Sug'urta
Sug'urta turlari, polis, sug'urta mukofoti va sug'urta tovoni
Darslar: noldan yuqori darajagacha
Mavzular tartib bilan: birinchi darsdan boshlang va navbat bilan o'qing. 2 ta dars
11-dars Sug'urta nima: ko'pchilik oz-ozdan to'lab, bittasining katta zararini qanday qoplaydi?Kursning birinchi darsi: sug'urta oddiy so'zlar bilan nima, uning asosiy g'oyasi (xavfni ko'pchilikka bo'lish) yuzta kafe misolida, inglizcha «insurance» so'zi nimani anglatadi va bu sohaga kimlar hissa qo'shgan.Boshlash →Hammasi qayerdan boshlangan?
Sug'urta qayerdan boshlangan: yukni dengizga tashlagan savdogarga kim pul to'lagan?
Sug'urta polisdan ancha oldin dengizda tug'ilgan: kema cho'kmasligi uchun bir savdogarning yuki tashlansa, zararni hamma bo'lishgan. Qadimgi Rim huquqida saqlangan bu qoida bugun ham ishlaydi.
5-noyabr, 2026O'rta asr Genuyasi: birinchi sug'urta shartnomalari qanday tuzilgan?
XIV asrda Italiya savdo shaharlarida xavf qarzdan ajralib, alohida shartnomaga aylandi. Notarius yozgan bu hujjatlar bugungi sug'urta polisining bobosi hisoblanadi.
5-noyabr, 2026Qahvaxona va yong'in: London sug'urtani qanday biznesga aylantirdi?
XVII asr oxirida Londonda ikki narsa sug'urtaning taqdirini o'zgartirdi: shaharni kulga aylantirgan 1666-yilgi Katta yong'in va dengizchilar yig'iladigan Edvard Lloydning qahvaxonasi.
5-noyabr, 2026Hayot jadvalidan davlat pensiyasigacha: sug'urta qanday qilib hamma uchun bo'ldi?
Astronom Edmond Halley tuzgan o'lim jadvali hayot sug'urtasiga matematik asos berdi, Germaniyada 1880-yillarda qabul qilingan qonunlar esa sug'urtani millionlab ishchilarga majburiy himoyaga aylantirdi.
5-noyabr, 2026Smartfondagi polis: XXI asrda sug'urta qanday o'zgardi?
Qahvaxonadan boshlangan sug'urta bugun ilovaga ko'chdi: polis onlayn rasmiylashtiriladi, narx haydash uslubiga qarab hisoblanadi, ba'zi to'lovlar esa ariza kutmasdan avtomatik amalga oshadi.
5-noyabr, 2026Halley jadvali: hayot sug'urtasi narxi qanday hisoblangan?
Halley kometasi bilan mashhur astronom sug'urta tarixida ham iz qoldirgan: 1693-yilda u bitta shaharning tug'ilish va dafn yozuvlaridan hayot jadvalini tuzib, umrbod to'lovlar narxini hisoblashga urindi. Jadval qanday tuzilgan, nega aynan Breslau tanlangan va undan qanday foydalaniladi.
5-noyabr, 2026Bir silindrli mashinadan majburiy polisgacha: avtomobil sug'urtasi qanday paydo bo'lgan?
Avtomobil ko'chalarda endi paydo bo'lganda, u urib ketgan piyodaga kim to'laydi, degan savol tug'ildi. Ilk avtomobil polislaridan biri, AQShdagi va Britaniyadagi ilk majburiy sug'urta qonunlari hamda haydovchi sug'urtasiz bo'lsa jabrlanuvchini kim himoya qilishi haqida.
6-noyabr, 2026Teshikli kartadan elektron kompyutergacha: sug'urta kompaniyalari hisoblash mashinalariga nega erta qiziqqan?
Hayot sug'urtasi kompaniyasi har yili yuz minglab polis bo'yicha badal, yosh va to'lov hisobini yuritadi. Shu sababli sug'urtachilar XIX asr oxiridayoq teshikli kartalarga, 1940–1950-yillarda esa elektron kompyuterlarga qiziqib qolgan edi. Bu yo'lning asosiy bosqichlari.
7-noyabr, 2026Ikki qonun, yigirma yil: O'zbekistonda sug'urta faoliyati qonunchiligi qanday yangilangan?
2002-yilgi "Sug'urta faoliyati to'g'risida"gi Qonun yigirma yilga yaqin sug'urta bozorining asosiy hujjati bo'ldi, 2022-yildan esa uning o'rnini yangi qonun egalladi. Sanalar, yangi qonunga kirgan tushunchalar va birgalikda sug'urtalash (koinsurance) bo'yicha shartli hisob.
