Bank tarixi: Medichi banki va veksel qanday ishlagan?

Florentsiyalik savdogar Londonda jun sotib olmoqchi. Yo'l uzoq, qaroqchilar ko'p. Oltinni sandiqqa solib olib yurish kerakmi? O'rta asr Italiya bankirlari bu muammoga qog'oz bilan javob topgan.

1. Sarroflardan bankirgacha. Britannica ma'lumotiga ko'ra, kontinental Yevropada birinchi bank xizmatlarini ko'rsatganlar orasida chet el tangalarini almashtiruvchilar, ya'ni sarroflar bo'lgan.
2. "Bank" so'zi haqida. Bir talqinga ko'ra, so'z sarroflar tangalarini qo'yib ish olib borgan kursi yoki peshtaxta (italyancha banco) nomidan kelib chiqqan. Bu yagona talqin emas: manbalarda boshqa izohlar ham uchraydi.
3. Medichi banki. Tadqiqotchi Raymond de Roover bank tarixini 1397–1494-yillar bilan chegaralaydi. 1397-yil odatda Jovanni di Bichchi de Medichi Florentsiyada o'z bankini tashkil etgan yil sifatida olinadi.
4. Filiallar tarmog'i. Bank Florentsiyadagi markaz atrofida qurilgan: turli davrlarda Italiyaning yirik shaharlaridan tashqari London, Brugge, Jeneva, Lion va Avinyonda ham bo'linmalari bo'lgan. Har bir filial markaz bilan sheriklik asosida tuzilgan.
5. Veksel (bill of exchange). Asosiy qurol veksel edi: pul bir shaharda topshirilib, boshqa shaharda boshqa valyutada olinadi. Tanga jismonan tashilmagani uchun yo'ldagi xavf kamaygan.
6. Rim bilan aloqa. Medichi banki uzoq vaqt Rim papasi kuriyasining asosiy bankiri bo'lgan.
7. Inqiroz saboqlari. De Roover tadqiqotiga ko'ra, XV asrning ikkinchi yarmida bankni yomon qarzlar, boshqaruvdagi kamchiliklar va uzoqdagi filiallarni nazorat qilish qiyinligi zaiflashtirgan; 1494-yilda Medichilar Florentsiyadan quvilgach, bank faoliyati yakun topgan. Bu saboq bugun ham dolzarb: kredit riski va ichki nazorat.

Misol (muallif tomonidan tuzilgan, shartli). Savdogar Lorenso Florentsiyadagi bankka 1 000 florin topshiradi va veksel oladi. Londonga yetib, vekselni bankning London filialiga ko'rsatadi va kelishilgan kurs bo'yicha mahalliy pulni oladi. Yo'lda oltin yo'q, demak, o'g'irlanadigan narsa ham yo'q. Bugungi xalqaro pul o'tkazmasi va akkreditivning g'oyasi ham aynan shu: pul emas, majburiyat yo'l bosadi.