Moliya tarixi: raqamli to'lovlar va kriptovalyuta qanday paydo bo'ldi?
Pul tangadan qog'ozga, qog'ozdan hisob raqamidagi yozuvga o'tdi. 2008-yilda esa bank vositachiligisiz ishlaydigan raqamli pul g'oyasi paydo bo'ldi. Bugungi bosqich tezislarda.
Bugun ko'p odam bir hafta davomida qo'liga naqd pul olmasligi mumkin: maosh kartaga tushadi, xarid telefon orqali to'lanadi. Pul tarixining eng yangi bobi aynan shu, pul tobora "ko'rinmas" bo'lib bormoqda.
- Pul yozuvga aylandi. Bugungi pulning katta qismi banknota emas, bank hisob raqamlaridagi elektron yozuv. Karta, internet-bank va mobil ilova shu yozuvni boshqarish vositalari.
- To'lov tezlashdi. Oldin bir necha kun ketadigan o'tkazmalar endi ko'pincha bir necha soniyada bajariladi. QR-kod, elektron hamyon va kontaktsiz karta kichik do'konlarda ham odatiy holga aylandi.
- Bitkoin g'oyasi. 2008-yil 31-oktabrda Satoshi Nakamoto taxallusi ostidagi muallif kriptografiya bo'yicha pochta ro'yxatiga "Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System" nomli maqolani yuborgan. G'oya: to'lovlar bank yoki boshqa vositachisiz, tarmoq ishtirokchilari tasdiqlaydigan umumiy reyestr orqali amalga oshadi.
- Birinchi blok. Bitkoin tarmog'ining birinchi bloki 2009-yil 3-yanvarda yaratilgan. Unga o'sha kungi The Times gazetasining banklarga ikkinchi yordam paketi haqidagi sarlavhasi yozib qo'yilgan.
- Qiymat va xavf. Kriptovalyutalar kursi juda tez o'zgarishi mumkin, ularni hamma davlat bir xil tartibga solmaydi. Shuning uchun moliyaviy qaror qabul qilishdan oldin o'z mamlakatingizdagi amaldagi qoidalarni tekshirish shart.
- Eski savol, yangi shakl. Ibodatxona omboridan tortib mobil ilovagacha moliya tarixi bitta savol atrofida aylanadi: pulga kim kafolat beradi va unga nega ishonamiz?
1980-yillar, 2000-yillar va bugun (umumiy tendensiya, muallif jadvali):
| Belgi | 1980-yillar | 2000-yillar | Bugun |
|---|---|---|---|
| Aksiya savdosi | ko'p birjalarda savdo zalida brokerlar ovoz va qo'l ishoralari bilan savdo qilgan | savdo elektron tizimlarga ko'chgan | elektron birja, investor smartfon ilovasi orqali buyurtma beradi |
| Kundalik to'lov | asosan naqd pul, ayrim mamlakatlarda chek ham | bank kartalari keng tarqalgan | karta, QR-kod, elektron hamyon, kontaktsiz to'lov |
| Moliyaviy ma'lumot | gazeta va bank ma'lumotnomalari | internet saytlar | real vaqtdagi ilovalar va onlayn xizmatlar |
| Kriptovalyuta | yo'q | 2009-yilda birinchi kriptovalyuta, bitkoin, ishga tushgan | ko'plab kriptovalyutalar mavjud, tartibga solish mamlakatga qarab farq qiladi |
Rivojlanish natijasida moliyaviy operatsiya arzonlashdi va tezlashdi, lekin xavfning yangi turlari, masalan, kiberfiribgarlik ham paydo bo'ldi.
Misol (muallif tomonidan tuzilgan, shartli). "Bahor" sartaroshxonasi egasi Jasur kun oxirida kassani sanaydi: naqd pul atigi bir qismi, qolgani karta va QR-to'lovlar orqali bank hisobiga tushgan. Moliyaviy rejalashtirish uchun bu qulay: har bir to'lov bank ko'chirmasida sanasi bilan ko'rinadi, kunlik pul oqimini hisoblash osonlashadi. Lekin bitta shart bor: to'lov tushganini ilovadagi xabar bilan emas, bank ko'chirmasi bilan solishtirib tasdiqlash kerak.
Yana qarang
Manbalar
- Satoshi Nakamoto. Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System (2008)
- The Block: Bitcoin's white paper was published 13 years ago today · 2008-yil 31-oktabr
- Decrypt: The Bitcoin Genesis Block: How It All Started · 2009-yil 3-yanvar, birinchi blok
- Misol · muallif tomonidan tuzilgan, shartli