Bank garovingizni nega bozor narxidan arzon baholaydi va qancha kredit olish mumkinligi qanday hisoblanadi?
Ombor, yuk mashinasi va tovarning bozor narxi jami 1 150 mln so'm, ammo bank ularni 720 mln deb hisoblaydi va 500 mln kredit uchun 625 mln garov so'raydi. Bu adolatsizlik emas, garovni tez sotishdagi yo'qotishlardan himoya. Shartli koeffitsientlar bilan to'liq hisob-kitob, garov turlarining farqi va garovning hisobda qayerda ko'rinishi.
"Chorvoq agro" MChJ direktori Zarina quritilgan meva eksporti uchun 500 mln so'm kredit so'radi. Garovga uchta narsa taklif qildi: ombor binosi, yuk mashinasi va ombordagi tovar. Baholovchilar aytgan bozor narxlarini qo'shsa, 1 150 mln chiqdi. "Kreditdan ikki baravar ko'p garov beryapmiz, muammo yo'q", deb o'yladi Zarina. Bank esa boshqa raqamni aytdi.
Quyidagi barcha koeffitsientlar, talablar va summalar shartli, muallif tomonidan tuzilgan. Har bir bank ularni o'z ichki qoidalari bilan belgilaydi, shuning uchun aniq shartlarni faqat o'z bankingizdan biling. Summalar mln so'mda.
Bozor narxi bilan bank bahosi nega farq qiladi?
Bank garovni qanday ishlatishi haqida o'ylang. Garov faqat yomon holatda kerak bo'ladi: qarz qaytmadi, korxona qiynalmoqda. Shunda bank mulkni sotib, pulini qaytarishga harakat qiladi. Va bu sotuv "normal" sotuvdan uch jihatdan yomonroq: - shoshilinch sotuv: xaridorni oylab kutib bo'lmaydi, narx tushiriladi; - sotish xarajatlari: baholash, e'lon, rasmiylashtirish, ba'zan sud jarayoni; - vaqt: mulk sotilguncha qarz bo'yicha foiz yig'ilaveradi, mulk esa eskiradi yoki qadrsizlanadi.
Ombor misolida: bozor narxi 600. Tez sotish uchun narx 15% tushirilsa, 510 qoladi. Undan 5% sotish xarajatlari ketsa, qo'lga 484,5 tegadi. Bu bozor narxining taxminan 81 foizi, hali vaqt va foiz yo'qotishlari hisobga olinmagan. Shuning uchun bank bozor narxini chegirma koeffitsientiga ko'paytiradi.
Garov qiymati qanday hisoblanadi?
| Garov | Bozor narxi | Bank koeffitsienti (shartli) | Bank qabul qiladigan qiymat | Chegirma |
|---|---|---|---|---|
| Ombor binosi | 600 | 0,70 | 420 | 180 |
| Yuk mashinasi | 250 | 0,60 | 150 | 100 |
| Ombordagi tovar | 300 | 0,50 | 150 | 150 |
| Jami | 1 150 | 720 | 430 |
Nega koeffitsientlar har xil? Mantiq bitta: mulk qanchalik tez arzonlashsa va qanchalik qiyin sotilsa, koeffitsient shuncha past. - Bino joyidan qo'zg'almaydi, yo'qolmaydi, narxi nisbatan sekin o'zgaradi. Lekin xaridorni topish uzoq davom etadi. - Yuk mashinasi har yili eskiradi, avariyada shikastlanishi mumkin, lekin sotish osonroq. - Ombordagi tovar eng "harakatchan" garov: u har kuni sotilib, yangisi keladi, ba'zisi buziladi, narxi mavsumga qarab o'zgaradi. Bank uni nazorat qilishi eng qiyin.
Qancha kredit olish mumkin?
Bank faqat qarzning o'zini emas, yig'iladigan foiz va xarajatlarni ham qoplamoqchi. Shuning uchun garov qiymati kredit summasidan ma'lum ulushga ko'p bo'lishini talab qilishi mumkin. Misolimizda bank sharti: garov qiymati kredit summasining kamida 125 foizi (shartli).
Demak, 500 mln kredit uchun 500 × 1,25 = 625 garov qiymati kerak.
| Garovga beriladigan mulk | Garov qiymati | Eng ko'p kredit (garov qiymati : 1,25) | 500 ga yetadimi? |
|---|---|---|---|
| Faqat ombor | 420 | 336 | Yo'q |
| Ombor va yuk mashinasi | 570 | 456 | Yo'q |
| Uchalasi | 720 | 576 | Ha |
Zarinaning "ikki baravar ko'p garov" haqidagi fikri bozor narxida to'g'ri edi: kredit bozor narxining taxminan 43 foizi (500 : 1 150). Lekin bank qiymati bo'yicha zaxira ancha kichik: 720 talab qilingan 625 dan atigi 95 ga ko'p.
Garov qiymati kredit davomida o'zgarsa nima bo'ladi?
