Yo'q qilish (76-kod) va davlat foydasiga voz kechish (75-kod): yaroqsiz yoki keraksiz chet el tovaridan bojsiz qanday qutulish mumkin va hisobda nima yoziladi?
Chegaraga kelgan oyna partiyasining bir qismi singan, yana bir qismi buyurtmaga to'g'ri kelmaydigan o'lchamda. Ularni import qilib boj to'lash shartmi yoki yo'q qilish va davlat foydasiga voz kechish rejimlari yordam beradimi? Shartlar, hujjatlar, taqiqlar va buxgalteriya yozuvlari bir korxona misolida.
"Nur Oyna" MChJ chet eldan 400 list deraza oynasi buyurtma qildi. Yuk mashinasi bojxona postiga yetib kelganda ma'lum bo'ldi: 60 list yo'lda sinib ketgan, yana 30 list esa adashib boshqa o'lchamda kesilgan va korxonaga umuman kerak emas. Butun partiyani import qilsa, singan va keraksiz oynalar uchun ham bojxona to'lovlarini to'lashga to'g'ri keladi. Bojxona kodeksi bunday holat uchun ikki maxsus rejimni beradi: yo'q qilish (deklaratsiyadagi kodi 76) va davlat foydasiga voz kechish (kodi 75) («Bojxona yuk deklaratsiyasini to'ldirish tartibi to'g'risidagi yo'riqnoma», 3-ilova).
Yo'q qilish rejimi nima va unga qaysi tovar tushadi?
Bojxona kodeksining 121-moddasi mazmuni qisqacha shunday: chet el tovari bojxona ko'zi oldida, ya'ni bojxona nazorati ostida yo'q qilinadi yoki ishlatib bo'lmaydigan holga keltiriladi, buning evaziga bojxona to'lovlari undirilmaydi va iqtisodiy siyosat choralari qo'llanmaydi.
Asosiy shart (122-modda, birinchi qism): tovar iste'mol xossalarini to'liq yo'qotadigan bo'lishi va uning dastlabki holatini iqtisodiy foydali usulda tiklab bo'lmasligi kerak. Singan oyna bu shartga mos keladi: uni qayta yopishtirib, deraza oynasi sifatida sotib bo'lmaydi.
Kodeks ikki turdagi cheklovni ajratadi. Yo'q qilinishiga umuman yo'l qo'yilmaydigan tovarlar (122-moddaning ikkinchi qismi):
- madaniy boyliklar;
- yo'q bo'lib ketish xavfi ostidagi hayvon va o'simlik turlari, ularning qismlari va derivatlari (epidemiya va epizootiyalarning oldini olish uchun yo'q qilish talab etiladigan hollar bundan mustasno).
Tovar har qanday bo'lsa ham yo'q qilishga yo'l qo'yilmaydigan hollar (122-moddaning uchinchi qismi):
- yo'q qilish atrof muhitga zarar yetkazsa yoki inson hayoti va sog'lig'iga bevosita xavf tug'dirsa yoxud xavf tug'dirish ehtimoli bo'lsa;
- yo'q qilish tovarni odatiy maqsadi bo'yicha iste'mol qilish orqali amalga oshirilsa;
- bojxona organi tovar amalda yo'q qilinganini nazorat qila olmasa;
- ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish sohasidagi davlat organining yo'q qilish mumkinligi, usuli va joyi ko'rsatilgan xulosasi bojxona axborot tizimida bo'lmasa (bu talab avariya yoki yengib bo'lmas kuch ta'sirida qaytarib bo'lmas tarzda yo'qotilgan tovarlarga tatbiq etilmaydi).
Yo'q qilish yo'llari ham Kodeksda yozilgan (122-moddaning to'rtinchi qismi): tovarni batamom yo'q qiladigan termik, kimyoviy, mexanik yoki boshqa ta'sir (yoqib, buzib yoki ko'mib tashlash); yoki demontaj, qismlarga ajratish, teshish, yirtish va boshqa shikast yetkazish, agar bu tovarni keyin tiklash va dastlabki ko'rinishida ishlatishni istisno etsa. Yo'q qilish tabiatni muhofaza qilish talablariga rioya qilgan holda vakolatli shaxsning o'z mablag'lari hisobidan bajariladi (122-moddaning beshinchi qismi).
Yo'q qilish qanday rasmiylashtiriladi?
