Chet ellik yetkazib beruvchiga valyutada bo'nak to'landi, tovar keyin keldi: qaysi kursda yoziladi?
Yarmi oldindan, yarmi keyin to'langan import partiyasi uchta kursda yoziladi. 22-son BHMS bo'yicha bo'nak qismi qayta baholanmaydi, qoldiq qarz esa har oy qayta baholanadi. To'qimachilik fabrikasi misolida bosqichma-bosqich provodkalar.
"Lola Tekstil" fabrikasi chet eldan ip sotib oladi. Kontrakt 40 000 yevro: yarmi oldindan, yarmi tovar kelgandan keyin to'lanadi. Bosh buxgalter Malika uchun asosiy savol shu: ip omborga qaysi kursda kiradi? Bo'nak kunidagi, tovar kelgan kundagi yoki to'lov kunidagi kursdami?
Javob: qism-qism. Har bir qismning o'z qoidasi bor.
22-son BHMS bo'nak haqida nima deydi?
Uchta qoida yetarli: - Valyutada oldindan pul berilgan xaridda aktiv qiymatining bo'nakka to'g'ri keladigan qismi bo'nak kunidagi Markaziy bank kursi bilan olinadi, qolgan qismi esa boshqa sana kursida (12-band). 4-son BHMS ning 24-bandi ham shu yo'nalishda: TMZ hisobga qabul qilish kunidagi kursda baholanadi, «bundan to'langan bo'nak summasi mustasno» - Qaytarish huquqisiz berilgan bo'nak nomonetar modda (10-band). U kurs o'zgarsa ham qayta hisoblanmaydi - Valyutadagi kreditorlik qarzi esa monetar modda (9-band). U har oy hisobot oyining oxirgi sanasidagi kursda, shuningdek operatsiya sanasidagi (misolimizda to'lov kunidagi) kursda qayta baholanadi (8-band), farq moliyaviy faoliyat natijasiga yoziladi (11-band)
| Modda | Turi | Qayta baholanadimi? |
|---|---|---|
| Berilgan bo'nak (4310) | Nomonetar | Yo'q |
| Kirim qilingan ip (1010) | Nomonetar | Yo'q |
| Yetkazib beruvchiga qolgan qarz (6010) | Monetar | Ha, har oy va to'lov kuni |
| Valyuta hisobvarag'idagi pul (5210) | Monetar | Ha |
Malikaning partiyasi: provodkalar qanday ketadi?
Kurslar shartli, muallif tomonidan tuzilgan. Kontraktda bo'nakni qaytarib olish huquqi nazarda tutilmagan, ya'ni bo'nak nomonetar modda. Misol soddaligi uchun bojxona to'lovlari va yo'l xarajatlari bu yerda ko'rsatilmagan. Ular import tannarxi haqidagi maqolada alohida tahlil qilingan.
| Sana | Voqea | Kurs (so'm/EUR) |
|---|---|---|
| 5-mart | 20 000 EUR bo'nak to'landi | 13 800 |
| 20-mart | Ip kelib, hisobga olindi | 14 000 |
| 31-mart | Oy oxiri | 14 050 |
| 15-aprel | Qolgan 20 000 EUR to'landi | 14 100 |
Ip qiymati: bo'nak qismi 20 000 × 13 800 = 276 000 000 so'm. Qolgan qism 20 000 × 14 000 = 280 000 000 so'm. Jami 556 000 000 so'm.
| Sana | Operatsiya | Debet | Kredit | Summa | Asos (21-son BHMS) |
|---|---|---|---|---|---|
| 5-mart | Valyutada bo'nak o'tkazildi | 4310 | 5210 | 276 000 000 | 229-band, 15-qator |
| 20-mart | Ip kirim qilindi | 1010 | 6010 | 556 000 000 | 257-band, 3-qator |
| 20-mart | Bo'nak qarzga hisoblandi | 6010 | 4310 | 276 000 000 | 257-band, 14-qator |
| 31-mart | Qolgan qarz qayta baholandi: 20 000 × (14 050 − 14 000) | 9620 | 6010 | 1 000 000 | 427-band, 3-qator |
| 15-aprel | To'lov kunidagi qayta baholash: 20 000 × (14 100 − 14 050) | 9620 | 6010 | 1 000 000 | 427-band, 3-qator |
| 15-aprel | Qolgan qarz to'landi: 20 000 × 14 100 | 6010 | 5210 | 282 000 000 | 229-band, 14-qator |
Tekshiruv: 6010 bo'yicha 280 000 000 + 1 000 000 + 1 000 000 = 282 000 000 so'm. Qarz to'liq yopildi. Ip qiymati esa 556 000 000 so'mda qoldi: kurs keyin qanchalik o'zgarmasin, u qayta hisoblanmaydi.
Agar hammasi bitta kursda yozilsa nima bo'lardi?
Ko'p uchraydigan xato: butun partiyani tovar kelgan kundagi kursda kirim qilish.
| Usul | Ip qiymati | Farq |
|---|---|---|
| To'g'ri: bo'nak qismi 13 800, qolgani 14 000 | 556 000 000 | |
| Xato: hammasi 14 000 da | 560 000 000 | +4 000 000 |
Xato usulda ip 4 000 000 so'mga qimmat kirim qilinadi. Bo'nak schyotida esa yopilmagan 4 000 000 so'm "qoldiq" paydo bo'ladi: 4310 da 276 000 000 turibdi, hisobdan esa 280 000 000 chiqariladi. Buni yopish uchun boshqa yozuv o'ylab topiladi va xato chuqurlashadi.
