O'rta asr Genuyasi: birinchi sug'urta shartnomalari qanday tuzilgan?

Antik davr dengizchilari zararni bo'lishishni bilgan, lekin "xavfni pulga sotib olish" uchun alohida shartnoma yo'q edi. Bu qadam O'rta asr Italiyasida, savdo kemalari bilan to'la Genuya va Piza kabi shaharlarda qo'yildi.

• Xavf alohida mahsulotga aylandi. Tarixchilar alohida dengiz sug'urtasi shartnomalarini, ya'ni qarzga qo'shilmagan sof sug'urtani, XIV asr Genuyasi bilan bog'laydi.
• Eng qadimgi hujjatlardan biri. Genuya universiteti tadqiqotchilari L. Piccinno va A. Iodice 1343-yil 18-martda notarius tuzgan Genuya polisini tilga oladi; undan oldin Pizada kelishuv bo'lganini ham yozadi.
• Ko'p iqtibos qilinadigan 1347-yil hujjati. Genuyalik fuqaro Genuyadan Majorkaga suzadigan "Santa Clara" kemasini kafolatlagan. Hujjat 1347-yil 23-oktabr kechqurun yozilgan.
• "Bekor bo'lish" sharti. Shartnoma matnida yozilishicha, kema olti oy ichida eson-omon yetib borsa yoki yo'nalishini o'zgartirsa, kelishuv bekor bo'lgan. Ya'ni kafolat aniq yo'l va aniq muddatga berilgan, bugungi polisdagi "sug'urta davri" va "hudud" shu yerdan boshlanadi.
• Notariusning roli. Shartnomalar notarius tomonidan yozilgan. Bu ishonchni oshirgan: nizo chiqsa, hujjat qo'lda bo'lgan.
• "Birinchi" degan da'voga ehtiyot bo'ling. Ba'zi ommabop saytlar 1347-yilni shubhasiz "eng birinchi" deb yozadi, ammo keyingi tadqiqotlar sanani 1343-yilga surgan. Arxivlardan yangi hujjat chiqsa, sana yana o'zgarishi mumkin.

Misol (muallif tomonidan tuzilgan, shartli raqamlar). Savdogar Anvar 50 mln so'mlik ipak jo'natmoqda. Kafil Sardor xavfni o'z zimmasiga olib, buning uchun 3 mln so'm to'lov oladi (6%). Sardor shunday 20 ta kema bilan shartnoma tuzsa, 60 mln so'm yig'adi. Agar 20 kemadan bittasi cho'ksa, u 50 mln to'laydi va 10 mln foyda bilan qoladi. Ikkitasi cho'ksa, 100 mln to'lab 40 mln zarar ko'radi. O'rta asr kafillari ham shunday qilib ko'p kemaga bo'lib tavakkal qilishni o'rgangan: bitta kemaning taqdiri noma'lum, yuztasiniki esa taxmin qilsa bo'ladigan narsa.