Bank
Bank hisobvaraqlari, kreditlar, depozitlar va to'lovlar
Darslar: noldan yuqori darajagacha
Mavzular tartib bilan: birinchi darsdan boshlang va navbat bilan o'qing. 2 ta dars
11-dars Bank nima: pul almashtiruvchining stolidan mobil ilovagacha va «bankrot» so'zidagi singan skameykaKursning birinchi darsi: bank oddiy so'zlar bilan nima va u qanday pul topadi, «bank» so'zi qaysi italyancha so'zdan kelgan, «bankrot» so'zi bilan qanday bog'langan va bank xizmatlari kundalik hayotda qayerda uchraydi.Boshlash →Hammasi qayerdan boshlangan?
Bank tarixi: birinchi «bank» nega ibodatxonada paydo bo'lgan?
Bank binosi, kassa va shartnoma bo'lmagan zamonda odamlar donini qayerda saqlagan va kimdan qarz olgan? Qadimgi Mesopotamiya ibodatxonalari bilan tanishamiz.
5-noyabr, 2026Bank tarixi: Medichi banki va veksel qanday ishlagan?
O'rta asr Italiyasida savdogar oltin xaltasiz boshqa shaharga pul o'tkaza olgan. Medichi banki misolida veksel va filiallar tarmog'ini qisqa tezislarda ko'ramiz.
5-noyabr, 2026Bank tarixi: Amsterdam banki (1609) va Angliya banki (1694) nimani o'zgartirdi?
Tangalar aralash-quralash, davlat esa qarzga botgan. XVII asrda tashkil etilgan ikki bank bu muammolarni qanday hal qildi va markaziy bank g'oyasiga qanday yo'l ochdi?
5-noyabr, 2026Bank tarixi: markaziy bank va tijorat banklari qanday ajralgan?
Nega har bir mamlakatda bitta markaziy bank va ko'plab tijorat banklari bor? XX asr boshidagi inqirozlar bu tuzilmani qanday shakllantirganini qisqa tezislarda ko'ramiz.
5-noyabr, 2026Bank tarixi: bankomatdan mobil ilovagacha
Birinchi bankomat qog'oz chek bilan ishlagan va 10 funtdan ko'p bermagan. Bugun esa bank telefon ichida. Raqamli bankning qisqa yo'lini tezislarda kuzatamiz.
5-noyabr, 2026Unutilgan hamyondan kontaktsiz to'lovgacha: plastik karta qanday paydo bo'lgan?
Restoranda hamyonini unutib qo'ygan bir tadbirkor, Kaliforniyadagi bitta shahar, CIA uchun guvohnoma va Fransiyada paydo bo'lgan chip. Cho'ntagimizdagi bank kartasi qanday bosqichlarni bosib o'tgani va har bosqich qanday muammoni hal qilgani.
6-noyabr, 2026Uolter Bejot va "Lombard Street": markaziy bank vahima paytida nima qilishi kerak?
1866-yil may oyida Londondagi yirik moliya firmasi to'lovlarni to'xtatdi va shahar vahimaga tushdi. Yetti yildan keyin jurnalist va iqtisodchi Uolter Bejot markaziy bank bunday paytda qanday harakat qilishi kerakligi haqida kitob yozdi. Uning qoidalari bugun ham bahs markazida.
7-noyabr, 2026O'zbekiston Markaziy banki to'g'risidagi qonun: 1995-yilgi matn va 2019-yilgi yangi tahrir nimani o'zgartirdi?
Markaziy bankning vakolatlari 1995-yilda qabul qilingan qonun va uning 2019-yilda tasdiqlangan yangi tahriri bilan belgilangan. Yangi tahrirdan so'ng bank inflyatsiyani nishonga olish rejimiga o'tdi. Qisqa tezislar, sanalar va real foiz stavkasini hisoblash misoli.
