Pul nima va u nima uchun kerak?
Alifbo darslarining birinchisi: pul bo'lmasa non olish qanchalik qiyin bo'lardi, pul qanday uchta ishni bajaradi va cho'ntak puli qanday qilib katta xaridga aylanadi. Hech narsa bilmaydigan o'quvchi uchun.
Ertalab oyingiz sizni non do'koniga yubordi. Siz pulni berasiz, novvoy sizga issiq non beradi. Hammasi bir daqiqada tugaydi. Lekin bir o'ylab ko'ring: cho'ntagingizda pul bo'lmasa, non qanday olardingiz?
Pul bo'lmasa nima bo'lardi?
Pul bo'lmasa, odamlar narsani narsaga almashtirishga majbur bo'lardi. Buni barter deyishadi, ya'ni "men senga olma beraman, sen menga non ber".
Muammo shundaki, novvoyga olma kerak bo'lmasligi mumkin. Unga balki tuxum kerakdir. Endi siz avval tuxumli qo'shnini topib, olmani tuxumga almashtirasiz, keyin tuxumni nonga. Bitta non uchun butun mahallani aylanib chiqasiz.
Pul shu muammoni yechadi. Pulni hamma qabul qiladi: novvoy ham, qassob ham, sartarosh ham. Shuning uchun siz olmani bozorda pulga sotasiz, keyin o'sha pulga xohlagan narsangizni olasiz.
Tadqiqotchilar fikricha, dunyodagi ilk tangalar miloddan avvalgi VII asrda Kichik Osiyodagi Lidiya podsholigida zarb qilingan. Bu tarix haqida "Moliya tarixi" maqolasida batafsil o'qishingiz mumkin.
Pul qanday ishlarni bajaradi?
Iqtisodchilar odatda pulning uchta asosiy vazifasini ajratadi. Ularni bitta jadvalda ko'ramiz:
| Pulning ishi | Oddiy so'z bilan | Hayotdan misol |
|---|---|---|
| Almashtirish | narsa olish uchun beriladi | non uchun novvoyga pul berasiz |
| O'lchash | narsa qancha turishini aytadi | "bu non 4 000 so'm" deyiladi, "bu non 3 ta olma" deyilmaydi |
| Saqlash | keyinga qo'yib qo'yish mumkin | bugun ishlagan pulni bir oydan keyin ishlatasiz |
Olma bir haftada chiriydi, non qotib qoladi. Pul esa chirimaydi, uni yig'ib borish mumkin. Mana shu pulning eng qulay tomoni. Faqat bir narsani unutmang: vaqt o'tib narxlar oshsa, yig'ilgan pulga avvalgidan kamroq narsa olinadi.
Pulni qanday ishlatamiz?
Misol uchun (raqamlar shartli), oyingiz sizga 50 000 so'm berib, bozorga yubordi:
- 3 ta non, har biri 4 000 so'mdan: 12 000 so'm;
- 2 kg kartoshka, kilosi 5 000 so'mdan: 10 000 so'm.
Jami 22 000 so'm sarfladingiz. Qo'lingizda 50 000 − 22 000 = 28 000 so'm qoldi. Uni uyga olib kelib, oyingizga qaytarasiz.
Endi boshqa misol. Siz har kuni cho'ntak pulidan 5 000 so'mni ishlatmay, qutichaga solib qo'yasiz. 20 kundan keyin qutichada 5 000 × 20 = 100 000 so'm yig'iladi. Bu pulga o'zingizga kitob yoki to'p olishingiz mumkin. Pulning "saqlash" ishi shunday ko'rinadi.
Pul qanday ko'rinishda bo'ladi?
Bugun pul faqat qog'oz yoki tanga emas. Bank kartasidagi, telefondagi ilovadagi pul ham haqiqiy pul. Uni qo'lda ushlab bo'lmaydi, lekin u bilan ham do'konda to'lash mumkin. O'zbekistonning puli so'm deb ataladi.
Esda tuting: pul o'zi ovqat ham, kiyim ham emas. U faqat odamlar o'rtasidagi almashuvni oson qiladigan ishonchli vosita.
Keyingi darsda
Ikkinchi alifbo darsida pulni ishlatadigan joy bilan tanishamiz: bozor nima va unda kimlar uchrashadi.
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
«Qarshi ulgurji» MChJ balansida xususiy kapital 60 mln so'm, jami majburiyatlar 90 mln so'm. Moliyaviy mustaqillik (avtonomiya) koeffitsienti (xususiy kapital / jami aktivlar) qancha? (misol muallif tomonidan tuzilgan)
Aksiyadorlik jamiyatining yillik sof foydasi 90 mln so'm bo'ldi, shundan 36 mln so'm dividendga yo'naltirildi (misol shartli). Dividend to'lash koeffitsienti (dividendlar / sof foyda × 100%) qancha va u nimani bildiradi?
Ijarachi «Bog'bon» fermer xo'jaligiga 1-yil oxirida va 2-yil oxirida 1 210 000 so'mdan to'lashga va'da berdi. Diskont stavkasi yillik 10%. Shu ikki to'lovning bugungi (joriy) qiymati jami qancha?
«Nurli ufq» o'quv markazi asoschisi har yil oxirida 1 000 000 so'mdan 3 yil davomida jamg'arma hisobiga pul qo'yadi. Hisobga yillik 10% murakkab foiz yoziladi (foiz har yil oxirida qo'shiladi). Uchinchi yil oxiridagi so'nggi badaldan keyin hisobda qancha pul bo'ladi (oddiy annuitetning kelajakdagi qiymati)?
Ko'chmas mulk egasi binoni ijaraga berib, har yili cheksiz uzoq vaqt davomida 3 000 000 so'm sof daromad olishni kutmoqda. Talab qilinadigan daromadlilik yillik 12%. Abadiy rentaning (perpetuitet) joriy qiymati (yillik to'lov / stavka) qancha?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
Manbalar
- Umumiy iqtisodiy tushuncha; misollar, ismlar va raqamlar muallif tomonidan tuzilgan, shartli
- Britannica: Coin — Origins of coins · haqiqiy tanga miloddan avvalgi 650-yildan keyin paydo bo'lgani
- John H. Kroll. The Coins of Sardis (The Lydians and their World, 2010), Sardis Expedition