Shartli va shartsiz franshiza: sug'urta tovoni qanchaga kamayadi?
Zarar 2,9 mln bo'lsa tovon nol, 3,1 mln bo'lsa to'liq 3,1 mln: shartli franshizaning «sakrashi» shunday ishlaydi. Shartsiz franshiza esa franshizadan katta har bir zarardan bir xil summani kesadi. Besh xil zarar, foizli franshiza va bir yildagi uch hodisa misolida hisob-kitob hamda provodkalar.
"Nurafshon texnika" maishiy texnika do'koni omboridagi tovarlarni 200 mln so'mga sug'urtalagan. Polisda "franshiza 3 000 000 so'm" deb yozilgan. Do'kon egasi Sardor uchun asosiy savol: ombor suv bossa yoki yonsa, sug'urtachi aslida qancha to'laydi? Javob franshizaning turiga bog'liq.
Asosiy qoidalar
- Franshiza zararning sug'urtachi qoplamaydigan, sug'urta qildiruvchining o'zi ko'taradigan qismi. Turi va miqdori shartnomada yoziladi
- Shartsiz franshiza har qanday zarardan ayriladi: tovon = zarar − franshiza (manfiy chiqsa, nol)
- Shartli franshiza "eshik" vazifasini bajaradi: zarar franshizadan oshmasa, tovon yo'q; oshsa, zarar to'liq qoplanadi. Zarar aynan franshizaga teng bo'lsa nima bo'lishini shartnoma matni hal qiladi (quyidagi jadvalda: teng bo'lsa tovon yo'q, deb olingan)
- Franshiza qat'iy summada yoki foizda belgilanishi mumkin. Foiz sug'urta summasidan yoki zarar summasidan olinishi katta farq qiladi, buni polisda albatta aniqlang
- Franshiza har bir hodisaga alohida yoki shartnoma davri uchun umumiy belgilanishi mumkin. Har hodisaga bo'lsa, yilda uch hodisada uch marta ayriladi: polisda qaysi biri yozilganini tekshiring
- Shartli franshiza mayda da'volarni kesadi, lekin chegaradan biroz oshgan zararda "sakrash" beradi: 2,9 mln zararga 0, 3,1 mln zararga 3,1 mln
- Quyidagi provodkalarda franshiza alohida yozuv bilan aks ettirilmaydi: u zarar summasi bilan tovon summasi o'rtasidagi farq sifatida moliyaviy natijada o'z-o'zidan qoladi
Misol: besh xil zarar, bitta franshiza
Franshiza 3 000 000 so'm. Summalar shartli, muallif tomonidan tuzilgan.
| Zarar | Shartli: tovon | Shartli: o'zimizga | Shartsiz: tovon | Shartsiz: o'zimizga |
|---|---|---|---|---|
| 1 800 000 | 0 | 1 800 000 | 0 | 1 800 000 |
| 3 000 000 | 0 | 3 000 000 | 0 | 3 000 000 |
| 3 200 000 | 3 200 000 | 0 | 200 000 | 3 000 000 |
| 8 000 000 | 8 000 000 | 0 | 5 000 000 | 3 000 000 |
| 25 000 000 | 25 000 000 | 0 | 22 000 000 | 3 000 000 |
Qoida ko'rinib turibdi: shartsiz franshizada katta zararlarda do'kon har doim 3 mln yo'qotadi, shartlida esa franshizadan oshgan zarar to'liq qaytadi. Demak, bir xil miqdorda shartsiz franshiza sug'urta qildiruvchi uchun noqulayroq. Ikki variantni solishtirganda mukofot farqini ham so'rang: noqulayroq shart uchun mukofot arzonroq bo'lishini kutish mantiqan to'g'ri, lekin buni sug'urtachining aniq taklifidan tekshiring.
Foizli franshiza: 1% sug'urta summasidan yoki 5% zarardan
| Zarar | 1% × 200 mln = 2 mln ayriladi | Tovon | 5% zarardan ayriladi | Tovon |
|---|---|---|---|---|
| 8 000 000 | 2 000 000 | 6 000 000 | 400 000 | 7 600 000 |
| 25 000 000 | 2 000 000 | 23 000 000 | 1 250 000 | 23 750 000 |
Ikki shartnoma ham "foizli franshiza" deyiladi, lekin 8 mln zararda tovon farqi 1,6 mln so'm.
