Homiladorlik va tug'ish nafaqasi: kim oladi, staj koeffitsiyenti qanday qo'llanadi va bola parvarishi ta'tilida yana homilador bo'lsa nafaqa qanday hisoblanadi?
Nafaqa uchun necha oy staj kerak, qaysi oylar uzluksiz stajni uzmaydi, 75, 85 va 100 foizlik koeffitsiyent qachon qo'llanadi va bola parvarishi ta'tilidagi xodima yana homilador bo'lsa o'rtacha ish haqi qanday topiladi: 796-son qaror Nizomi va 2667-son yo'riqnoma bo'yicha, bir tikuv korxonasi xodimasining uch ssenariysi bilan.
Gulruh "Yashnar Tikuv" MChJ da tikuvchi-texnolog. Birinchi farzandi tug'ilgach, u bola parvarishi ta'tiliga chiqdi, keyin ishga qaytdi, oradan bir necha oy o'tib yana homilador ekanini bildi. Kadrlar bo'limiga uchta savol bilan keldi: "Menga yana varaqa beriladimi? Nafaqa ikkinchi marta ham to'lanadimi? Ishlagan oylarim kam, o'rtacha ish haqim qanday hisoblanadi?"
Bu savollarga javob ikki hujjatda: Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 17-dekabrdagi 796-son qarori bilan tasdiqlangan Nizom (4-ilova) va mehnatga layoqatsizlik varaqlarini berish tartibi to'g'risidagi 2667-son yo'riqnoma. Quyida faqat shu hujjatlarning bandlariga tayanamiz, Gulruhning ish haqi esa shartli, misol uchun o'ylab topilgan.
Nafaqa olish huquqi qachon paydo bo'ladi?
Nizomning 7-bandi davlat ijtimoiy sug'urtasi bo'yicha to'lov tayinlanishi uchun uchta shartni qo'yadi. Ular birgalikda tekshiriladi.
"a" shart: huquq qaysi davrda yuzaga kelgan. To'lov olish huquqi quyidagi davrlardan birida paydo bo'lishi kerak (bandning sakkizinchi xatboshisida nazarda tutilgan holat bundan mustasno):
| Davr | Izoh |
|---|---|
| Ish beruvchi bilan yakka tartibdagi mehnat munosabatlari davri | Sinov muddati va ishdan bo'shatilgan kun ham qo'shiladi; Nizomning 23-bandida belgilangan holatlar bundan mustasno |
| Fuqarolik-huquqiy shartnoma bo'yicha ish bajarish yoki xizmat ko'rsatish davri | Shartnoma yuridik shaxs bilan ham, jismoniy shaxs bilan ham tuzilgan bo'lishi mumkin |
| Boshqa rasmiy faoliyat bilan bandlik davri | Bandlik qonunchilikda belgilangan tartibda bo'lishi kerak |
Birinchi qatordagi 23-band nima haqida? U vaqtincha mehnatga layoqatsizlik nafaqasi to'lanmaydigan beshta davrni sanaydi:
| № | Davr |
|---|---|
| 1 | Ish haqi saqlanmagan ta'til |
| 2 | Ish haqi qisman saqlanadigan ta'til |
| 3 | Bolani parvarishlash bo'yicha ta'til |
| 4 | Harbiy o'quv yoki tekshiruv yig'ini |
| 5 | O'quv yurtida ishlab chiqarishdan ajralmagan holda o'qigani uchun berilgan o'quv ta'tili |
Mehnatga layoqatsizlik shu davrlardan birida boshlanib, keyin ham davom etsa, nafaqa xodim ishga chiqishi (lavozimga tiklanishi) kerak bo'lgan kundan boshlab beriladi. E'tibor bering: 23-band faqat vaqtincha mehnatga layoqatsizlik nafaqasi haqida, homiladorlik va tug'ish nafaqasini u tilga olmaydi. Bola parvarishi ta'tilidagi ayolning takroriy homiladorligi bo'yicha varaqa haqida 2667-son yo'riqnomaning 29-bandi, takroriy nafaqa haqida esa Nizomning 28-bandi so'z yuritadi (pastda).