Tartib ketma-ketligi muhim, chunki deklaratsiya va dalolatnoma turli vaqtda topshiriladi:
| Qadam | Nima qilinadi | Kodeks moddasi |
|---|---|---|
| 1 | Bojxona organi vakolatli shaxs arizasi asosida yo'q qilish muddatini belgilaydi; joyni vakolatli shaxs ekologiya organi xulosasini inobatga olib tanlaydi | 124-modda |
| 2 | Yo'q qilishdan avval BYD va kuzatuv hujjatlari topshiriladi va ro'yxatdan o'tkaziladi | 123, 126-moddalar |
| 3 | Tovar yo'q qilish joyiga bojxona nazorati ostida yetkaziladi va bojxona nazorati ostida yo'q qilinadi | 126-modda |
| 4 | Bojxona mansabdor shaxsi, vakolatli shaxs va hozir bo'lgan boshqa shaxslar imzolagan yo'q qilish dalolatnomasi tuziladi | 126-modda |
| 5 | Dalolatnoma tovar amalda yo'q qilinganidan keyin bir ish kuni ichida bojxonaga topshiriladi | 126-modda |
| 6 | BYD rasmiylashtiruvi tovar yo'q qilinganidan keyin yakunlanadi | 126-modda |
Rasmiylashtiruvni tovar qaysi bojxona organi zonasida turgan bo'lsa, o'sha organ bajaradi (126-modda). Tovar bojxona omborida tursa, uni ombordan olib chiqishga ro'yxatga olingan BYD asos bo'ladi.
Singan oynadan shisha siniqlari qoladi. Ularga 127-modda tegishli: yo'q qilishdan hosil bo'lgan chiqindilar shu holatda olib kirilgandek boshqa bojxona rejimiga joylashtirilishi lozim. Faqat foydalanishga yaroqsiz holatga kelguncha qayta ishlangan chiqindilar deklaratsiyalanmaydi. Demak, siniqlarni shisha zavodiga xom ashyo sifatida sotish niyati bo'lsa, ularni ham rasmiylashtirishni oldindan rejalang.
Tovar avariya yoki yengib bo'lmas kuch ta'sirida yo'q qilingan yoki shikastlangan bo'lsa ham bu rejim qo'llanadi. Bunda shu holat va tovar aynan shu sababli shikastlanganini tasdiqlovchi vakolatli organ xulosasi taqdim etiladi (125-modda).
Davlat foydasiga voz kechish yo'q qilishdan nimasi bilan farq qiladi?
30 list noto'g'ri o'lchamdagi oyna butun, ishlatsa bo'ladi, faqat "Nur Oyna"ga kerak emas. Uni sindirish isrof. 128-moddaga ko'ra, davlat foydasiga voz kechish rejimida vakolatli shaxs tovardan voz kechadi va uni bojxona to'lovlarisiz, iqtisodiy siyosat choralari qo'llanilmagan holda tekinga davlat mulkiga o'tkazadi.
Shartlari (129-modda):
- voz kechish davlatga hech qanday xarajat keltirmasligi kerak;
- tovarni bojxona belgilagan joyga yetkazish bilan bog'liq barcha xarajatlarni vakolatli shaxs o'z zimmasiga oladi;
- rejimga joylashtirilgandan keyin uni boshqa rejimga almashtirib bo'lmaydi;
- rejimga joylashtirishning qonuniyligi uchun uchinchi shaxslar oldida vakolatli shaxs javob beradi.
Bu rejimga joylashtirilmaydigan tovarlar ham to'liq sanalgan (129-moddaning ikkinchi qismi): olib kirilishi taqiqlangan tovar; muomaladan chiqarilgan yoki muomalasi cheklangan tovar; vakolatli organlar nazorat qilishi lozim bo'lgan, lekin bojxona axborot tizimida tegishli ruxsatnomasi bo'lmagan tovar.