Bir yilda uch hodisa
Zararlar: 4 000 000, 2 500 000 va 6 000 000 so'm, jami 12 500 000. Franshiza har bir hodisaga alohida, 3 000 000: - shartli: 4 000 000 + 0 + 6 000 000 = 10 000 000 tovon; - shartsiz: 1 000 000 + 0 + 3 000 000 = 4 000 000 tovon.
Provodkalar: 8 mln zarar, shartsiz franshiza
Ombordagi tovar suvdan buzildi, aybdor shaxs yo'q, sug'urtachi 5 000 000 so'm tovonni tan oldi.
| Operatsiya | Debet | Kredit | Summa | 21-son BHMS |
|---|---|---|---|---|
| Buzilgan tovar yo'qotishga o'tkazildi | 5910 | 2910 | 8 000 000 | 249-band, 1-qator |
| Aybdor yo'qligi sababli yo'qotish xarajatga olib borildi | 9430 | 5910 | 8 000 000 | 249-band, 4-qator; 412-band, 14-qator |
| Mulk sug'urtasi bo'yicha sug'urta tashkilotidan sug'urta to'lovi | 4510 | 9390 | 5 000 000 | 405-band, 12-qator |
Natija: xarajat 8 mln, daromad 5 mln, sof yo'qotish 3 mln, ya'ni aynan franshiza. Tovon pulining bankka tushishi uchun 21-son BHMS jadvalida alohida namuna yo'q: rasmiylashtirish tartibini hisob siyosatida belgilang.
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
Novvoyxona tandirining sug'urta shartnomasida 1 500 000 so'm shartsiz franshiza belgilangan. Sug'urta hodisasida zarar 9 000 000 so'm bo'ldi. Sug'urtalovchi qancha to'laydi?
Shartnomada 3 000 000 so'm shartli franshiza belgilangan. Zarar 5 000 000 so'm bo'ldi. Sug'urtalovchi qancha to'laydi?
Haqiqiy qiymati 50 000 000 so'm bo'lgan non sexi jihozlari 40 000 000 so'mga sug'urtalangan. Shartnomada proporsional javobgarlik tizimi va 500 000 so'm shartsiz franshiza bor; franshiza proporsional hisoblangan summadan ayiriladi. Zarar 10 000 000 so'm. Sug'urtalovchi qancha to'laydi?
Haqiqiy qiymati 40 000 000 so'm bo'lgan yuk mashinasi to'liq qiymatiga (40 000 000 so'm) sug'urtalangan. Avariyadan keyin mashina tiklanmaydigan bo'ldi, uning yaroqli qoldiqlari 5 000 000 so'mga baholandi. Shartnomaga ko'ra zarar = haqiqiy qiymat − yaroqli qoldiqlar qiymati, franshiza yo'q. Sug'urta qoplamasi qancha?
Sug'urta shartnomasida har bir hodisa bo'yicha qoplama limiti 30 mln so'm, shartsiz franshiza 2 mln so'm belgilangan (franshiza zarardan ayiriladi, so'ngra limit qo'llanadi; shartli shartlar). Hodisadan zarar 45 mln so'm bo'ldi. Sug'urtalovchi qancha to'laydi?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
Manbalar
- Sug'urta asoslari (umumiy tushunchalar) · shartli va shartsiz franshiza, franshizani summada yoki foizda belgilash; aniq turi, miqdori va qo'llash tartibi har bir sug'urta shartnomasida belgilanadi
- 21-son BHMS «Xo'jalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qo'llash bo'yicha yo'riqnoma»: 249-band (1 va 4-qatorlar); 412-band (14-qator) · 5910 / 1010–2990 (TMZ yo'qolishi va buzilishidan kamomadlar); 9430 / 5910 (kamomadlar zararga olib borildi; aybdor shaxsni aniqlash imkoni bo'lmagan kamomad va yo'qotishlar)
- 21-son BHMS «Xo'jalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qo'llash bo'yicha yo'riqnoma»: 405-band (12-qator) · mulk sug'urtasi bo'yicha sug'urta tashkilotlaridan kelib tushgan sug'urta to'lovlari 4510 / 9390
- Misol, korxona nomi, summalar va hisob-kitoblar · muallif tomonidan tuzilgan, shartli