"b" shart: umumiy staj. Homiladorlik va tug'ish nafaqasi uchun kamida o'n oy sug'urta staji kerak. Taqqoslash uchun: vaqtincha mehnatga layoqatsizlik nafaqasi uchun kamida olti oy yetarli.
"v" shart: uzluksizlik. Sug'urta hodisasi sodir bo'lgan oydan avvalgi so'nggi olti oyda staj uzilmagan bo'lishi kerak. Lekin ikki xil oy bu uzluksizlikni buzmaydi:
- Xodim bilan mehnat munosabatlari to'xtamagan, lekin mehnat qonunchiligiga ko'ra unga mehnat haqi tarzidagi daromad to'lanmagan oylar.
- Vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik davri.
Demak, bu ikki holatdagi oylar olti oylik zanjirni uzmaydi.
Er-xotin va muassislar uchun alohida qoida. 7-bandning oxirgi xatboshisi ikki toifani alohida ko'rsatadi: badalini qonunga muvofiq turmush o'rtog'i to'lagan ishlamaydigan fuqarolar va yuridik shaxsning muassisi (ishtirokchisi) sifatida daromad oladigan fuqarolar. Ularga to'lovlar 2026-yil 1-yanvardan hisoblanadigan "b" va "v" kichik bandlardagi staj asosida tayinlanadi. Bunda ular er-xotin yoki muassis (ishtirokchi) bo'lmagan davrlarda to'langan badallar staj sifatida hisobga olinmaydi. Masalan, nikohdan oldingi oylarda turmush o'rtog'i to'lagan badal stajga kirmaydi.
Staj koeffitsiyenti qanday aniqlanadi?
Nafaqa miqdorini hisoblashda o'rtacha oylik ish haqiga sug'urta stajiga mutanosib koeffitsiyent qo'llanadi (Nizomning 24-bandi):
| Sug'urta staji | Koeffitsiyent |
|---|---|
| 10 oydan 24 oygacha (24-oy ham kiradi) | 75 foiz |
| 25 oydan 60 oygacha (60-oy ham kiradi) | 85 foiz |
| 61 oy va undan ortiq | 100 foiz |
Jadval o'n oydan boshlanishi tasodif emas: undan kam stajda "b" shart bajarilmaydi. Chegaralarga e'tibor bering: 24 oy hali 75 foiz, 25-oydan 85 foiz; 60 oy hali 85 foiz, 61-oydan 100 foiz. Bir oylik farq koeffitsiyentni o'zgartirishi mumkin, shuning uchun stajni oyma-oy sanash kerak.
Nafaqa qancha davrga to'lanadi?
Nizomning 25-bandiga ko'ra (2026-yil 12-maydagi 239-son qaror tahririda) nafaqa varaqada ko'rsatilgan butun davr uchun hisoblanib to'lanadi, lekin Nizomning 17-bandi talablari ham hisobga olinadi.
17-band esa shunday: varaqadagi davr ichiga tushgan yakshanbalar va Mehnat kodeksining 208-moddasida ishlanmaydigan deb belgilangan bayram kunlari davlat ijtimoiy sug'urtasi bo'yicha to'lov miqdorini hisoblashda inobatga olinmaydi. Qaysi kunlar ishlanmaydigan bayram ekanini Mehnat kodeksining 208-moddasi belgilaydi.
Bu bayramlar qaysilar? 208-modda to'qqiz kunni sanaydi:
| № | Sana | Bayram |
|---|---|---|
| 1 | 1-yanvar | Yangi yil |
| 2 | 8-mart | Xotin-qizlar kuni |
| 3 | 21-mart | Navro'z bayrami |
| 4 | 9-may | Xotira va qadrlash kuni |
| 5 | 1-sentabr | Mustaqillik kuni |
| 6 | 1-oktabr | O'qituvchi va murabbiylar kuni |
| 7 | 8-dekabr | O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi kuni |
| 8 | Moddada sana ko'rsatilmagan | Ro'za hayit (Iyd al-Fitr) diniy bayramining birinchi kuni |
| 9 | Moddada sana ko'rsatilmagan | Qurbon hayit (Iyd al-Adha) diniy bayramining birinchi kuni |
Yettitasi moddada aniq sana bilan berilgan, ikki hayitning sanasi esa moddada ko'rsatilmagan, shuning uchun varaqa davriga hayit tushsa, o'sha yildagi aniq sanani alohida tekshiring.
