Zarar o'tgan yili bo'lgan, da'vo bu yil keldi: javobgarlik polisi to'laydimi? «Hodisa asosidagi» va «da'vo asosidagi» shartlar
Loyiha byurosining xatosi 2024-yilda bo'lgan, buyurtmachi esa 2025-yilda da'vo qildi. Qaysi yilning polisi javob beradi va umuman javob beradimi? Javobgarlik polislaridagi ikki asosiy tamoyil, retroaktiv sana va kengaytirilgan xabar berish davri, to'rt holat jadvali bilan.
Mulk sug'urtasida savol oddiy: yong'in polis amal qilgan kunda bo'ldimi? Javobgarlik sug'urtasida esa ikkita sana bor: zarar qachon yetkazilgan va jabrlanuvchi da'voni qachon bildirgan. Ular orasida oylar, ba'zan yillar o'tadi. Masalan, loyihadagi xato bino qurilib bo'lgach ko'rinadi. Polis qaysi sanaga qarashini shartnomadagi tamoyil hal qiladi.
Asosiy qoidalar
- Hodisa asosidagi polis (inglizcha "occurrence"): zarar polis davrida yuz bergan bo'lsa, da'vo polis tugagandan keyin kelsa ham, shu polis javob beradi
- Da'vo asosidagi polis ("claims-made"): da'vo polis davrida bildirilgan bo'lishi shart. Zarar qachon bo'lgani faqat retroaktiv sana orqali tekshiriladi
- Retroaktiv sana da'vo asosidagi polisning "orqaga qarash" chegarasi: shu sanadan oldin yuz bergan zarar bo'yicha da'vo polis davrida kelsa ham qoplanmaydi
- Kengaytirilgan xabar berish davri: da'vo asosidagi polis tugagandan keyin ham, polis davrida (va retroaktiv sanadan keyin) yuz bergan zarar bo'yicha da'vo bildirish mumkin bo'lgan qo'shimcha muddat. U bor-yo'qligi, uzunligi va narxi faqat shartnomada
- Da'vo asosidagi polis uzluksiz yangilab borilsa yaxshi ishlaydi. Xavf asosan uch paytda paydo bo'ladi: sug'urtachini almashtirganda, polisni yangilamaganda va faoliyatni to'xtatganda
- Yangilashda retroaktiv sanani surish eng ko'p o'tkazib yuboriladigan tuzoq: yangi polisda u bugungi kunga ko'chirilsa, avvalgi yillardagi ish bo'yicha keladigan da'volar himoyasiz qoladi
- Hodisa asosidagi polisda eski polislar hujjatini saqlash muhim: bir necha yildan keyin kelgan da'voda aynan o'sha yilgi polis kerak bo'ladi
- Shartnomadan uch narsani aniqlang: polis qaysi tamoyil asosida tuzilgan; retroaktiv sana qaysi kun; kengaytirilgan xabar berish davri bormi va u qancha turadi
Misol: "Chizma Plus" loyiha byurosi
Byuro 2025-yil uchun javobgarlik sug'urtasini oldi: polis davri 2025-yil 1-yanvardan 31-dekabrgacha (sanalar shartli, muallif tomonidan tuzilgan). Sug'urtachi ikki variant taklif qildi: hodisa asosidagi polis yoki retroaktiv sanasi 2023-yil 1-yanvar bo'lgan da'vo asosidagi polis. Byuro 2026-yil uchun polisni yangilamadi deb faraz qilamiz.