Bojxona organi voz kechilgan tovar bo'yicha uchinchi shaxslarning mulkiy talablarini qanoatlantirmaydi va rejimga joylashtirilguncha tashuvchi, ombor egasi yoki boshqa shaxslarning tashish, saqlash va yuk operatsiyalari xarajatlarini qoplamaydi (129-moddaning oltinchi qismi). Shuning uchun omborchi bilan hisob-kitobni oldindan yoping.
| Belgi | Yo'q qilish (76) | Davlat foydasiga voz kechish (75) |
|---|---|---|
| Tovarning taqdiri | Bojxona nazorati ostida yo'q qilinadi | Tekinga davlat mulkiga o'tadi |
| Tovar holati | Iste'mol xossalari to'liq yo'qolgan, tiklash iqtisodiy foydasiz | Talab yo'q, lekin davlatga xarajat keltirmasligi kerak |
| Hujjatlar | BYD, kuzatuv hujjatlari, yo'q qilish dalolatnomasi (123-modda) | BYD, topshirish dalolatnomasi, kuzatuv hujjatlari (130-modda) |
| Dalolatnoma | Yo'q qilingandan keyin bir ish kuni ichida bojxonaga | Topshirishda ikki nusxada: biri bojxonada, biri vakolatli shaxsda (131-modda) |
| Xarajat kimda | Yo'q qilish vakolatli shaxs hisobidan | Yetkazib berish xarajatlari vakolatli shaxs zimmasida |
| Keyin nima bo'ladi | Chiqindilar boshqa rejimga joylashtiriladi (127-modda) | Tovar davlat mulkini boshqarish organiga topshiriladi (131-modda) |
Qolgan 310 list oyna odatdagidek erkin muomalaga chiqarish (import, kod 40) rejimida rasmiylashtiriladi.
Buxgalteriyada singan va voz kechilgan oyna qanday yoziladi?
Misolda mulk huquqi yetkazib beruvchidan o'tgan va partiya kontrakt narxida kirim qilingan deb olamiz. Raqamlar shartli: 1 list 50 dollar, kirim kunidagi kurs 12 000 so'm.
| Ko'rsatkich | Hisob | Summa, so'm |
|---|---|---|
| Butun partiya | 400 × 50 × 12 000 | 240 000 000 |
| Singan oynalar | 60 × 50 × 12 000 | 36 000 000 |
| Noto'g'ri o'lchamdagi oynalar | 30 × 50 × 12 000 | 18 000 000 |
| Import qilinadigan qism | 310 × 50 × 12 000 | 186 000 000 |
| Operatsiya | Debet | Kredit | Summa, so'm | 21-son BHMS asosi |
|---|---|---|---|---|
| Partiya kirim qilindi | 2910 | 6010 | 240 000 000 | 154-band, 2-qator |
| Singan oynalar yo'qotish sifatida ajratildi | 5910 | 2910 | 36 000 000 | 249-band, 1-qator |
| Agar tashuvchi aybini tan olsa: undiriladigan summa | 4860 | 5910 | 36 000 000 | 249-band, 3-qator |
| Agar undirib bo'lmasa: summa zararga | 9430 | 5910 | 36 000 000 | 249-band, 4-qator; 412-band, 14-qator |
Ikki muhim izoh:
- Agar tovar tabiiy ofat natijasida yo'qolgan bo'lsa, u 5910 orqali emas, bevosita Dt 9720 – Kt 2910 bilan hisobdan chiqariladi (431-band, 6-qator).
- Davlat foydasiga voz kechilgan 30 list (18 000 000 so'm) balansdan chiqariladi, lekin 21-son BHMS jadvallarida tovarni tekinga berish uchun alohida qator yo'q (faqat tayyor mahsulot uchun Dt 9430 – Kt 2810 qatori bor, 141-band, 16-qator). Shuning uchun bu yozuvni hisob siyosatida belgilang. Yo'q qilish xizmati va voz kechilgan tovarni yetkazish xarajatlari uchun ham xarajat moddasini hisob siyosatida aniq yozib qo'ying.
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
Bojxona kodeksiga ko'ra tovarda qanday o'zgarish ro'y bersa ham, uning «o'zgarmas holati» buzilgan hisoblanmaydi?
«Namangan tekstil» to'qimachilik kombinati O'zbekiston tovari bo'lgan gazlamani chet elda bo'yash uchun olib chiqmoqchi, bo'yalgan gazlama esa bojxona hududiga qaytariladi. Bojxona organining ruxsatnomasi olingan. Bojxona yuk deklaratsiyasida (rejimlar tasniflagichi bo'yicha) qaysi rejim kodi ko'rsatiladi?
«Chinor mashina» MChJ turli tovarlarni shartnoma asosida chet elga vaqtincha olib chiqmoqchi (reklama, namoyish va ilmiy-tadqiqot maqsadida bitta nusxadan olib chiqish bundan mustasno). Bojxona kodeksining 37-moddasiga ko'ra quyidagi tovarlardan qaysi birini vaqtincha olib chiqish bojxona rejimiga joylashtirib bo'lmaydi?