Mini misol (muallif tomonidan tuzilgan, shartli): varaqa 2026-yil 1-dekabrdan 14-dekabrgacha, ya'ni 14 kalendar kunga berilgan. Shu davrga ikki yakshanba (6 va 13-dekabr) va bitta bayram (8-dekabr, Konstitutsiya kuni, seshanbaga to'g'ri keladi) tushadi:
| Ko'rsatkich | Kun |
|---|---|
| Varaqadagi kalendar kunlar | 14 |
| Yakshanbalar (6, 13-dekabr) | 2 |
| Ishlanmaydigan bayram (8-dekabr) | 1 |
| To'lov miqdorini hisoblashda inobatga olinadigan kunlar | 11 |
208-moddada yana bir qoida bor: bayram dam olish kuniga tushib qolsa, o'sha dam olish kuni bayramdan keyingi ish kuniga suriladi (ammo ishlab chiqarish-texnik va tashkiliy sharoit sababli bayramda ham to'xtatib bo'lmaydigan ishlarda bunday surish qilinmaydi; modda bunga to'xtovsiz ishlab chiqarish, aholiga kun sayin xizmat ko'rsatish va navbatchilik asosidagi ishni misol qilib, ro'yxatni ochiq qoldiradi); bundan tashqari, dam olish kunlari Prezident Farmoni bilan boshqa kunlarga ko'chirilishi mumkin. 17-band esa faqat yakshanba va 208-moddadagi bayram kunlarini tilga oladi, ko'chirilgan dam olish kunlari haqida unda gap yo'q. Shunday holat varaqa davriga tushsa, hisobni jamg'arma yoki ish beruvchi bilan aniqlashtiring.
Shu bandda yana ikki qoida bor:
- davlat ijtimoiy sug'urtasi bilan ixtiyoriy asosda sug'urtalangan shaxsning nafaqasi, nafaqa tayinlanadigan kunda amalda bo'lgan mehnatga haq to'lashning eng kam miqdori (MHTEKM) besh baravaridan oshmaydi. MHTEKM summasini nafaqa tayinlanadigan sanada amalda bo'lgan qonunchilik hujjatidan oling;
- varaqadagi davr tugamasdan ona va (yoki) bola vafot etsa, to'lab bo'lingan nafaqa qaytarib olinmaydi.
Bola parvarishi ta'tilida yana homilador bo'lsa, varaqa beriladimi?
Ha. 2667-son yo'riqnomaning 29-bandi uchinchi xatboshisi aniq: "Bola ikki va uch yoshga to'lgunga qadar parvarishlash uchun beriladigan ta'til yoki ish haqi saqlanmagan holda qo'shimcha ta'tilda bo'lgan ayollarning takroriy homiladorligi uchun mehnatga layoqatsizlik varaqasi umumiy asosda beriladi". Ya'ni ta'tilda ekani varaqa olishga to'siq emas.
Ko'p chalkashlik shu bandning birinchi ikki xatboshisidan chiqadi. Ulardagi 56 kalendar kun (ikki yoki undan ortiq bola tug'ilganda yoki asrab olinganda 70 kun) takroriy homiladorlikka emas, butunlay boshqa ikki holatga tegishli:
| Holat | Kimga beriladi | Davr |
|---|---|---|
| Tug'ish vaqtida yoki tug'ishdan keyin ona vafot etgan | Tug'ilgan bolani parvarish qiluvchi shaxsga, hududiy ambulator poliklinika tomonidan | Ona vafot etgan kundan boshlab, bola tug'ilgan kundan e'tiboran 56 kalendar kun; ikki va undan ortiq bola bo'lsa 70 kalendar kungacha |
| Tug'ruq yoki boshqa muassasadan yangi tug'ilgan bolani farzandlikka olish (vasiylik) | Farzandlikka olgan yoki vasiy qilib belgilangan shaxsga, hududiy ambulator poliklinika tomonidan | Farzandlikka olish (vasiylik) kunidan boshlab; muddat bola tug'ilgan kundan hisoblanib 56 kalendar kungacha; ikki va undan ortiq bola bo'lsa 70 kalendar kungacha |
Gulruhning holati bularning hech biriga kirmaydi. U ta'tilda bo'lsa, varaqa 29-bandning uchinchi xatboshisiga ko'ra umumiy asosda beriladi. Ishga qaytgandan keyingi homiladorlik holatini 29-band alohida tartibga solmaydi: bu holat uchun yo'riqnomaning to'liq matnini tekshiring.