9-noyabr, 2026Maqolalar va tezislar
Barchasi →Hujjatli inkasso: eksportchi tovar hujjatlarini bank orqali yuborsa, pulini olishiga bank kafolat beradimi?
Hujjatli inkassoda bank hujjatlarni xaridorga faqat to'lov yoki veksel aksepti evaziga topshiradi, lekin to'lovni o'zi kafolatlamaydi. Avans, akkreditiv, inkasso va ochiq hisobni bitta eksport bitimi misolida bank xarajati va ehtimoliy yo'qotish bo'yicha solishtiramiz.
11-noyabr, 2026Bank valyutani bir kursda sotadi, boshqa kursda sotib oladi: ayirboshlash aslida qanchaga tushadi?
Firma 10 000 dollar sotib oldi, bir haftadan keyin shartnoma bekor bo'ldi va dollarni bankka qaytarib sotdi. Kurs o'zgarmagan, lekin 1,5 mln so'm yo'qoldi. Sotish va sotib olish kursi farqi qanday ishlaydi, nega eng past kurs har doim eng arzon emas va buxgalteriyada nima aniq, nima hisob siyosatiga qoladi.
10-noyabr, 2026Bank garovingizni nega bozor narxidan arzon baholaydi va qancha kredit olish mumkinligi qanday hisoblanadi?
Ombor, yuk mashinasi va tovarning bozor narxi jami 1 150 mln so'm, ammo bank ularni 720 mln deb hisoblaydi va 500 mln kredit uchun 625 mln garov so'raydi. Bu adolatsizlik emas, garovni tez sotishdagi yo'qotishlardan himoya. Shartli koeffitsientlar bilan to'liq hisob-kitob, garov turlarining farqi va garovning hisobda qayerda ko'rinishi.
9-noyabr, 2026Akkreditiv bilan to'lov: ikki tomonni bank qanday himoya qiladi va 5510 schyotida qanday hisobga olinadi?
Xaridor «avval tovar», sotuvchi «avval pul» deydi. Akkreditiv bu tortishuvni bank orqali hal qiladi: pul oldindan alohida hisobvaraqqa qo'yiladi, sotuvchi esa uni faqat hujjatlarni topshirgach oladi. Kafel savdosi misolida mexanizm, qisman ishlatilgan akkreditiv va 21-son BHMS bo'yicha barcha provodkalar.
8-noyabr, 2026Overdraft yoki oddiy qisqa muddatli kredit: qaysi biri arzon tushadi va buxgalteriyada qanday yoziladi?
Novvoyxona oy davomida un uchun notekis pul talab qiladi. Bir oylik kredit va overdraft foizini kunlar bo'yicha solishtiramiz, overdraftni 6810, 9610 va 6920 schyotlarida yozamiz va balansda qayerda turishini ko'rsatamiz.
7-noyabr, 2026Bir martalik komissiya kreditning haqiqiy narxini qanchaga oshiradi?
24 foizli kredit 25 foizlisidan qimmat chiqishi mumkin, agar unda oldindan komissiya ushlansa. Haqiqiy narxni hisoblash qoidasi, ikki bank taklifi solishtiruvi va provodkalar.
6-noyabr, 2026Bank kredit berishdan oldin qarzni to'lay olishingizni qanday hisoblaydi?
Garov bor, foyda ham bor, lekin bank kredit muddatini uzaytirishni taklif qildi. Nega? Pul oqimi qarz to'lovlarini necha marta qoplashini mebel sexi misolida hisoblaymiz va o'zimiz tekshirib ko'ramiz.
5-noyabr, 2026Bo'sh pul bankdagi omonatga (depozitga) qo'yilsa, buxgalteriyada qanday yoziladi?
Hisob-kitob schyotida bekor turgan pul omonatga qo'yildi. Endi u qaysi schyotda turadi, foiz qachon daromad bo'ladi? Gilam fabrikasi misolida 5890, 4830 va 9530 schyotlari.
5-noyabr, 2026