«Ipak Yo'li Savdo» MChJ xorijdan 10 000 AQSh dollarlik tovar sotib oldi. 4 000 dollar bo'nak oldindan to'langan (o'sha kundagi Markaziy bank kursi shartli 12 000 so'm), tovar hisobga qabul qilingan kuni kurs shartli 12 500 so'm. Bojxona to'lovlari va transport xarajatlarini hisobga olmaganda, tovarning so'mdagi tannarxi qancha?
Bojxona kodeksiga ko'ra tovarning kuzatuv hujjatlari tijorat va transport hujjatlariga bo'linadi. Quyidagilardan qaysi biri transport hujjati hisoblanadi?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
- Import-eksport bo'limi
- Bojxona rejimi
- Bojxona ombori
- Kamomad
- Favqulodda vaziyatlardan foyda (zarar)
- Import (40), vaqtincha olib kirish (42) yoki bojxona ombori (74): rejimni qanday tanlash kerak?
- Reeksport (11-kod): import qilingan tovar yetkazib beruvchiga qaytarilsa, to'langan boj qanday qaytariladi va hisobda nima yoziladi?
- 5910 Kamomadlar va qiymatliklarning buzilishidan yo'qotishlar
Manbalar
- O'zbekiston Respublikasining Bojxona kodeksi (2016-yil 20-yanvardagi O'RQ-400-son Qonun bilan tasdiqlangan), 121 va 122-moddalar · yo'q qilish rejimi ta'rifi (bojxona to'lovlari to'lanmaydi, iqtisodiy siyosat choralari qo'llanilmaydi); joylashtirish sharti, yo'q qilinishi taqiqlangan tovarlar va yo'q qilishga yo'l qo'yilmaydigan hollar; yo'q qilish yo'llari; vakolatli shaxsning o'z mablag'i hisobidan; bojxona omboridagi tovar
- O'zbekiston Respublikasining Bojxona kodeksi (2016-yil 20-yanvardagi O'RQ-400-son Qonun bilan tasdiqlangan), 123, 124, 125, 126 va 127-moddalar · hujjatlar (BYD, kuzatuv hujjatlari, yo'q qilish dalolatnomasi); muddat va joy; avariya yoki yengib bo'lmas kuch holati; bojxona nazorati, dalolatnoma bir ish kuni ichida; BYD yo'q qilishdan avval, rasmiylashtirish keyin; chiqindilarni deklaratsiyalash
- O'zbekiston Respublikasining Bojxona kodeksi (2016-yil 20-yanvardagi O'RQ-400-son Qonun bilan tasdiqlangan), 128, 129, 130 va 131-moddalar · davlat foydasiga voz kechish ta'rifi; davlatga xarajat keltirmaslik; joylashtirilmaydigan tovarlar; yetkazib berish xarajatlari vakolatli shaxs zimmasida; rejimni almashtirish taqiqi; uchinchi shaxslar oldida javobgarlik; hujjatlar; ikki nusxadagi dalolatnoma
- «Bojxona yuk deklaratsiyasini to'ldirish tartibi to'g'risidagi yo'riqnoma», 3-ilova «Bojxona rejimlari tasniflagichi» · 75 Davlat foydasiga voz kechish; 76 Yo'q qilish; 40 Erkin muomalaga chiqarish (import)
- 21-son BHMS «Xo'jalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qo'llash bo'yicha yo'riqnoma»: 154-band (2-qator), 249-band (1, 3 va 4-qatorlar), 412-band (14-qator), 431-band (6-qator) · Dt 2910 – Kt 6010 tovar kirimi; Dt 5910 – Kt 1010-2990 TMZ yo'qolishi va buzilishi; Dt 4860, 4730 – Kt 5910 aybdorlardan undiriladigan summa; Dt 9430 – Kt 5910 undirilmagan summa zararga; Dt 9720 – Kt 2910-2990 tabiiy ofat natijasida tovar yo'qotilishi
- 21-son BHMS «Xo'jalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qo'llash bo'yicha yo'riqnoma»: 141-band (16-qator) · tekinga berish uchun jadvalda faqat tayyor mahsulot qatori bor (Dt 9430 – Kt 2810); tovar uchun alohida qator yo'q
- Misol, korxona nomi, summalar va kurs · muallif tomonidan tuzilgan, shartli