Savdo krediti sug'urtasi: tovarni nasiyaga bergan xaridor bankrot bo'lsa, debitorlik qarzini kim qoplaydi?
Qandolat ulgurji savdogari yirik supermarketga 500 mln so'mlik tovarni nasiyaga berdi, supermarket esa to'lovga qodir bo'lmay qoldi. Savdo krediti sug'urtasi bo'lsa, zararning qancha qismi qaytadi va xaridorga berilgan limit, o'z ulushi nima uchun muhim? Hisob-kitob va 21-son BHMS bo'yicha yozuvlar.
Mulk sug'urtasi binoni yong'indan himoya qiladi. Lekin ko'p savdo korxonalarining eng katta aktivi bino emas, balki xaridorlarning qarzi. Tovar nasiyaga berilgan kundan boshlab sotuvchi aslida xaridorga foizsiz kredit bergan bo'ladi. Savdo krediti sug'urtasi ana shu qarzni himoya qiladi.
Asosiy qoidalar
- Nima qoplanadi. Xaridor to'lovga qobiliyatsiz deb topilganda yoki shartnomadagi muddatdan keyin ham uzoq vaqt to'lamaganda sotuvchining to'lanmagan qarzi qoplanadi. Ikkinchi holat uchun polisda odatda kutish davri bo'ladi: u tugamaguncha tovon to'lanmaydi
- Har bir xaridorga limit. Sug'urtachi har bir xaridorni o'zi baholaydi va unga kredit limiti belgilaydi. Limitdan ortiq berilgan nasiya himoyalanmaydi, limit berilmagan xaridorga nasiya umuman himoyalanmaydi
- O'z ulushi. Tovon odatda zararning to'liq summasi emas: shartnomada sotuvchining o'zida qoladigan ulush yoziladi. Bu sotuvchini xaridorni tanlashda ehtiyotkor bo'lishga undaydi
- Mukofot sotuvdan hisoblanadi. Ko'p polislarda mukofot sug'urtalangan nasiya savdo hajmining ulushi sifatida belgilanadi, bitta qarzning summasidan emas
- Sug'urtachi xaridorlarni kuzatib boradi. Xaridorning moliyaviy holati yomonlashsa, sug'urtachi keyingi jo'natmalar uchun limitni kamaytirishi yoki bekor qilishi mumkin. Bu ogohlantirish sotuvchi uchun ham foydali signal
- Polis shartlarini o'qing. Tovar sifati bo'yicha nizo bo'lgan qarz qoplanadimi, sotuvchi zarar haqida qancha muddatda xabar berishi kerak, qanday hujjatlar talab qilinadi: bularning hammasi polisda yoziladi
- Sug'urta rezervni bekor qilmaydi. Shubhali qarz bo'yicha rezerv 21-son BHMSga ko'ra qarzdorning to'lov qobiliyati va qarzni to'lash ehtimoli baholanib, har bir qarz bo'yicha alohida aniqlanadi (218-band). Rezervni hisoblashda qarzning sug'urtadan qaytishi kutilayotgan qismini qanday hisobga olish hisob siyosatida belgilanadi
Misol: "Shirin Bulut" va "Mega Savdo"
Qandolat ulgurji yetkazib beruvchisi "Shirin Bulut" bir yilda 6 000 mln so'mlik tovarni nasiyaga sotadi. Shartli polis shartlari: mukofot sug'urtalangan sotuvning 0,2 foizi, ya'ni yiliga 12 mln so'm; "Mega Savdo" supermarketlar tarmog'iga limit 400 mln; sotuvchining o'z ulushi 10%.
"Mega Savdo" to'lovga qobiliyatsiz bo'lib qoldi, qarzi 500 mln.
| Sug'urtasiz | Sug'urta bilan | |
|---|---|---|
| Qarz summasi | 500 | 500 |
| Limit doirasidagi qism | – | 400 (limitdan ortiq 100 himoyalanmagan) |
| Tovon: 400 × 90% | 0 | 360 |
| Sotuvchining zarari | 500 | 500 − 360 = 140 |
Zararni boshqa tomondan o'lchab ko'ramiz. "Shirin Bulut" ning har 100 so'm sotuvidan shartli 10 so'm foyda qoladi. 500 mln zararni qoplash uchun qo'shimcha 500 / 0,10 = 5 000 mln sotuv kerak, ya'ni deyarli bir yillik nasiya savdosi. Sug'urta bilan 140 / 0,10 = 1 400 mln sotuv yetadi.
Xulosa ham shu misoldan: limit 400 bo'lgani holda xaridorga 500 lik nasiya berish 100 mln ni sug'urtasiz qoldirdi. Limitni oshirishni oldindan so'rash yoki limitdan ortiq qismni oldindan to'lov bilan sotish kerak edi.