Takroriy nafaqada o'rtacha ish haqi qanday topiladi?
Bu yerda asosiy qoida Nizomning 28-bandi (birinchi xatboshisi 2026-yil 13-avgustdagi 440-son, ikkinchi xatboshisi 2026-yil 12-maydagi 239-son qaror tahririda). U takroriy nafaqa zarur bo'lgan uch holatga tegishli: xodima homiladorlik va tug'ish ta'tilidan qaytgan, bola parvarishi ta'tilidan qaytgan yoki hali bola parvarishi ta'tilida.
- 7-bandning "v" kichik bandidagi olti oylik uzluksiz staj talabi qo'llanmaydi.
- O'rtacha ish haqi uchun "takroriy nafaqa tayinlanadigan oygacha bo'lgan oylik ish haqi hisoblangan oxirgi o'n ikki oy" olinadi.
- Shu o'n ikki oylik jami ish haqi o'n ikkiga bo'linadi.
- Ta'til davrida yoki undan qaytgach ish haqi hisoblangan yoxud ixtiyoriy badal to'langan oylar 3 tadan kam bo'lsa, o'rtacha ish haqiga 0,5 koeffitsiyent qo'llanadi.
- Bunday oylar soni 3 oydan 6 oygacha bo'lsa, 0,75 koeffitsiyent qo'llanadi.
- Takroriy nafaqa uchun hisobga olinadigan o'rtacha oylik ish haqi minimal iste'mol xarajatlari miqdoridan kam chiqsa, u shu miqdorga tenglashtiriladi. Bu miqdorni ham amaldagi rasmiy manbadan oling.
E'tibor bering: 28-bandda bo'luvchi 12. Ta'tildan keyin ishlangan oylar kam bo'lsa ham, inobatga olinadigan o'n ikki oylik jami summa 12 ga bo'linadi.
Gulruh misolida uch ssenariy
Shartli ma'lumot (muallif tomonidan tuzilgan): birinchi ta'tilgacha Gulruhga oyiga 6 000 000 so'm ish haqi hisoblangan. Ishga qaytgach, oyligi 7 000 000 so'm. Faraz qilamiz: ta'til oylarida Gulruhga ish haqi hisoblanmagan, ta'tilgacha esa har oy ish haqi hisoblangan. 28-bandning birinchi xatboshisiga ko'ra ish haqi hisoblangan so'nggi 12 oy olinadi, shuning uchun ta'til oylari bu o'n ikki oyga kirmaydi: unga ta'tildan keyin ish haqi hisoblangan oylar va qolgani ta'tilgacha bo'lgan oxirgi oylar kiradi.
