Moliya tarixi: Bretton-Vuds tizimi (1944–1971) nima edi?

1944-yil yozi. Urush hali davom etmoqda, lekin mamlakatlar urushdan keyingi dunyoni o'ylay boshlagan: valyutalar bir-biriga qanday almashtiriladi, vayron bo'lgan iqtisodlarga kim qarz beradi?

1. Konferensiya. Jahon banki arxiviga ko'ra, BMTning Valyuta-moliya konferensiyasi 1944-yil 1–22-iyulda AQShning Nyu-Xempshir shtatidagi Bretton-Vuds shahrida, Mount Vashington mehmonxonasida o'tgan. Unda 730 delegat qatnashgan.
2. Nechta mamlakat? Jahon banki arxivi 44 mamlakat deb yozadi. Xalqaro valyuta fondining o'z tarix sahifasida esa 45 mamlakat vakillari tilga olinadi. Farq qaysi delegatsiyalar hisobga olinganiga bog'liq bo'lishi mumkin.
3. Ikki institut. Konferensiyada Xalqaro valyuta fondi (XVF) va Xalqaro tiklanish va taraqqiyot banki (Jahon banki guruhining asosi) ta'sis hujjatlari kelishilgan. Ikkalasining ta'sis bitimlari 1945-yil 27-dekabrda kuchga kirgan, ya'ni tashkilotlar rasman shu kuni tashkil topgan.
4. Tizimning mohiyati. Boshqa valyutalar AQSh dollariga bog'langan, dollar esa belgilangan narxda oltinga almashtirilishi mumkin bo'lgan. Natijada valyuta kurslari nisbatan barqaror bo'lgan.
5. Tugashi. Federal rezerv tarixi saytiga ko'ra, 1971-yil 15-avgustda Prezident Richard Nikson dollarni oltinga almashtirishni to'xtatishini e'lon qilgan. "Vaqtincha" deyilgan bu qaror doimiy bo'lib qolgan va tez orada Bretton-Vuds tizimiga barham bergan.
6. Bugungi meros. XVF va Jahon banki bugun ham ishlaydi, lekin valyutalar endi oltinga bog'lanmagan: ularning kursi ko'p mamlakatlarda bozorda belgilanadi.

Misol (muallif tomonidan tuzilgan, shartli raqamlar). Bretton-Vuds davrida eksport qiluvchi korxona keyingi yil valyuta kursi deyarli o'zgarmasligini bilardi va narxni oldindan rejalashtirishi oson edi. Bugun esa "Samarqand Tekstil" kabi eksportchi korxona 100 000 dollarlik shartnoma tuzib, to'lov olti oydan keyin kelishini bilsa, shu davrda kurs o'zgarishi so'mdagi tushumni ko'paytirishi ham, kamaytirishi ham mumkinligini hisobga olishi kerak. Shuning uchun zamonaviy moliyada valyuta riskini boshqarish alohida vazifaga aylangan.