Buxgalteriyada: mukofot sug'urta bo'yicha hisoblangan to'lov sifatida xarajat schyoti debetiga va 6510 «Sug'urta bo'yicha to'lovlar» kreditiga, to'langanda Dt 6510, Kt 5110 «Hisob-kitob hisobvarag'i» bilan yoziladi (21-son BHMS, 280-band, 2 va 3-qatorlar). Agar "Mega Savdo" qarzi bo'yicha rezerv tuzilgan bo'lsa, u Dt 9430 «Boshqa operatsion xarajatlar», Kt 4910 «Shubhali qarzlar bo'yicha rezerv» bilan yozilgan, qarzni rezerv hisobiga hisobdan chiqarish esa Dt 4910, Kt 4010 «Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan to'lovlar» bilan yoziladi (221-band, 1 va 2-qatorlar). 21-son BHMS jadvallarida sug'urta tashkilotlaridan tushgan to'lovlar uchun faqat mulk sug'urtasiga oid qator bor (405-band, 12-qator); savdo krediti sug'urtasi bo'yicha olinadigan tovon uchun alohida qator yo'q: uni qaysi schyotda aks ettirish hisob siyosatida belgilanadi.
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
Savdo markazi binosini ikki sug'urtalovchi birgalikda sug'urta qildi: «A» kompaniya javobgarlikning 70% ini, «B» kompaniya 30% ini oldi; to'lov ulushlarga mutanosib taqsimlanadi. Sug'urta hodisasi bo'yicha jami to'lanadigan qoplama 20 000 000 so'm. «B» kompaniya qancha to'laydi?
Haqiqiy qiymati 40 000 000 so'm bo'lgan yuk mashinasi to'liq qiymatiga (40 000 000 so'm) sug'urtalangan. Avariyadan keyin mashina tiklanmaydigan bo'ldi, uning yaroqli qoldiqlari 5 000 000 so'mga baholandi. Shartnomaga ko'ra zarar = haqiqiy qiymat − yaroqli qoldiqlar qiymati, franshiza yo'q. Sug'urta qoplamasi qancha?
21-son BHMS misollariga ko'ra mulk sug'urtasi bo'yicha sug'urta tashkilotlaridan kelib tushgan sug'urta to'lovlari qaysi daromad schyotining kreditida aks ettiriladi?
Sug'urta turi bo'yicha netto-stavka sug'urta summasining har 100 so'miga 1,6 so'm. Sug'urtalovchining xarajatlari va foydasini qoplaydigan yuklama brutto-stavkaning 20% ini tashkil etishi kerak. Brutto-stavka (netto-stavka / (1 − yuklama ulushi)) qancha?
Sug'urta kompaniyasi yil davomida 800 mln so'm sug'urta mukofoti ishlab topdi, 520 mln so'm sug'urta qoplamasi to'ladi va 200 mln so'm ish yuritish xarajatlari qildi. Umumiy (kombinatsiyalangan) koeffitsient ((qoplamalar + xarajatlar) / mukofotlar) qancha?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
Manbalar
- Sug'urta asoslari (umumiy tushunchalar) · savdo krediti sug'urtasi: xaridor to'lovga qobiliyatsiz bo'lganda yoki uzoq muddat to'lamaganda sotuvchining debitorlik qarzini qoplash; har bir xaridorga belgilanadigan kredit limiti; uzoq muddat to'lamaslik bo'yicha kutish davri; mukofotni sotuv hajmidan hisoblash; umumiy bilim. Aniq shartlar har bir polisda belgilanadi
- 21-son BHMS «Xo'jalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qo'llash bo'yicha yo'riqnoma», 280-band (2 va 3-qatorlar) · sug'urta bo'yicha hisoblangan to'lovlar xarajatlarga: Dt xarajat schyoti, Kt 6510; to'lanishi: Dt 6510, Kt 5110–5530
- 21-son BHMS «Xo'jalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qo'llash bo'yicha yo'riqnoma», 217–219-bandlar va 221-band (1 va 2-qatorlar) · shubhali qarzlar bo'yicha rezerv: Dt 9430, Kt 4910; qarzni rezerv hisobiga hisobdan chiqarish: Dt 4910, Kt 4010, 4020
- 21-son BHMS «Xo'jalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qo'llash bo'yicha yo'riqnoma», 405-band (12-qator) · jadvalda sug'urta tashkilotlaridan tushgan to'lovlar uchun faqat mulk sug'urtasiga oid qator bor
- Misol, korxona nomlari, limit, o'z ulushi, mukofot va zarar summalari · muallif tomonidan tuzilgan, shartli; real sug'urta shartlari emas