| Ssenariy | Qaytgandan keyingi oylar | 12 oylik jami, so'm | O'rtacha (jami : 12), so'm | 28-band koeffitsiyenti | Hisobga olinadigan o'rtacha, so'm |
|---|---|---|---|---|---|
| A | 4 oy | 76 000 000 | 6 333 333,33 | 0,75 | 4 750 000 |
| B1 | 0 oy (ta'tildan chiqmagan) | 72 000 000 | 6 000 000 | 0,5 | 3 000 000 |
| B2 | 2 oy | 74 000 000 | 6 166 666,67 | 0,5 | 3 083 333,33 |
| C | 7 oy | 79 000 000 | 6 583 333,33 | 28-bandda bu holat uchun koeffitsiyent ko'rsatilmagan | 6 583 333,33 |
Hisob tartibi: A ssenariyda 4 × 7 000 000 + 8 × 6 000 000 = 76 000 000; 76 000 000 : 12 = 6 333 333,33; × 0,75 = 4 750 000. B2 ssenariyda 2 × 7 000 000 + 10 × 6 000 000 = 74 000 000. C ssenariyda ta'tildan keyin ish haqi hisoblangan oylar 7 ta: 28-band 0,5 koeffitsiyentni 3 oydan kam, 0,75 ni 3 oydan 6 oygacha bo'lgan holat uchun belgilaydi, 7 oy esa bu ikki guruhning hech biriga kirmaydi. Jadvalda minimal iste'mol xarajatlari miqdori bilan solishtirish qilinmagan, chunki bu summa ko'rib chiqilgan bandlarda berilmagan.
Endi eng nozik savol: 28-bandning 0,5 yoki 0,75 koeffitsiyenti bilan 24-bandning staj koeffitsiyenti (75, 85 yoki 100 foiz) birga qanday ishlaydi? Bizdagi bandlar matnidan bu aniq kelib chiqmaydi, shuning uchun ularni ustma-ust ko'paytirib, yakuniy nafaqa summasini chiqarmadik. Jadvaldagi oxirgi ustun nafaqaning o'zi emas, faqat 28-band bo'yicha hisobga olinadigan o'rtacha ish haqi. Yakuniy hisoblash tartibini jamg'arma yoki ish beruvchi bilan aniqlashtiring.
Qanday hujjatlar rasmiylashtiriladi?
Nafaqa mehnatga layoqatsizlik varaqasida ko'rsatilgan davr uchun hisoblanadi (Nizomning 25-bandi). Varaqa 2667-son yo'riqnoma tartibida beriladi; bola parvarishi ta'tilidagi yoki ish haqi saqlanmagan qo'shimcha ta'tildagi ayolning takroriy homiladorligida, yuqorida aytilganidek, umumiy asosda (29-band, uchinchi xatboshi). Ona vafot etgan yoki bola farzandlikka olingan holatlarda varaqani hududiy ambulator poliklinika beradi (29-band, birinchi va ikkinchi xatboshilar). Boshqa ariza, buyruq yoki ma'lumotnomalar ro'yxati bu bandlarda berilmagan, shuning uchun ularni bu yerda sanamaymiz: ro'yxatni ish beruvchingiz yoki jamg'armadan so'rang.
Amaliy maslahat
- Stajni oyma-oy jadvalga yozing. 24, 25, 60, 61-oylar koeffitsiyent chegarasi. Bir oy farq 75 dan 85 foizga yoki 85 dan 100 foizga o'tkazishi mumkin.
- Uzluksizlikni tekshirishda ikki istisnoni unutmang. Mehnatga oid munosabatlar saqlangan holda mehnat haqi to'lanmagan oylar va vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik davri olti oylik zanjirni uzmaydi (7-band, "v").
- Takroriy holatda 6 oylik talabni qo'llamang. Tug'ish ta'tilidan yoki bola parvarishi ta'tilidan kelgan, shuningdek hali bola parvarishi ta'tilida bo'lgan xodimadan uzluksiz olti oy talab qilinmaydi (28-band).
- Ta'tildan keyingi oylarni aniq sanang. 3 oydan kam bo'lsa 0,5; 3 dan 6 gacha bo'lsa 0,75. Aynan 6 oy ishlangan holat qaysi guruhga kirishini jamg'arma bilan oldindan aniqlashtiring.
- Ixtiyoriy badal ham hisobga kiradi. 28-band ish haqi hisoblangan oylar bilan birga ixtiyoriy sug'urta badali to'langan oylarni ham sanaydi.
- O'rtachani minimal iste'mol xarajatlari bilan solishtiring. Takroriy nafaqa uchun hisobga olinadigan o'rtacha oylik ish haqi bu miqdordan kam bo'lsa, unga tenglashtiriladi (28-band).
