Qahvaxona va yong'in: London sug'urtani qanday biznesga aylantirdi?
XVII asr oxirida Londonda ikki narsa sug'urtaning taqdirini o'zgartirdi: shaharni kulga aylantirgan 1666-yilgi Katta yong'in va dengizchilar yig'iladigan Edvard Lloydning qahvaxonasi.
1666-yil sentabrida London bir necha kun yondi. Yong'in to'xtaganda shahar xaritasidan butun-butun mahallalar o'chib ketgan edi. Uy egalari hammasini birdan yo'qotdi, ularga hech kim hech narsa qaytarmadi. Aynan shu falokat odamlarni o'ylashga majbur qildi: uyni ham kemadagi yuk kabi kafolatlab bo'lmaydimi?
Katta yong'indan keyin nima o'zgardi?
Muzey manbalariga ko'ra, yong'in 13 mingdan ortiq uyni vayron qilgan va o'n minglab odamni boshpanasiz qoldirgan. Shundan keyin quruvchi va iqtisodchi Nicholas Barbon yong'in sug'urtasi bilan shug'ullana boshladi.
Uning birinchi ishi qachon boshlangani bo'yicha manbalar bir xil emas. London muzeyi Barbonning "Fire Office" (Yong'in idorasi) kompaniyasi 1680-yilda tashkil topganini yozadi va uni birinchi sug'urta kompaniyasi deb ataydi. Cabinet jurnali esa yong'indan keyingi dastlabki yillardagi yakka faoliyati haqida dalil kam qolganini, ammo 1680-yilga kelib zamonaviy yong'in sug'urtasi kompaniyasi ochilganini ta'kidlaydi.
G'oya oddiy edi: ko'p uy egasi har yili kichik to'lov qiladi, kimningdir uyi yonsa, yig'ilgan puldan to'lanadi. London o't o'chirish brigadasi muzeyi ma'lumotiga ko'ra, Katta yong'indan keyin sug'urta kompaniyalari o'z mijozlarining binolarini o'chirish uchun xususiy guruhlar yollay boshlagan. Mantiq tushunarli: mijozning uyi kamroq yonsa, kompaniya kamroq to'laydi.
Hisob (muallif tomonidan tuzilgan, shartli raqamlar). "Olov" sug'urta jamiyatida 2 000 ta uy bor, har biri 100 mln so'mga baholangan. Tajribaga ko'ra yiliga o'rtacha 4 ta uy yonadi.
| Ko'rsatkich | Hisob | Natija |
|---|---|---|
| Kutilayotgan yillik zarar | 4 × 100 mln | 400 mln so'm |
| Bir uyga to'g'ri keladigan "sof" ulush | 400 mln ÷ 2 000 | 200 ming so'm |
| Xarajat va zaxira uchun ustama (25%) | 200 ming × 1,25 | 250 ming so'm |
Uy egasi yiliga 250 ming so'm to'laydi va 100 mln so'mlik xavfdan qutuladi. Sug'urta mukofoti mana shu "sof ulush + ustama" mantiqi bilan hisoblanadi.
Qahvaxonada qanday qilib sug'urta bozori paydo bo'ldi?
Taxminan o'sha davrda Londonda Edvard Lloyd (taxm. 1648–1713) qahvaxona ochadi. Lloyd's tarix sahifasiga ko'ra, qahvaxona Tower Streetda joylashgan va unga kema egalari, dengizchilar qatnagan. U haqidagi eng qadimgi yozma eslatma 1688-yilgi "London Gazette" gazetasidagi e'londir: o'g'irlangan soatlar haqida xabar bergan kishi uchun mukofot va'da qilingan, ma'lumotni esa Lloydning qahvaxonasiga qoldirish so'ralgan. Qahvaxona aslida bundan oldinroq ochilgan bo'lishi mumkin, aniq sana noma'lum. Keyinroq Lloyd o'z qahvaxonasini Lombard Streetga ko'chirgan.
Qahvaxona dengiz yangiliklari yig'iladigan joyga aylandi: qaysi kema keldi, qaysi biri yo'qoldi. Xavfni o'z zimmasiga oladiganlar va kemasini kafolatlamoqchi bo'lganlar shu yerda uchrashgan. Vaqt o'tib bu yerda shakllangan bozor bugungi Lloyd's of London nomi bilan mashhur bo'ldi.
O'shanda va hozir
| Jihat | XVII asr oxiri London | Bugun |
|---|---|---|
| Uchrashuv joyi | Qahvaxona stoli | Sug'urta kompaniyasi ofisi, onlayn platforma |
| Xavf haqidagi ma'lumot | Qahvaxonadagi og'zaki yangiliklar | Statistik bazalar va hisob-kitoblar |
| Yong'in sug'urtasi | Endi paydo bo'lgan, faqat Londonda | Mol-mulk sug'urtasining oddiy turi |
| Zararni kamaytirish | Kompaniyaning o'z o't o'chirish guruhi | Signalizatsiya, xavfsizlik talablari |
Ikkala hikoyaning saboqi bitta: sug'urta xavf haqida ma'lumot to'plangan va ko'p odam birlashgan joyda tug'iladi.
Yana qarang
Manbalar
- London Museum: "How the Great Fire of London created insurance" (2016) · 1666-yilgi yong'in oqibatlari va Nicholas Barbonning 1680-yilgi "Fire Office"i
- Cabinet Magazine, 32-son (2008–2009), Connelly maqolasi · Barbonning yong'indan keyingi dastlabki faoliyati haqida dalil kamligi; 1680-yilga kelib Fire Office ochilgani
- London Fire Brigade Museum: "Early insurance brigades" · Katta yong'indan keyin sug'urta kompaniyalari o'z o't o'chirish guruhlarini tuzgani
- Lloyd's: Edward Lloyd (tarix sahifasi) · Edvard Lloyd (1648–1713), Tower Street, 1688-yilgi London Gazette e'loni
- Exploring London: Edward Lloyd · qahvaxonaning Lombard Streetga ko'chishi
- Misol va summalar · muallif tomonidan tuzilgan, shartli raqamlar