РусскийEnglish
hisobchilar.uzBuxgalterlar va soliqchilar uchun
Bank4 daqiqa o'qish · Yangilangan: 10-noyabr, 2026

Bank valyutani bir kursda sotadi, boshqa kursda sotib oladi: ayirboshlash aslida qanchaga tushadi?

Firma 10 000 dollar sotib oldi, bir haftadan keyin shartnoma bekor bo'ldi va dollarni bankka qaytarib sotdi. Kurs o'zgarmagan, lekin 1,5 mln so'm yo'qoldi. Sotish va sotib olish kursi farqi qanday ishlaydi, nega eng past kurs har doim eng arzon emas va buxgalteriyada nima aniq, nima hisob siyosatiga qoladi.

"Qarshi Qadoq" MChJ chet ellik hamkorga ehtiyot qismlar uchun 10 000 dollar to'lashi kerak edi. Hisobchi Zarina bank orqali dollar sotib oldi. Bir haftadan keyin hamkor shartnomani bekor qildi va Zarina dollarni bankka qaytarib sotdi. Shu hafta ichida kurs bir so'mga ham o'zgarmadi. Lekin hisob raqamda 1,5 mln so'm kam qoldi. Pul qayerga ketdi?

Barcha kurslar va summalar shartli, muallif tomonidan tuzilgan.

Uchta kurs: qaysi biri nima uchun?

KursShartli qiymat, so'mKim uchun va nima uchun
Markaziy bank kursi12 000Rasmiy kurs. Buxgalteriyada valyutadagi operatsiya shu kurs bo'yicha tan olinadi
Bankning sotish kursi12 100Bank sizga valyuta sotadigan narx
Bankning sotib olish kursi11 950Bank sizdan valyuta sotib oladigan narx

Bank odatda valyutani qimmatroq sotadi va arzonroq sotib oladi. Ikki kurs orasidagi farq (spred) bankning ayirboshlashdan oladigan daromadi va kurs o'zgarishi xavfi uchun haqi. Misolda u 12 100 − 11 950 = 150 so'm, o'rtacha kursga (12 025) nisbatan taxminan 1,25%.

Ikki marta ayirboshlash: aylanib kelgan pul

QadamHisobSo'm
Dollar sotib olindi10 000 × 12 100121 000 000
Dollar qaytarib sotildi10 000 × 11 950119 500 000
Yo'qotish121 000 000 − 119 500 0001 500 000

Hech narsa sotib olinmadi, kurs o'zgarmadi, lekin firma 1 500 000 so'm yo'qotdi. Bu sarflangan summaning taxminan 1,24 foizi, ya'ni har bir dollar uchun 150 so'mlik spred: 10 000 × 150 = 1 500 000 so'm. Uni ikki qismga ajratish mumkin: - sotib olishda Markaziy bank kursidan yuqori to'langani: 10 000 × (12 100 − 12 000) = 1 000 000 so'm; - qaytarib sotishda Markaziy bank kursidan past olingani: 10 000 × (12 000 − 11 950) = 500 000 so'm.

Xulosa: kurs o'zgarmasa ham, valyutani "ehtiyot uchun" sotib olib, keyin qaytarib sotish har safar spred summasiga tushadi.

Eng past kurs har doim eng arzonmi?

Zarina ikkinchi marta dollar sotib olishdan oldin ikki bankni solishtirdi:

Bank "A"Bank "B"
Sotish kursi12 10012 060
10 000 dollar uchun121 000 000120 600 000
Komissiyayo'q0,4%: 482 400
Jami to'lov121 000 000121 082 400
Bir dollarning haqiqiy narxi12 100,0012 108,24

Bank "B"ning kursi 40 so'm past, lekin komissiya bilan u 82 400 so'm qimmat. Qoida: kursni emas, bitta operatsiya uchun jami to'lanadigan so'mni solishtiring. Jami summani dollar soniga bo'lsangiz, haqiqiy kurs chiqadi.

Ayirboshlash xarajatini qanday kamaytirish mumkin?

  1. Ortiqcha ayirboshlashdan qoching. Dollar qachon va qancha kerakligini to'lov kalendaridan bilib oling: "ehtiyot uchun" olingan va ishlatilmagan valyuta qaytarib sotilganda spredga yo'qotiladi.
  2. Jami narxni solishtiring. Kurs, foizli komissiya va qat'iy summadagi to'lovlarni bitta raqamga keltiring.
  3. Komissiya qat'iy summada bo'lsa, mayda operatsiyalarni birlashtirish har dollarga tushadigan xarajatni kamaytiradi.
  4. Bank bilan gaplashing. Katta yoki muntazam operatsiyalar uchun kurs va tarif shartlarini oldindan so'rang va ularni yozma tasdiqlating.

