Akkreditiv bilan to'lov: ikki tomonni bank qanday himoya qiladi va 5510 schyotida qanday hisobga olinadi?
Xaridor «avval tovar», sotuvchi «avval pul» deydi. Akkreditiv bu tortishuvni bank orqali hal qiladi: pul oldindan alohida hisobvaraqqa qo'yiladi, sotuvchi esa uni faqat hujjatlarni topshirgach oladi. Kafel savdosi misolida mexanizm, qisman ishlatilgan akkreditiv va 21-son BHMS bo'yicha barcha provodkalar.
"Chorsu qurilish mollari" do'koni Samarqanddagi "Afrosiyob keramika" zavodidan 180 mln so'mlik kafel buyurtma qildi. Ular avval hamkorlik qilmagan. Zavod direktori: "Oldindan to'lang, keyin jo'natamiz". Do'kon egasi Jasur: "Pulni o'tkazsam-u, tovar kelmasa-chi?" Ikkalasining xavotiri ham o'rinli. Shunday paytda banklar akkreditiv taklif qiladi.
Barcha nomlar va summalar shartli, muallif tomonidan tuzilgan. Soddalik uchun summalar QQSsiz ko'rsatilgan.
Akkreditiv qanday ishlaydi?
Akkreditiv bu bankning majburiyati: xaridor topshirig'iga ko'ra bank sotuvchiga pulni to'laydi, lekin faqat akkreditiv shartlarida kelishilgan hujjatlar o'z vaqtida va to'g'ri topshirilsa. Aniq turlari, shartlari va muddatlari bank qoidalari va tomonlar shartnomasida belgilanadi. Bu maqolada xaridor pulni oldindan akkreditivga o'tkazib qo'yadigan holat ko'rib chiqiladi.
Jarayon bosqichma-bosqich:
| Qadam | Kim nima qiladi |
|---|---|
| 1 | Do'kon va zavod shartnomada akkreditiv bilan to'lashni, summani, muddatni va topshiriladigan hujjatlar ro'yxatini kelishadi |
| 2 | Do'kon o'z bankiga ariza beradi va pulni hisob-kitob hisobvarag'idan alohida akkreditiv hisobvarag'iga o'tkazadi |
| 3 | Bank zavodning bankiga akkreditiv ochilganini xabar qiladi. Zavod pul "band qilingan"ini ko'rib, tovarni jo'natadi |
| 4 | Zavod jo'natishni tasdiqlovchi hujjatlarni bankka topshiradi |
| 5 | Bank hujjatlarni akkreditiv shartlariga solishtiradi. Mos bo'lsa, to'laydi; mos bo'lmasa, to'lamaydi |
| 6 | Muddat tugab, akkreditivda pul qolsa, u xaridorga qaytariladi |
Bank odatda tovarning o'zini yoki sifatini tekshirmaydi, u hujjatlarni tekshiradi. Shuning uchun shartnomada qaysi hujjat nimani tasdiqlashini aniq yozish muhim.
Har bir tomon nimadan himoyalanadi?
| Xavf | Akkreditivsiz | Akkreditiv bilan |
|---|---|---|
| Xaridor oldindan to'lab, tovar olmaydi | Pul sotuvchida, uni qaytarish uchun da'vo kerak | Hujjat topshirilmaguncha bank pulni sotuvchiga bermaydi |
| Sotuvchi tovar jo'natib, pul olmaydi | Qarzni undirish kerak bo'ladi | Pul jo'natishdan oldin akkreditivda band qilingan |
| Xaridor pulni boshqa ishga sarflab yuboradi | Bo'lishi mumkin | Akkreditivdagi pul alohida turadi va akkreditiv shartlaridan tashqari ishlatilmaydi |
Akkreditivning narxi ham bor: bank xizmat haqi olishi mumkin va xaridorning puli to'lovgacha "muzlab" turadi. Shuning uchun uni ko'proq yangi hamkor yoki katta summa bo'lganda qo'llash mantiqan to'g'ri.
Xaridor buxgalteriyasida qanday yoziladi?
Akkreditivdagi pul 5510 "Akkreditivlar" schyotida hisobga olinadi. U hali do'konning puli, faqat alohida "cho'ntak"da turibdi. 21-son BHMS ning 231-bandiga ko'ra, pul akkreditivga o'tkazilganda 5510 debetlanadi, ishlatilganda 6010 ga hisobdan chiqariladi, ishlatilmagani qaytsa, 5510 kreditlanadi.
Voqealar ketma-ketligi: zavod 172 mln so'mlik kafelni jo'natdi va hujjatlarni topshirdi, 8 mln so'mlik qism (bitta rangdagi kafel) omborda yo'qligi sababli jo'natilmadi. Akkreditiv muddati tugagach, qoldiq qaytdi.
| № | Operatsiya | Debet | Kredit | Summa | 21-son BHMS |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Hisob-kitob hisobvarag'idan akkreditivga pul o'tkazildi | 5510 | 5110 | 180 000 000 | 234-band, 1-qator |
| 2 | Kafel omborga kirim qilindi | 2910 | 6010 | 172 000 000 | 154-band, 2-qator |
| 3 | Bank akkreditivdan zavodga to'ladi (bank ko'chirmasi asosida) | 6010 | 5510 | 172 000 000 | 234-band, 7-qator |
| 4 | Ishlatilmagan qoldiq hisob-kitob hisobvarag'iga qaytdi | 5110 | 5510 | 8 000 000 | 234-band, 6-qator «a»; 226-band, 6-qator |
Tekshiruv: 5510 bo'yicha debet 180 000 000, kredit 172 000 000 + 8 000 000 = 180 000 000, qoldiq nol. 6010 bo'yicha kredit 172 000 000, debet 172 000 000, qarz yopildi.
