjati va bank ko'chirmasini qaysi muddatda berishi aniq yozilsa, QQS hisobotini kechiktirmaysiz (amaliy maslahat).
- 2830 ni har oy solishtiring. 140-bandga ko'ra 2830 bo'yicha analitik hisob javobgar shaxslar, mahsulot turlari (sortlar, partiyalar, kiplar) va saqlash joylari bo'yicha yuritiladi. Komissionerdan oy oxiridagi qoldiq haqida ma'lumot olib, 2830 qoldig'i bilan solishtiring (amaliy maslahat).
- 4010 da komissionerni alohida analitik qatorda yuriting. Qarzdor xorijiy xaridor emas, komissioner: pulni sizga u o'tkazadi (amaliy maslahat).
- Kursni hisobotdagi sotish sanasidan oling. Shunda komissionerning 22-son BHMS 13-bandi bo'yicha yozgan qarzi bilan sizning debitorlik qarzingiz so'mda mos keladi (amaliy maslahat).
- Pul vositachida turgan kunni ham hisobga oling. QQSni hisobga olish uchun tushum komissioner hisobiga kelgan sana muhim (266-modda, to'rtinchi qism), sizning hisobingizga kelgan sana emas.
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
«Qarshi quruq meva» MChJ eksport tovarini vositachi (ishonchli vakil) orqali vositachilik shartnomasi bo'yicha sotdi. Soliq kodeksining 261-moddasiga ko'ra QQSning nol darajali stavkasini qo'llash uchun eksportni tasdiqlashda komitent odatdagi hujjatlarga qo'shimcha tarzda yana nimani taqdim etadi?
To'qimachilik korxonasi o'z mahsulotini eksport bojxona rejimiga joylashtirdi. Bojxona kodeksiga ko'ra tovar qachon O'zbekiston tovari maqomini yo'qotadi?
Bojxona kodeksiga ko'ra tovarning kuzatuv hujjatlari tijorat va transport hujjatlariga bo'linadi. Quyidagilardan qaysi biri transport hujjati hisoblanadi?
Bojxona hududida qayta ishlash rejimida tikuv-trikotaj korxonasi 25 tonna chet el ip-kalavasidan 21 tonna trikotaj mato oldi (shartli). Bojxona kodeksi, 11-moddadagi ta'rif bo'yicha qayta ishlash mahsulotining chiqish normasi qancha?
Bojxona kodeksining 13-moddasiga ko'ra bojxona chegarasi orqali olib o'tiladigan qanday mol-mulk tovar hisoblanadi?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
Manbalar
- 21-son BHMS «Xo'jalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qo'llash bo'yicha yo'riqnoma»: 140-band, 141-band (11-qator), 229-band (2-qator), 383-band (1 va 5-qatorlar), 407-band, 421-band (4-qator), 427-band (3-qator), 441-band · 2830 schyoti mazmuni va analitik hisobi; sotilganda 2810 dagi kabi yozuvlar; Dt 9110 – Kt 2810-2830; Dt 5210 – Kt 4010; Dt 4010 – Kt 9010 tushum va vositachilik mukofoti; 9410 sotish xarajatlari mazmuni; kurs farqlari; komissioner foydalanadigan balansdan tashqari 004 schyoti
- 2-son BHMS «Asosiy xo'jalik faoliyatidan daromadlar», 11-band · vositachilik faoliyatidagi yalpi tushum vositachining daromadi emas, vositachilik mukofoti uning daromadi
- 22-son BHMS «Chet el valyutasida ifodalangan aktivlar va majburiyatlarning hisobi» (iqtisodiyot va moliya vazirining 2024-yil 6-dekabrdagi 201-son buyrug'i, Adliya vazirligida 2024-yil 19-dekabrda 3587-son bilan ro'yxatga olingan), 7, 8, 11 va 13-bandlar · operatsiya sanasidagi kurs; oy oxirida qayta baholash; kurs farqi moliyaviy natijaga; komissionerning komitentga valyutadagi qarzi tovar sotilgan sanadagi kursda vujudga keladi
- O'zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi, 250-modda · vositachining soliq bazasi vositachilik haqi; komitentning soliq bazasi vositachi realizatsiya qilgan tovarlar qiymati
- O'zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi, 260-modda (birinchi qismning 1-bandi va oxirgi qismi), 261-modda · eksportga nol stavka; hujjatlar hisobot bilan; kontrakt, bojxona yuk deklaratsiyasi, kuzatuv hujjatlari, real vaqt ma'lumotlari, vositachi orqali eksportda komitent qo'shimcha ravishda vositachilik yoki topshiriq shartnomasini taqdim etishi; boshqa hujjatlar ro'yxatini Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydi
- O'zbekiston Respublikasi Bojxona kodeksi, 9 va 31-moddalar · tovarning kuzatuv hujjatlari: tijorat va transport hujjatlari; eksport bojxona rejimi uchun hujjatlar ro'yxatini Vazirlar Mahkamasi belgilaydi
- O'zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi, 266-modda (birinchi qismning 5-bandi, ikkinchi va to'rtinchi qismlar) · bank ko'chirmasi sharti; valyuta tushumi ulushida hisobga olish; vositachi orqali eksportda vositachining, ishonchli vakilning yoki soliq to'lovchining hisobvarag'iga kelgan tushum ulushida
- Misol, korxona nomlari, kurslar, narxlar va vositachilik haqi summasi · muallif tomonidan tuzilgan, shartli