Buxgalteriyada nima aniq, nima hisob siyosatiga qoladi?

  • Valyuta sotib olish uchun so'm o'tkazilganda 21-son BHMS (226-band, 5-qator) aniq yozuvni beradi: Dt 5530 «Boshqa maxsus hisobvaraqlar» – Kt 5110 «Hisob-kitob hisobvarag'i», 121 000 000 so'm.
  • Valyuta hisobvarag'iga (5210 «Mamlakat ichidagi chet el valyutasi hisobvaraqlari») kelgan dollar Markaziy bank kursida so'mga o'tkaziladi (22-son BHMS, 7-band): 10 000 × 12 000 = 120 000 000 so'm. To'langan 121 000 000 so'm bilan farq 1 000 000 so'm.
  • Dollarning 5530 dan 5210 ga o'tishi va shu 1 000 000 so'mlik farq qaysi schyotga yozilishi uchun 21-son BHMS namunaviy jadvallarida aniq qator yo'q. Bu tartibni hisob siyosatida belgilang va auditor bilan kelishing.
  • Bu farqni kurs farqi deb atamang. 22-son BHMS (3-band) ta'rifiga ko'ra kurs farqi valyuta kursi o'zgarishi natijasida yuzaga keladi. Bizning misolda kurs o'zgarmadi: farq bankning sotish kursi bilan Markaziy bank kursi orasidagi tafovutdan kelib chiqdi.

O'zingizni sinang

Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.

  1. Bank AQSh dollarini mijozlardan 12 650 so'mga sotib oladi va mijozlarga 12 750 so'mga sotadi (shartli kurslar). Korxona eksport tushumidan 2 000 dollarni shu bankka sotdi. Korxona qancha so'm oladi (komissiyasiz)?

  2. Shartli tijorat bankining aktivlari: davlat qimmatli qog'ozlari 300 mlrd so'm (risk vazni 0%), korxonalarga kreditlar 500 mlrd so'm (100%), boshqa banklardagi mablag'lar 200 mlrd so'm (50%). Bank kapitali 90 mlrd so'm. Kapitalning riskka tortilgan aktivlarga nisbati qancha (vaznlar shartli)?

  3. Korxona to'lov muddatiga 3 oy qolgan, nominali 20 000 000 so'm bo'lgan vekselni bankka hisobga (diskontga) berdi. Bank yillik 24% hisob stavkasini qo'lladi, chegirma nominaldan hisoblanadi (chegirma = nominal × stavka × oylar / 12). Korxona bankdan qancha pul oladi?

  4. «Asaka avtoqism» MChJ xaridordan olinadigan 50 000 000 so'mlik qarzini faktoring shartnomasi bo'yicha bankka berdi. Bank darhol qarz summasining 80% ini to'laydi va undan qarz summasining 2% i miqdoridagi komissiyani ushlab qoladi (shartli shartlar). Korxona darhol qancha pul oladi?

  5. Tadbirkor bankdan 10 000 000 so'm kredit oldi: 1 yil, yillik 20% oddiy foiz, foiz va asosiy qarz yil oxirida to'lanadi. Bank kredit berishda summaning 2% i miqdorida bir martalik komissiyani darhol ushlab qoldi (shartli shartlar). Qo'lga olingan pulga nisbatan kreditning haqiqiy yillik qiymati taxminan qancha?

Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri

Barcha testlar →

Yana qarang

Manbalar

  1. Bank ishi asoslari (umumiy tushunchalar) · bankning valyuta sotish va sotib olish kurslari, ular orasidagi farq (spred), komissiya; umumiy bilim
  2. 22-son BHMS «Chet el valyutasida ifodalangan aktivlar va majburiyatlarning hisobi» (iqtisodiyot va moliya vazirining 2024-yil 6-dekabrdagi 201-son buyrug'i, Adliya vazirligida 2024-yil 19-dekabrda 3587-son bilan ro'yxatga olingan), 3 va 7-bandlar · kurs farqi ta'rifi: valyuta kursi o'zgarishi natijasida yuzaga keladigan so'mdagi farq; chet el valyutasidagi operatsiya amalga oshirilgan sanadagi Markaziy bank kursi bo'yicha tan olinadi
  3. 21-son BHMS «Xo'jalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qo'llash bo'yicha yo'riqnoma», 226-band (5-qator) · chet el valyutasini sotib olish uchun pul mablag'lari o'tkazilishi: Dt 5530, Kt 5110
  4. Misol, korxona nomi, kurslar, komissiya va hisob-kitoblar · muallif tomonidan tuzilgan, shartli; real bank kurslari emas

← Barcha maqolalar