Agar do'kon akkreditivni o'z pulidan emas, qisqa muddatli bank kreditidan ochsa, 1-yozuv o'rniga Dt 5510 – Kt 6810 bo'ladi (234-band, 4-qator).
Bankning akkreditiv bo'yicha xizmat haqi uchun 21-son BHMS ning 412-band 12-qatoridagi "bank va auditorlik xizmatlari uchun to'lovlar" namunasi qo'llanadi: Dt 9430 – Kt 6990.
Sotuvchi buxgalteriyasida-chi?
Zavod uchun akkreditiv oddiy to'lov kabi ko'rinadi: pul uning hisob-kitob hisobvarag'iga tushadi.
| Operatsiya | Debet | Kredit | Summa | 21-son BHMS |
|---|---|---|---|---|
| Xaridorning qarzi (sotish) aks ettirildi | 4010 | 9010 | 172 000 000 | 174-band, 1-qator (9010–9030) |
| Akkreditivdan pul hisob-kitob hisobvarag'iga tushdi | 5110 | 4010 | 172 000 000 | 226-band, 3-qator |
Sotilgan mahsulot tannarxini hisobdan chiqarish yozuvi akkreditivga bog'liq emas va bu yerda ko'rsatilmagan.
Amaliy maslahatlar
- Analitik hisob. 5510 bo'yicha har bir akkreditivga alohida analitik schyot oching (231-band). Bir vaqtda bir nechta akkreditiv bo'lsa, qoldiqlar aralashib ketmaydi.
- Oy oxiri tekshiruvi. 5510 qoldig'ini bank ko'chirmasidagi akkreditiv qoldig'i bilan solishtiring. Farq bo'lsa, ishlatilgan yoki qaytgan summa yozilmay qolgan.
- Muddatni kuzating. Muddati o'tgan akkreditivda qolgan pul avtomatik qaytgan bo'lishi mumkin, 4-yozuv esa yozilmay qoladi.
- Hujjatlar ro'yxati. Shartnomada sotuvchi topshiradigan hujjatlarni aniq yozing: bank aynan shu ro'yxat bo'yicha tekshiradi.
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
«Arnasoy kimyo» MChJ chek daftarchasiga hisob-kitob hisobvarag'idan 10 mln so'm deponentladi. Cheklar bo'yicha bank 6,2 mln so'm to'ladi; yana 1,5 mln so'mlik chek ta'minotchiga berilgan, lekin hali bankka to'lovga taqdim etilmagan (summalar shartli). 21-son BHMS 232-bandiga ko'ra 5520 «Chek daftarchalari» schyotining qoldig'i qancha?
Korxona bank bo'lmagan boshqa tashkilotdan 8 oy muddatga qarz oldi. Bu qarz qaysi schyotda hisobga olinadi?
«Sho'rchi texno» MChJ buxgalteriya kitobida 5110 schyoti qoldig'i 18 600 000 so'm. Bank ko'chirmasi solishtirilganda kitobga yozilmagan ikki yozuv topildi: xaridor to'lovi 1 200 000 so'm kelib tushgan va bank xizmat haqi 90 000 so'm yechib olingan (summalar shartli). Ikkala yozuv kitobga kiritilgach, 21-son BHMS 225-bandiga ko'ra 5110 qoldig'i qancha bo'ladi?
Bank «Tomdi tikuv» MChJ ga 60 000 000 so'm kreditni 45 kunga berdi. Shartnomaga ko'ra yillik stavka 18% va foiz hisobida yil 360 kun deb olinadi (shartli shartlar). Kredit uchun hisoblangan foiz summasi qancha?
Chek daftarchasiga qisqa muddatli kredit hisobidan pul deponentlangan edi. Ishlatilmay qolgan cheklar summasi bank tomonidan qisqa muddatli kreditni qoplashga qaytarildi. Qanday provodka beriladi?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
Manbalar
- 21-son BHMS «Xo'jalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qo'llash bo'yicha yo'riqnoma», 231-band · 5510 da akkreditivdagi pul mablag'lari hisobga olinadi; o'tkazish 5510 debeti va 5110, 5210, 5220 kreditida; ishlatilishi bank ko'chirmalari asosida 6010 debetiga; ishlatilmagan mablag'lar qaytganda 5510 kreditida; analitik hisob har bir akkreditiv bo'yicha
- 21-son BHMS «Xo'jalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qo'llash bo'yicha yo'riqnoma»: 234-band (1, 4, 6«a» va 7-qatorlar) · 5510 / 5110–5220; 5510 / 6810; 5110–5220 / 5510; 6010 / 5510
- 21-son BHMS «Xo'jalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qo'llash bo'yicha yo'riqnoma»: 226-band (3 va 6-qatorlar); 154-band (2-qator); 174-band (1-qator); 412-band (12-qator) · 5110 / 4010; 5110 / 5510, 5520; 2910–2990 / 6010, 7010; 4010 / 9010–9030; bank va auditorlik xizmatlari uchun to'lovlar 9430 / 6990
- Bank ishi asoslari (umumiy tushunchalar) · akkreditiv mexanizmi: xaridor banki, sotuvchi banki, hujjatlar bo'yicha to'lov; aniq turlari, shartlari va muddati bank qoidalari va tomonlar shartnomasida belgilanadi
- Misol, korxona nomlari, summalar va hisob-kitoblar · muallif tomonidan tuzilgan, shartli; QQS soddalik uchun ko'rsatilmagan