| Holat | Zarar yuz bergan | Da'vo kelgan | Hodisa asosidagi polis (2025) | Da'vo asosidagi polis (2025, retroaktiv sana 01.01.2023) |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 2025-yil aprel | 2025-yil sentabr | Qoplaydi | Qoplaydi |
| 2 | 2025-yil oktabr | 2026-yil mart | Qoplaydi: zarar polis davrida | Qoplamaydi: da'vo polis tugagandan keyin keldi (kengaytirilgan xabar berish davri bo'lmasa) |
| 3 | 2024-yil iyun | 2025-yil may | Qoplamaydi: zarar polis davridan oldin (2024-yil uchun hodisa asosidagi polis bo'lgan bo'lsa, o'sha javob beradi) | Qoplaydi: da'vo polis davrida, zarar retroaktiv sanadan keyin |
| 4 | 2022-yil noyabr | 2025-yil iyul | Qoplamaydi | Qoplamaydi: zarar retroaktiv sanadan oldin |
2-holat byuroning qarori bilan bog'liq: polis yangilanganda, yangi polisning retroaktiv sanasi 2023-yil 1-yanvarda qolsa, mart oyidagi da'voni 2026-yilgi polis qoplagan bo'lardi. Agar sug'urtachi yangilashda retroaktiv sanani 2026-yil 1-yanvarga sursa, 2025-yil va undan oldingi ishlar bo'yicha 2026-yilda keladigan da'volar, jumladan 2-holatdagi da'vo, himoyasiz qoladi.
Byuroning xulosasi: da'vo asosidagi polisni tanlasa, uni uzilishsiz yangilab borish, retroaktiv sanani har safar tekshirish va faoliyatni yopishdan oldin kengaytirilgan xabar berish davrini so'rash kerak.
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
Haqiqiy qiymati 50 000 000 so'm bo'lgan non sexi jihozlari 40 000 000 so'mga sug'urtalangan. Shartnomada proporsional javobgarlik tizimi va 500 000 so'm shartsiz franshiza bor; franshiza proporsional hisoblangan summadan ayiriladi. Zarar 10 000 000 so'm. Sug'urtalovchi qancha to'laydi?
Yirik zavod ob'ekti koassurans tartibida bitta shartnoma bilan ikki sug'urtalovchi o'rtasida bo'lib sug'urtalandi: birinchisi javobgarlikning 60% ini, ikkinchisi 40% ini oldi; zarar shu ulushlarga mutanosib taqsimlanadi (shartli shartlar). Hodisadan zarar 25 mln so'm bo'ldi. Ikkinchi sug'urtalovchi qancha to'laydi?
Sug'urtalovchi qayta sug'urtalovchi bilan zarar eksedenti (excess of loss) shartnomasini tuzgan: har bir hodisada 15 mln so'mgacha zararni o'zi qoplaydi, undan ortiq qismini qayta sug'urtalovchi har bir hodisa uchun 50 mln so'mlik limit doirasida qoplaydi (shartli shartlar). Bitta hodisada zarar 42 mln so'm bo'ldi. Qayta sug'urtalovchi qancha to'laydi?
Sug'urta shartnomasida har bir hodisa bo'yicha qoplama limiti 30 mln so'm, shartsiz franshiza 2 mln so'm belgilangan (franshiza zarardan ayiriladi, so'ngra limit qo'llanadi; shartli shartlar). Hodisadan zarar 45 mln so'm bo'ldi. Sug'urtalovchi qancha to'laydi?
Novvoyxona tandirining sug'urta shartnomasida 1 500 000 so'm shartsiz franshiza belgilangan. Sug'urta hodisasida zarar 9 000 000 so'm bo'ldi. Sug'urtalovchi qancha to'laydi?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
Manbalar
- Sug'urta asoslari (umumiy tushunchalar) · javobgarlik sug'urtasida qoplashni ishga tushiruvchi ikki tamoyil: hodisa (zarar) polis davrida yuz berishi (occurrence) va da'vo polis davrida bildirilishi (claims-made); retroaktiv sana; kengaytirilgan xabar berish davri; umumiy bilim. Qaysi tamoyil, qanday sana va muddatlar qo'llanishi har bir shartnomada belgilanadi
- Misol, korxona nomi, sanalar va holatlar · muallif tomonidan tuzilgan, shartli; real sug'urta shartlari emas