Qarz: berish va olish
Alifbo darslarining sakkizinchisi: mahalla do'konidagi nasiya daftari, do'kondorning o'zi ham kimgadir qarzdorligi va qarz ustiga to'lanadigan haq. Qarzning ikki tomonini oddiy jadvalda ko'ramiz.
Tohir akaning mahalladagi oziq-ovqat do'konida peshtaxta ostida qalin bir daftar turadi. Mahallada hamma uni "nasiya daftari" deb ataydi. Bu daftarda qarz haqidagi eng muhim narsalar yozilgan.
Qarz nima?
Qarz bu vaqtincha berilgan va qaytarilishi kerak bo'lgan pul yoki narsa.
Har bir qarzda ikki tomon bor:
- qarz beruvchi: pulni yoki narsani vaqtincha bergan odam;
- qarz oluvchi: uni olgan va keyin qaytaradigan odam. Uni qarzdor ham deyishadi.
Do'kondan narsani hozir olib, pulini keyin to'lash nasiya deyiladi. Nasiyada do'kondor qarz beruvchi, xaridor esa qarzdor bo'ladi.
Nasiya daftarida nima yoziladi?
Misol uchun (raqamlar shartli), oy boshida Tohir akaning daftari shunday edi:
| Kim | Nima oldi | Qarzi, so'm |
|---|---|---|
| Zuhra opa | un va yog' | 85 000 |
| Baxtiyor aka | guruch va choy | 140 000 |
| Muhabbat xola | shakar va sovun | 60 000 |
| Jami | 285 000 |
O'n kundan keyin Baxtiyor aka 40 000 so'm olib keldi. Endi uning qarzi 140 000 − 40 000 = 100 000 so'm. Daftardagi jami qarz esa 85 000 + 100 000 + 60 000 = 245 000 so'm.
Daftar bo'lmasa, Tohir aka kim qancha qarzdorligini eslab qololmasdi. Shuning uchun har bir qarzni yozib qo'yish kerak: kim, qachon, qancha (amaliy maslahat).
Do'kondor ham qarzdor bo'ladimi?
Ha. Tohir aka ulgurji sotuvchidan un va shakarni oldi, pulini esa ikki haftadan keyin to'laydigan bo'ldi: 1 500 000 so'm. Bu safar u qarzdor, ulgurji sotuvchi esa qarz beruvchi.
Demak, bitta do'konda qarzning ikki tomoni bir vaqtda bo'ladi:
- bizga qaytishi kerak bo'lgan qarz: mahalladoshlar 245 000 so'm qaytaradi;
- biz qaytarishimiz kerak bo'lgan qarz: Tohir aka 1 500 000 so'm qaytaradi.
Buxgalteriyada birinchisi debitorlik qarzi, ikkinchisi kreditorlik qarzi deyiladi. Bu so'zlar lug'atimizda bor.
Qarz uchun haq to'lanadimi?
Mahallada qo'shnilar odatda bir-biriga qarzni haqsiz beradi. Bank esa pulni qarzga berganda, ustiga qo'shimcha haq oladi. Bu haq foiz deyiladi.
Misol uchun (raqamlar shartli), Tohir aka do'konga muzlatgich olish uchun bankdan 10 000 000 so'm qarz oldi. Bir yilda u bankka jami 11 500 000 so'm qaytaradi.
| Qism | So'm |
|---|---|
| olingan pulning o'zi | 10 000 000 |
| ustiga to'langan haq (foiz) | 1 500 000 |
| Jami qaytariladi | 11 500 000 |
Beshinchi darsni eslang: qarzga olingan 10 000 000 so'm daromad emas, uni qaytarish ham xarajat emas. Tohir aka uchun faqat ustiga to'langan 1 500 000 so'm xarajat bo'ladi.
Qarz olishdan oldin nimani o'ylash kerak?
Bitta oddiy savol: "Men buni qaysi puldan qaytaraman?" Qarzni kelajakdagi daromaddan qaytarasiz. Daromad kelmasa, qarz turib qoladi, foiz esa ko'payib boraveradi.
Keyingi darsda
To'qqizinchi alifbo darsida qarzning teskari tomonini ko'ramiz: pulni bugun ishlatmay, keyinga yig'ish, ya'ni jamg'arma.
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
«Nurafshon plastik» MChJ boshqa jamiyatning aksiyalarini sotib oldi va buning evaziga o'zi ishlab chiqargan tayyor mahsulotni berdi (misol shartli). 21-son BHMS 244-band jadvalining 1-qatoriga ko'ra aksiyalarni mahsulot berish yo'li bilan xarid qilish qanday provodka bilan aks ettiriladi?
Ko'chmas mulk egasi binoni ijaraga berib, har yili cheksiz uzoq vaqt davomida 3 000 000 so'm sof daromad olishni kutmoqda. Talab qilinadigan daromadlilik yillik 12%. Abadiy rentaning (perpetuitet) joriy qiymati (yillik to'lov / stavka) qancha?
Mebel fabrikasining kapitali: xususiy kapital 60 mln so'm (talab qilinadigan daromadlilik 20%) va qarz kapitali 40 mln so'm (stavka 15%). Soliq ta'sirini hisobga olmasdan kapitalning o'rtacha tortilgan qiymati (WACC) qancha?
Korxonaning jami majburiyatlari 400 mln so'm, xususiy kapitali 500 mln so'm. Qarz va xususiy kapital nisbati (majburiyatlar / xususiy kapital) qancha?
Aksiyadorlik jamiyatining yillik sof foydasi 90 mln so'm bo'ldi, shundan 36 mln so'm dividendga yo'naltirildi (misol shartli). Dividend to'lash koeffitsienti (dividendlar / sof foyda × 100%) qancha va u nimani bildiradi?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
Manbalar
- Umumiy iqtisodiy tushuncha; misol va hisoblar — muallif tomonidan tuzilgan, ismlar va raqamlar shartli