BYDdagi so'm summasi nega boshqacha?
Bojxona to'lovlarini hisoblash uchun valyuta deklaratsiya qabul qilingan kundagi kursda qayta hisoblanadi (Bojxona kodeksi, 326-modda). Malikaning BYDi 19-martda qabul qilingan bo'lsa, undagi so'm summasi o'sha kun kursida bo'ladi. U 13 800 ham, 14 000 ham bo'lmasligi mumkin. Bu normal holat: BYDdagi so'm summasi boj va QQSni hisoblash uchun, buxgalteriyadagi qiymat esa 22-son va 4-son BHMS bo'yicha aniqlanadi. Bu ikkisini bir-biriga "to'g'rilashga" urinmang.
Kontrakt bekor bo'lsa-chi?
Agar yetkazib beruvchi tovarni jo'natmasa va bo'nakni qaytarishga kelishilsa, bo'nak endi tovar olish huquqi emas, pul talabiga aylanadi. Bu nomonetar moddadan monetar moddaga qayta tasniflash bo'ladi. Bunday holatda kurs farqi joriy va kelgusi davrlar uchun (perspektiv tarzda) hisoblanadi (22-son BHMS, 15-band). Pul qaytganda yozuv 5210 / 4310 bo'ladi (21-son BHMS, 229-band, 6-qator; 188-band, 4-qator).
Amaliy maslahatlar
- Har bir bo'nakning kursini 4310 analitikasida saqlang. Tovar kelganda qaysi qism qaysi kursda yopilishi shu yerdan olinadi
- Bir nechta bo'nak to'langan bo'lsa, ularning har biri o'z sanasidagi kursda bo'ladi. Kirimda ularni alohida qatorlar bilan hisoblang
- Oy oxirida faqat 6010 va 5210 ni qayta baholang. 4310 va 1010 ga tegmang
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
Korxona xorijiy yetkazib beruvchiga 5 000 AQSh dollar qarzdor (tovar olingan kundagi kurs shartli 12 600 so'm). Oy oxirida kurs shartli 12 700 so'm bo'ldi, qarz hali to'lanmagan. 22-son BHMS bo'yicha oy oxirida nima qilinadi?
«Sirdaryo agro» MChJ chet ellik ijaraga beruvchining kombaynini vaqtincha olib kirish bojxona rejimida olib kirdi. Muddat tugamasdan kombaynni «Baxmal dala» fermer xo'jaligiga ishlatish uchun topshirmoqchi. Bojxona kodeksining 67-moddasiga ko'ra bunga qachon yo'l qo'yiladi?
«Ipak Yo'li Savdo» MChJ xorijdan 10 000 AQSh dollarlik tovar sotib oldi. 4 000 dollar bo'nak oldindan to'langan (o'sha kundagi Markaziy bank kursi shartli 12 000 so'm), tovar hisobga qabul qilingan kuni kurs shartli 12 500 so'm. Bojxona to'lovlari va transport xarajatlarini hisobga olmaganda, tovarning so'mdagi tannarxi qancha?
«Chorsu import» MChJ xorijiy yetkazib beruvchiga 4 000 AQSh dollar qarzni hisobda shartli 12 800 so'm kursida aks ettirgan edi. Qarz to'langan kuni Markaziy bank kursi shartli 12 650 so'm bo'ldi. 21-son BHMS bo'yicha kurs farqi qanday aks ettiriladi?
QQS to'lovchi «Nurafshon metall» chet ellik buyurtmachining bojxona hududida qayta ishlash rejimiga joylashtirilgan xom ashyosidan mahsulot tayyorladi. Xizmat haqi QQSsiz 45 000 000 so'm. Mahsulot olib chiqilmadi: buyurtmachi uni erkin muomalaga chiqarish (import) rejimiga joylashtirdi. Xizmat haqiga qancha QQS hisoblanadi?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
Manbalar
- 22-son BHMS «Chet el valyutasida ifodalangan aktivlar va majburiyatlarning hisobi», 7, 8, 9, 10, 11, 12 va 15-bandlar hamda ilova (so'mga o'tkazish sanalari) · operatsiya sanasidagi kurs; monetar moddalarni har oy qayta baholash; qaytarish huquqisiz berilgan bo'naklar nomonetar; kurs farqi moliyaviy faoliyat natijasiga; bo'nakka teng qism bo'nak sanasidagi kursda; qayta tasniflashda perspektiv hisob; TMZ hisobga qabul qilish sanasi
- 4-son BHMS «Tovar-moddiy zaxiralar», 24-band · hisobga qabul qilish sanasidagi Markaziy bank kursi, to'langan bo'nak summasi bundan mustasno
- O'zbekiston Respublikasining Bojxona kodeksi (2016-yil 20-yanvardagi O'RQ-400-son Qonun bilan tasdiqlangan), 326-modda · bojxona to'lovlarini hisoblash uchun valyuta bojxona deklaratsiyasi qabul qilingan kundagi kursda qayta hisoblanadi
- 21-son BHMS «Hisobvaraqlar rejasi»: 188-band (2, 4, 5-qatorlar), 229-band (6, 14, 15-qatorlar), 257-band (3, 14-qatorlar), 427-band (3-qator) · 4310 / 5210; 5210 / 4310; 6010 / 4310; 1010 / 6010; 6010 / 5210; 9620 / majburiyat schyotlari
- Misol, kurslar va summalar · muallif tomonidan tuzilgan, shartli (haqiqiy kurs emas)