Bank tarixi: bankomatdan mobil ilovagacha
Birinchi bankomat qog'oz chek bilan ishlagan va 10 funtdan ko'p bermagan. Bugun esa bank telefon ichida. Raqamli bankning qisqa yo'lini tezislarda kuzatamiz.
Bundan bir necha o'n yil oldin pul olish uchun bank ochiq bo'lgan soatlarda navbatga turish kerak edi. Bankomat, keyin internet, keyin smartfon bu odatni butunlay o'zgartirdi.
- Birinchi bankomat. Guinness World Records va Historic England ma'lumotiga ko'ra, dunyodagi birinchi naqd pul beruvchi mashina 1967-yil 27-iyunda Londonning Enfild hududidagi Barclays bank bo'limida ishga tushgan. Uni Jon Shepherd-Barron ixtiro qilgan.
- Qanday ishlagan? Mijoz maxsus qog'oz vaucher va PIN-kod bilan pul olgan, bir martada eng ko'pi bilan 10 funt sterling berilgan. Plastik karta bilan ishlaydigan bankomatlar keyinroq keng tarqalgan.
- "Birinchi" haqida bahs. Ayrim manbalarda 1966-yilda Tokioda ham shunga o'xshash mashina o'rnatilgani aytiladi. Shuning uchun "birinchi" unvoni ba'zan bahsli deb ko'rsatiladi.
- Banklararo xabar tarmog'i. 1973-yilda 15 mamlakatdagi 239 bank SWIFT kooperativini tuzgan. Swift o'z saytida yozishicha, maqsad teleks orqali yuboriladigan to'lov xabarlarini yagona standartlashgan tizim bilan almashtirish bo'lgan.
- Internet va mobil bank. Keyingi bosqichda mijoz bank bilan kompyuter, keyin smartfon orqali ishlay boshladi: hisob qoldig'ini ko'rish, o'tkazma qilish, to'lov qilish uchun bankka borish shart bo'lmay qoldi.
- Fintex. Bugun bank xizmatlarini texnologik kompaniyalar ham taklif qiladi: to'lov ilovalari, elektron hamyonlar, onlayn kredit. Asosiy savol esa o'zgarmagan: mijoz pulini kimga ishonib topshiradi va uni kim nazorat qiladi?
1980-yillar, 2000-yillar va bugun (umumiy tendensiya, muallif jadvali):
| Belgi | 1980-yillar | 2000-yillar | Bugun |
|---|---|---|---|
| Hisob qayerda yuritiladi | bank kompyuterlari va qog'oz daftarlar birga | bankning elektron tizimlari | elektron tizimlar, mijoz ularni o'z telefonida ko'radi |
| Naqd pul olish | bank kassasi, bankomatlar tarqalmoqda | bankomat va karta odatiy holga aylangan | naqd pulga ehtiyoj kamaygan, ko'p to'lov kartasiz ham telefon orqali |
| Bank bilan aloqa | asosan bank bo'limiga borib | bo'lim va internet-bank | asosan mobil ilova, bo'lim murakkab masalalar uchun |
| O'tkazma tezligi | ko'pincha bir necha kun | tezlashgan, lekin ko'pincha ish kunlari ichida | tezkor to'lov tizimlari bor mamlakatlarda bir necha soniya |
Rivojlanish natijasida bank "bino"dan "xizmat"ga aylandi: mijoz bankka bormaydi, bank mijozning cho'ntagida.
Misol (muallif tomonidan tuzilgan, shartli). "Gulbahor" kafesi egasi Dilnoza opa 2000-yillarda kunlik tushumni har kuni kechqurun bank kassasiga olib borardi. Bugun mijozlar QR-kod yoki karta bilan to'laydi, pul darhol hisob raqamiga tushadi, Dilnoza opa esa telefonidagi ilovada kun yakunini ko'radi. Buxgalter uchun ham ish o'zgardi: endi tushum kassa kirim orderi emas, ko'pincha bank ko'chirmasi asosida yoziladi.
Yana qarang
Manbalar
- Guinness World Records: First cash dispenser
- Historic England: Enfield bank listed
- Papers Past (National Library of New Zealand): The Press, 1966-yil 22-avgust · Tokioda maxsus kredit karta egalariga naqd pul beradigan mashina o'rnatilgani haqidagi 1966-yilgi gazeta xabari
- Swift: tarix va tashkilot haqida · 1973-yilda 15 mamlakatdagi 239 bank tomonidan teleksni almashtirish uchun kooperativ sifatida tashkil etilgan
- Historic England: Barclays Bank, 20 The Town, Enfield (list entry 1484988) · dunyodagi birinchi ishlagan bankomat 1967-yil 27-iyunda shu binoda ochilgani
- Misol · muallif tomonidan tuzilgan, shartli