- Varaqa davrida yakshanba va bayramlarni belgilang. Hisobdan oldin varaqa davri kalendarida yakshanbalar va Mehnat kodeksining 208-moddasidagi ishlanmaydigan bayram kunlarini belgilab chiqing: ular to'lov miqdorini hisoblashda inobatga olinmaydi (17-band, 25-band).
- Bandlar tahririni kuzating. 25-band va 28-bandning ikkinchi xatboshisi 2026-yil 12-maydagi 239-son, 28-bandning birinchi xatboshisi 2026-yil 13-avgustdagi 440-son qaror tahririda. Hisobdan oldin lex.uz dagi amaldagi matnni oching.
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
Sug'urta kompaniyasi yil davomida 800 mln so'm sug'urta mukofoti ishlab topdi, 520 mln so'm sug'urta qoplamasi to'ladi va 200 mln so'm ish yuritish xarajatlari qildi. Umumiy (kombinatsiyalangan) koeffitsient ((qoplamalar + xarajatlar) / mukofotlar) qancha?
Sug'urta shartnomasida har bir hodisa bo'yicha qoplama limiti 30 mln so'm, shartsiz franshiza 2 mln so'm belgilangan (franshiza zarardan ayiriladi, so'ngra limit qo'llanadi; shartli shartlar). Hodisadan zarar 45 mln so'm bo'ldi. Sug'urtalovchi qancha to'laydi?
Avtomobil avariyada qisman shikastlandi: ehtiyot qismlar 8 000 000 so'm, ta'mirlash ishi 2 000 000 so'm. Kasko shartnomasida «yangi uchun eski» sharti bor: ehtiyot qismlar qiymatiga 25% eskirish chegirmasi qo'llanadi, ishga chegirma yo'q (shartli shartlar). Sug'urta to'lovi qancha?
Hisoblangan sug'urta to'lovi sug'urta tashkilotiga hisob-kitob hisobvarag'idan o'tkazildi. Qanday provodka beriladi?
Asosiy ishlab chiqarish bilan bog'liq sug'urta to'lovi hisoblandi. 21-son BHMS bo'yicha qanday provodka beriladi?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
Manbalar
- Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 17-dekabrdagi 796-son qarori, 4-ilova (Nizom), 7, 17, 23, 24, 25, 28-bandlar · 7-band: to'lov tayinlash shartlari ("a", "b", "v" kichik bandlar va er-xotin hamda muassislar uchun qoida); 17-band: varaqa davriga tushgan yakshanba va ishlanmaydigan bayram kunlari to'lov miqdori hisobida e'tiborga olinmaydi; 23-band: vaqtincha mehnatga layoqatsizlik nafaqasi to'lanmaydigan davrlar; 24-band: staj koeffitsiyenti 75, 85, 100 foiz; 25-band (2026-yil 12-maydagi 239-son qaror tahririda): nafaqa davri, ixtiyoriy sug'urtalanganlar uchun cheklov, ona va (yoki) bola vafot etganda qaytarib olinmasligi; 28-band (birinchi xatboshisi 2026-yil 13-avgustdagi 440-son, ikkinchi xatboshisi 2026-yil 12-maydagi 239-son qaror tahririda): takroriy nafaqa
- Mehnatga layoqatsizlik varaqlarini berish tartibi to'g'risidagi yo'riqnoma (Sog'liqni saqlash vazirining 2015-yil 20-martdagi 25-son buyrug'i bilan tasdiqlangan, Adliya vazirligida 2015-yil 17-aprelda 2667-son bilan ro'yxatdan o'tkazilgan), 29-band · ona vafot etganda va yangi tug'ilgan bolani farzandlikka olganda (vasiylik belgilanganda) varaqa berish; bola parvarishi ta'tilidagi ayolning takroriy homiladorligi uchun varaqa umumiy asosda beriladi
- O'zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksi, 208-modda · ishlanmaydigan bayram kunlari ro'yxati (7 ta aniq sana va 2 ta diniy bayramning birinchi kuni); dam olish kunini ko'chirish qoidalari
- Misol, xodima va korxona nomi, ish haqi summalari · muallif tomonidan tuzilgan, shartli