9-noyabr, 2026Maqolalar va tezislar
Barchasi →Homiladorlik va tug'ish nafaqasi: kim oladi, staj koeffitsiyenti qanday qo'llanadi va bola parvarishi ta'tilida yana homilador bo'lsa nafaqa qanday hisoblanadi?
Nafaqa uchun necha oy staj kerak, qaysi oylar uzluksiz stajni uzmaydi, 75, 85 va 100 foizlik koeffitsiyent qachon qo'llanadi va bola parvarishi ta'tilidagi xodima yana homilador bo'lsa o'rtacha ish haqi qanday topiladi: 796-son qaror Nizomi va 2667-son yo'riqnoma bo'yicha, bir tikuv korxonasi xodimasining uch ssenariysi bilan.
11-noyabr, 2026Savdo krediti sug'urtasi: tovarni nasiyaga bergan xaridor bankrot bo'lsa, debitorlik qarzini kim qoplaydi?
Qandolat ulgurji savdogari yirik supermarketga 500 mln so'mlik tovarni nasiyaga berdi, supermarket esa to'lovga qodir bo'lmay qoldi. Savdo krediti sug'urtasi bo'lsa, zararning qancha qismi qaytadi va xaridorga berilgan limit, o'z ulushi nima uchun muhim? Hisob-kitob va 21-son BHMS bo'yicha yozuvlar.
11-noyabr, 2026Zarar o'tgan yili bo'lgan, da'vo bu yil keldi: javobgarlik polisi to'laydimi? «Hodisa asosidagi» va «da'vo asosidagi» shartlar
Loyiha byurosining xatosi 2024-yilda bo'lgan, buyurtmachi esa 2025-yilda da'vo qildi. Qaysi yilning polisi javob beradi va umuman javob beradimi? Javobgarlik polislaridagi ikki asosiy tamoyil, retroaktiv sana va kengaytirilgan xabar berish davri, to'rt holat jadvali bilan.
10-noyabr, 2026Bonus-malus: kichik zarar uchun sug'urta tovonini olish qachon kelajakdagi mukofotdan qimmatga tushadi?
Avtomobilning 1,2 mln so'mlik shikastini sug'urtachi qoplashi mumkin. Lekin tovon olinsa, zararsiz yillar uchun yig'ilgan chegirma yo'qoladi va keyingi besh yilda mukofot jami 1,4 mln so'mga qimmatlashadi. Bonus-malus mantiqi, shartli koeffitsientlar jadvali va «o'zim to'layman yoki sug'urtaga murojaat qilaman» qarorining chegarasi.
9-noyabr, 2026Shartli va shartsiz franshiza: sug'urta tovoni qanchaga kamayadi?
Zarar 2,9 mln bo'lsa tovon nol, 3,1 mln bo'lsa to'liq 3,1 mln: shartli franshizaning «sakrashi» shunday ishlaydi. Shartsiz franshiza esa franshizadan katta har bir zarardan bir xil summani kesadi. Besh xil zarar, foizli franshiza va bir yildagi uch hodisa misolida hisob-kitob hamda provodkalar.
8-noyabr, 2026Sug'urtalangan uskuna yong'inda yaroqsiz bo'lsa: hisobdan chiqarish va sug'urta tovoni qanday yoziladi?
Qadoqlash mashinasi yonib ketdi, sug'urtalovchi tovon to'ladi. Asosiy vositani 9210 orqali hisobdan chiqarish, qoldiq qiymatni zararga olib borish va tovonni daromadga yozish: faqat 21-son BHMS jadvallaridagi yozuvlar bilan.
7-noyabr, 2026Ish to'xtab qolsa: biznes uzilishi sug'urtasi yo'qotishni qanday hisoblaydi?
Yong'indan keyin oshxona ta'mirlanadi, lekin u yopiq turgan oylarda ijara va maosh to'xtamaydi. Mulk polisi buni qoplamaydi. Biznes uzilishi sug'urtasining mantiqi va oddiy hisob-kitobi.
6-noyabr, 2026Mulk sug'urtasida tovon yangi narx bo'yicha to'lanadimi yoki eskirish chegiriladimi?
Besh yillik bosma mashina yonib ketdi. Sug'urtalovchi yangi mashina narxini to'laydimi yoki eskirishni ayiradimi? Ikki asos, ularning farqi va buxgalteriyadagi qoldiq qiymat bilan adashtirmaslik.
5-noyabr, 2026Mol-mulk sug'urtasi buxgalteriyada qanday yoziladi: yillik mukofotdan tovongacha
Sug'urta mukofoti bir yilga oldindan to'landi, keyin ombordagi materialni suv bosdi. Metall konstruksiya sexi misolida 3190, 6510, 5910 va 9390 schyotlari bilan barcha provodkalar.
5-noyabr, 2026