Ombordagi tovar eng ko'p tebranadi. Zarina mavsum oxirida tovarni sotib yuborsa:
| Ombordagi tovar (bozor narxi) | Tovarning garov qiymati (× 0,50) | Jami garov qiymati | Talab: 625 |
|---|---|---|---|
| 300 | 150 | 720 | Bajarilgan |
| 180 | 90 | 660 | Bajarilgan |
| 100 | 50 | 620 | 5 ga yetmaydi |
Tovar 100 gacha kamaysa, garov talabdan 5 ga kam qoladi. Bunday holatda bank shartnomasida nima yozilganiga qarab qo'shimcha garov yoki qarzning bir qismini muddatidan oldin qaytarish talab qilinishi mumkin. Shuning uchun tovar garovida shartnomada odatda eng kam qoldiq va hisobot berish tartibi kelishiladi: imzolashdan oldin shu bandlarni diqqat bilan o'qing.
Garov buxgalteriyada qayerda ko'rinadi?
Garovga qo'yilgan mulk korxonaning mulki bo'lib qolaveradi. Ombor binosi 0120 «Binolar, inshootlar va uzatuvchi moslamalar», yuk mashinasi 0160 «Transport vositalari» schyotida turadi, eskirishi ham avvalgidek hisoblanadi. 21-son BHMS jadvalida garovga qo'yish uchun balans provodkasi namunasi yo'q.
Balansdan tashqari 009 «Majburiyatlar va to'lovlarni ta'minlash — berilgan» hisobvarag'i 21-son BHMS, 446-bandida majburiyatlarni ta'minlash uchun berilgan kafolatlar uchun belgilangan; u yerda ta'minot summasi qarz qoplanishi doirasida hisobdan chiqarilishi ham aytilgan. Garovni shu hisobvaraqda kuzatish-kuzatmaslik va qaysi summada (shartnomadagi baho yoki balans qiymati) yuritishni hisob siyosatida aniq belgilab qo'ying.
Amaliy maslahatlar
- Kredit so'rashdan oldin o'zingiz bank usulida hisoblang: bozor narxini emas, chegirmali qiymatni qo'shing. Shunda bankka borganda kutilmagan "yetmaydi" javobi bo'lmaydi.
- Bir nechta garov bo'lsa, eng barqarorini (masalan, binoni) asosiy qiling: tovar va transport kredit davomida qiymatini yo'qotishi mumkin.
- Garovga qo'yilgan mulkni sotish, ijaraga berish yoki qayta garovga qo'yish odatda bank roziligini talab qiladi: shartnomani o'qimay turib bunday qaror qilmang.
- Garov qiymati qarzni to'lash qobiliyatining o'rnini bosmaydi. Bank avvalo korxonaning pul oqimi qarzni qoplay oladimi, deb qaraydi; garov ikkinchi himoya chizig'i.
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
Darslikdagi soddalashtirilgan depozit multiplikatori modelida banklar majburiy zaxiradan tashqari pul saqlamaydi, berilgan kreditlarning hammasi yana bankka depozit bo'lib qaytadi. Shartli zaxira me'yori 20% bo'lsa, tizimga kelgan 10 000 000 so'm yangi depozit hisobiga jami depozitlar ko'pi bilan qanchaga ko'payishi mumkin (multiplikator = 1 / zaxira me'yori)?
Bank kredit shartnomasi bo'yicha qarzdorning mol-mulkini garovga oldi. Garovning bank uchun asosiy ma'nosi nima?
Tadbirkor bankdan 10 000 000 so'm kredit oldi: 1 yil, yillik 20% oddiy foiz, foiz va asosiy qarz yil oxirida to'lanadi. Bank kredit berishda summaning 2% i miqdorida bir martalik komissiyani darhol ushlab qoldi (shartli shartlar). Qo'lga olingan pulga nisbatan kreditning haqiqiy yillik qiymati taxminan qancha?
Shartli tijorat bankining aktivlari: davlat qimmatli qog'ozlari 300 mlrd so'm (risk vazni 0%), korxonalarga kreditlar 500 mlrd so'm (100%), boshqa banklardagi mablag'lar 200 mlrd so'm (50%). Bank kapitali 90 mlrd so'm. Kapitalning riskka tortilgan aktivlarga nisbati qancha (vaznlar shartli)?
Bank ko'chirmasiga ko'ra 5110 «Hisob-kitob hisobvarag'i» bo'yicha oy boshidagi qoldiq 15 000 000 so'm, oy davomida debet oboroti 40 000 000 so'm, kredit oboroti 32 000 000 so'm. Oy oxiridagi qoldiq qancha?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
Manbalar
- 21-son BHMS «Xo'jalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qo'llash bo'yicha yo'riqnoma», 446-band · 009 hisobvarag'ining vazifasi: korxona boshqalarga bergan kafolatlar (majburiyat va to'lovlar ta'minoti) qancha ekanini va qanday o'zgarganini kuzatish; qarz uzilgan sari ta'minot summasi hisobdan chiqariladi
- 21-son BHMS «Xo'jalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qo'llash bo'yicha yo'riqnoma», schyotlar ro'yxati · 0120 «Binolar, inshootlar va uzatuvchi moslamalar», 0160 «Transport vositalari», 009 hisobvarag'i nomi va turi (balansdan tashqari)
- Bank ishi asoslari (umumiy tushunchalar) · garov, garovning bozor qiymati va bank tomonidan qabul qilinadigan qiymati, kredit summasining garov qiymatiga nisbati (loan-to-value); umumiy bilim
- Misol, korxona nomi, koeffitsientlar, summalar va hisob-kitoblar · muallif tomonidan tuzilgan, shartli; har bir bankning garov koeffitsientlari va talablari o'z ichki qoidalarida belgilanadi