Teshikli kartadan elektron kompyutergacha: sug'urta kompaniyalari hisoblash mashinalariga nega erta qiziqqan?

Sug'urta kompaniyasining asosiy "xomashyosi" nima? Pul emas, ma'lumot: kim, necha yoshda, qancha summaga sug'urtalangan, badalni qachon to'lagan. Polislar soni yuz minglab bo'lsa, bu ma'lumotni qo'lda saralash va sanash ulkan mehnat talab qiladi. Shuning uchun sug'urtachilar hisoblash texnikasining eng sabrsiz mijozlaridan biriga aylangan.

Asosiy tezislar

Muammo: ma'lumot tog'i. Halley va undan keyingi aktuariylar badalni yosh va o'lim ehtimoliga qarab hisoblashni o'rgatgan edi. Lekin har bir hisob uchun polislarni yosh guruhlari bo'yicha saralash, sanash va summalarni qo'shish kerak. XIX asr oxirigacha bu ish asosan qog'oz kartochkalar va qalam bilan bajarilgan.
Teshikli karta sug'urtaga kiradi. Smithsonian instituti ma'lumotiga ko'ra, Hollerit tizimlari birinchi marta katta miqyosda 1890-yilgi aholi ro'yxatida qo'llangan. Xuddi shu manbaga ko'ra, 1895-yildan sug'urta rahbari Jon K. Gor sug'urta statistikasini tuzish uchun teshikli karta usullarini ishlab chiqqan; uning saralash mashinalari o'zi ishlagan Prudential kompaniyasida muvaffaqiyatli ishlatilgan, ammo umumiy savdoga chiqarilmagan.
Ikki tomonlama ta'sir. MIT tarixchisi JoAnne Yeyts 1993-yilgi tadqiqotida 1890–1950-yillarda tabulyatorlar sug'urta kompaniyalari ish tartibini qanday o'zgartirganini va, aksincha, sug'urtachilarning talablari mashinalar rivojiga qanday ta'sir qilganini o'rgangan. Ya'ni sug'urta faqat texnikani sotib olmagan, uni o'z ehtiyojiga moslab "buyurtma" ham qilgan.
Elektron kompyuterning targ'ibotchisi. Yeytsning 1997-yilgi maqolasiga ko'ra, Prudential xodimi Edmund Berkli 1940-yillarda kompaniya ichida elektron kompyuter g'oyasini faol targ'ib qilgan va bu sa'y-harakatlar Prudential UNIVAC kompyuteriga shartnoma imzolashi bilan yakunlangan; shartnoma keyinchalik bekor qilingan, ammo Berkli kompyuter yaratuvchilari Ekkert va Mochliga ta'sir ko'rsatgan. IEEE Computer Society Berklini Hisoblash mashinalari assotsiatsiyasining (ACM) asoschilaridan biri sifatida e'tirof etadi.
Aktuariylar jamiyatining xulosasi. Aktuariylar jamiyati (Society of Actuaries) nashrida 1952-yil aprelidagi "Elektron mashinalarni hayot sug'urtasi operatsiyalariga moslashtirish" taqdimotida elektron kompyuterlarni endi sug'urta kompaniyasining kundalik idora ishida samarali qo'llash uchun yetarlicha ishonchli va ko'p qirrali deb hisoblash mumkinligi qayd etilgan.
Birinchi o'rnatishlar. TIME jurnalining 1954-yil 10-may sonida UNIVAC elektron kompyuteri sug'urta biznesiga kirayotgani, Metropolitan Life uni Manxettendagi bosh idorasiga o'rnatayotgani va mashina xodimlar qo'lda bajargan muntazam aktuar ishlarni o'z zimmasiga olishi yozilgan. Sangamon okrugi tarixiy manbasiga ko'ra, Illinoysdagi Franklin Life UNIVAC'ni qabul qilib olgan ikkinchi sug'urta kompaniyasi bo'lgan (birinchisi Metropolitan Life), uning kompyuteri 1954-yil dekabrda o'rnatilgan; UNIVAC mijozlari ro'yxatida esa yetkazib berish sanasi 1955-yil yanvar deb ko'rsatilgan.
Bugungi davom. Teshikli karta va lampali kompyuterdan bugungi ma'lumotlar bazasi va onlayn polisgacha yo'l bitta g'oyaga tayanadi: risk hisobini tez va xatosiz qilish. Bugun aktuariy bir zumda millionlab yozuvni tahlil qiladi, ammo yosh guruhlari bo'yicha saralash va sanash mantiqi Gor davridagidek qolgan.

O'shanda va hozir

Jihat	Teshikli karta davri (1890–1950)	Bugun
Polis ma'lumoti qayerda	Teshik ochilgan karton kartada	Elektron ma'lumotlar bazasida
Saralash	Elektromexanik saralash mashinasi	Dastur bir necha soniyada
Kim ishlaydi	Karta teshuvchi va mashina operatorlari	Aktuariy va ma'lumotlar tahlilchisi
Xato manbai	Noto'g'ri teshilgan yoki yo'qolgan karta	Noto'g'ri kiritilgan yoki eskirgan ma'lumot
Hisobot muddati	Kunlar, haftalar	Daqiqalar

Misol: "Ishonchli qanot"da kartalarni saralash

Quyidagi hisob muallif tomonidan tuzilgan, raqamlar shartli.

Shartli "Ishonchli qanot" sug'urta kompaniyasida 2 400 ta hayot sug'urtasi polisi bor. Aktuariy keyingi yil badallarini qayta ko'rib chiqish uchun polislarni yosh guruhlari bo'yicha sanashi kerak. Teshikli karta davrida har polis uchun bitta karta bo'lgan va mashina kartalarni "yosh" ustunidagi teshik bo'yicha qutilarga ajratgan.

Yosh guruhi	Polislar soni	Ulushi
20–29	520	≈ 21,7%
30–39	760	≈ 31,7%
40–49	610	≈ 25,4%
50–59	380	≈ 15,8%
60 va undan katta	130	≈ 5,4%
Jami	2 400	100%

Bu jadval aktuariyga portfelning taxminan 21% i (50–59 va 60+ guruhlar, jami 510 polis) o'lim ehtimoli yuqoriroq yoshlarda ekanini ko'rsatadi. Qo'lda bunday sanash 2 400 ta kartochkani bir-bir ko'rib chiqishni talab qilardi; mashina esa kartalarni avtomatik qutilarga ajratib, har qutini sanab bergan. Bugun xuddi shu jadval bitta so'rov bilan tuziladi, lekin savol o'zgarmagan: "kimni, necha yoshda, qancha summaga sug'urtalaganmiz?"

Oldingi davr bilan bog'liqlik: Halley jadvali badalni yoshga qarab hisoblash usulini bergan, mexanik arifmometrlar esa hisobni tezlashtirgan edi; teshikli karta va kompyuter bu usulni yuz minglab polisga qo'llash imkonini berdi. Keyingi bosqich, XXI asrdagi raqamli polis va onlayn sug'urta, shu ma'lumotlar bazasi ustiga qurilgan.