Bank kredit berishdan oldin qarzni to'lay olishingizni qanday hisoblaydi?
Garov bor, foyda ham bor, lekin bank kredit muddatini uzaytirishni taklif qildi. Nega? Pul oqimi qarz to'lovlarini necha marta qoplashini mebel sexi misolida hisoblaymiz va o'zimiz tekshirib ko'ramiz.
"Zarafshon Mebel" sexining egasi Javlon yangi stanok uchun bankdan 300 mln so'm kredit so'radi va 3 yillik muddatni tanladi. Garov yetarli, sex foyda bilan ishlaydi. Shunga qaramay, kredit mutaxassisi 5 yillik muddatni taklif qildi. Javlon sababini tushunmadi.
Sabab bitta savolda: sexning puli har yili kredit to'lovlariga yetadimi va qancha zaxira qoladi?
Bank nimaga qaraydi?
Kredit tarixi, garov va moliyaviy hisobot muhim. Lekin kreditni oxir-oqibat garov emas, pul oqimi qaytaradi. 9-son BHMS ning 10-bandi ham operatsion faoliyatdan keladigan pul oqimini qarzlarni to'lash, quvvatlarni saqlash, dividend va yangi investitsiyalar uchun yetarlilikni ko'rsatuvchi asosiy ko'rsatkich deb ataydi.
Qoplash koeffitsiyenti
Banklar ko'pincha shunday nisbatni hisoblaydi (inglizcha qisqartmasi DSCR):
Qoplash koeffitsiyenti = qarz to'lovlaridan oldingi yillik pul oqimi ÷ yil davomidagi qarz to'lovlari (asosiy qarz + foiz)
- 1 dan kichik: pul to'lovlarga yetmaydi.
- 1 ga teng: pul aynan yetadi, hech qanday zaxira yo'q.
- 1 dan katta: to'lovlardan keyin ham pul qoladi.
Har bir bank o'zi uchun maqbul darajani ichki tartibida belgilaydi. Lekin mantiq bir xil: koeffitsiyent qanchalik baland bo'lsa, savdo pasaygan yilda ham kredit qaytishi shunchalik ishonchli.
"Zarafshon Mebel" hisob-kitobi
Summalar mln so'mda, shartli: - qarz to'lovlaridan oldingi yillik pul oqimi — 360; - mavjud lizing va eski kredit bo'yicha yillik to'lovlar — 120; - yangi kredit — 300, yillik 24%, asosiy qarz teng ulushda (differensial) qaytariladi; - soddalik uchun 1-yil foizi yil boshidagi qoldiqqa hisoblangan: 300 × 24% = 72.
| Variant | Yangi kredit: asosiy qarz + foiz (1-yil) | Barcha qarz to'lovlari | Koeffitsiyent | Pul oqimi 20% kamaysa (288) |
|---|---|---|---|---|
| 3 yil | 100 + 72 = 172 | 292 | 360 ÷ 292 = 1,23 | 288 ÷ 292 = 0,99 |
| 5 yil | 60 + 72 = 132 | 252 | 360 ÷ 252 = 1,43 | 288 ÷ 252 = 1,14 |
Oddiy yilda ikkala variant ham o'tadi. Lekin buyurtmalar 20% kamaygan yilda 3 yillik variantda pul to'lovlarga yetmay qoladi (0,99). 5 yillik variantda zaxira saqlanadi (1,14). Kredit mutaxassisi aynan shuni ko'rgan.
Muddat uzaygani sari yillik to'lov kamayadi, lekin jami to'lanadigan foiz ko'payadi. Bu ikkisi o'rtasidagi tanlov.
Raqamlarni qayerdan olish kerak?
- Pul oqimlari to'g'risidagi hisobot. 9-son BHMS ning 6-bandiga ko'ra pul oqimlari uch toifaga bo'linadi: operatsion, investitsiya va moliyaviy faoliyat. Asosiy manba — operatsion faoliyat bo'limi.
- Foizlar qayerda turibdi? 24-bandga ko'ra to'langan foizlar moliyaviy faoliyat pul oqimi sifatida ko'rsatilishi mumkin. Hisobotingizda foiz operatsion bo'limga kiritilgan bo'lsa, suratga uni qaytarib qo'shing, aks holda u ikki marta hisoblanadi.
- Barcha qarzlar. Lizing, hamkordan olingan qarz va boshqa kreditlar ham maxrajga kiradi.
Amaliy maslahatlar
- Bankka borishdan oldin koeffitsiyentni o'zingiz hisoblang. Shunda muddat va summa bo'yicha asosli taklif bilan borasiz.
- Kamida bitta "yomon yil" stsenariysini (savdo 10–20% past) qo'shib ko'ring.
- Mavsumiy biznesda yillik emas, oylik hisob qiling: yozda ortiqcha pul qishdagi to'lovni avtomatik yopmaydi.
- Prognozni o'tgan yillarning haqiqiy raqamlariga tayang. Bank ham shunday qiladi.
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
Uzoq muddatli bank kreditining joriy qismga (6950) o'tkazilgan qismi hisob-kitob hisobvarag'idan to'landi. Qanday provodka beriladi?
Tadbirkor bankdan 10 000 000 so'm kredit oldi: 1 yil, yillik 20% oddiy foiz, foiz va asosiy qarz yil oxirida to'lanadi. Bank kredit berishda summaning 2% i miqdorida bir martalik komissiyani darhol ushlab qoldi (shartli shartlar). Qo'lga olingan pulga nisbatan kreditning haqiqiy yillik qiymati taxminan qancha?
Bank krediti bo'yicha avval hisoblangan foizlar hisob-kitob hisobvarag'idan to'landi. Qanday provodka beriladi?
Bank ko'chirmasiga ko'ra 5110 «Hisob-kitob hisobvarag'i» bo'yicha oy boshidagi qoldiq 15 000 000 so'm, oy davomida debet oboroti 40 000 000 so'm, kredit oboroti 32 000 000 so'm. Oy oxiridagi qoldiq qancha?
«Arnasoy kimyo» MChJ chek daftarchasiga hisob-kitob hisobvarag'idan 10 mln so'm deponentladi. Cheklar bo'yicha bank 6,2 mln so'm to'ladi; yana 1,5 mln so'mlik chek ta'minotchiga berilgan, lekin hali bankka to'lovga taqdim etilmagan (summalar shartli). 21-son BHMS 232-bandiga ko'ra 5520 «Chek daftarchalari» schyotining qoldig'i qancha?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
Manbalar
- 9-son BHMS "Pul oqimlari to'g'risidagi hisobot", 6 va 10-bandlar · pul oqimlarining uch toifasi; operatsion faoliyatdan pul oqimi qarzlarni to'lash va boshqa ehtiyojlar uchun yetarliligini ko'rsatuvchi asosiy ko'rsatkich
- 9-son BHMS, 24-band · to'langan foizlar moliyaviy faoliyat pul oqimi sifatida tasniflanishi mumkin
- Misol, foiz stavkasi va hisob-kitoblar · muallif tomonidan tuzilgan, shartli