Asosiy vositani tugatish tartibi: komissiyadan 9210 schyotini yopishgacha olti bosqich

Asosiy vositani tugatishda buxgalterning qo'li eng oxirida ishga tushadi. Undan oldin buyruq chiqadi, komissiya obyektni ko'zdan kechiradi, dalolatnoma yoziladi va rahbar imzo qo'yadi. Shu zanjirning bitta halqasi tushib qolsa, 9210 dagi to'g'ri provodka ham hujjatsiz yozuvga aylanadi. Quyida butun yo'lni boshidan oxirigacha bitta zavod misolida ko'rib chiqamiz.

Qachon asosiy vositani tugatish mumkin?

5-son BHMS 55-bandida asosiy vositani tugatish munosabati bilan balansdan chiqarishga besh asos sanab o'tilgan:

1. Belgilangan xizmat muddati tugaganda, ya'ni to'liq eskirish hisoblab bo'linganda.
2. Yaroqsiz holga kelganda: jismoniy eskirish, halokat, tabiiy ofat yoki foydalanishning normal shart-sharoitlari buzilishi oqibatida.
3. Ma'nan eskirganda. Standart bunday obyektni shunday vazifani bajaradigan, lekin unumliroq va tejamliroq turlar paydo bo'lgani sababli qadrsizlangan asosiy vosita deb ta'riflaydi. Ya'ni uskuna hali ishlaydi, lekin uni ishlatish o'zini oqlamaydi.
4. Tegishli davlat organlarining qarori bilan balansdan chiqib ketganda.
5. Qurilish, kengaytirish, rekonstruksiya, modernizatsiya yoki texnik qayta jihozlash munosabati bilan balansdan chiqib ketganda.

Shu bandning oxirgi jumlasi muhim: "Tiklanishi mumkin bo'lmagan yoki iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq bo'lmagan asosiy vositalar tugatilishi lozim" (5-son BHMS, 55-band). Ya'ni bu huquq emas, majburiyat. Demak, yaroqsiz obyektni yillab balansda "ushlab turish" standartga zid.

Eslatma: tugatish chiqib ketishning faqat bitta yo'li. 53-bandda yana sakkiz yo'l sanalgan: sotish, ayirboshlash, tekinga berish, ustav kapitaliga ta'sischi ulushi sifatida berish, moliyaviy ijara (lizing) shartnomasi bo'yicha berish, kamomad yoki yo'qotish aniqlanishi, ta'sischining ta'sischilar tarkibidan chiqishi va nodavlat notijorat tashkilot mulkini shakllantirishda mulkiy badal sifatida berish. Bu maqola faqat tugatish haqida.

Tugatish qaysi bosqichlardan o'tadi?

Tartib bejiz shunday emas: 4-bosqichdan oldin 5-bosqichga o'tish taqiqlangan. 57-bandga ko'ra dalolatnoma tasdiqlanguniga qadar asosiy vositani qismlarga bo'lish va demontaj qilishga yo'l qo'yilmaydi.

Komissiyaga kim kiradi va dalolatnomani kim tasdiqlaydi?

Rais. Komissiyani rahbar, uning o'rinbosari yoki bosh muhandis boshqaradi (56-band).

A'zolar. Standart uch toifani majburiy deb ko'rsatadi: soha mutaxassislari, buxgalteriyadan xodim va moddiy javobgar shaxslar. Ya'ni obyektni bilgan texnik, uni hisobda yuritgan buxgalter va uni saqlashga javob bergan xodim bir stol atrofida bo'lishi kerak.

Tarkib, ish tartibi va vakolatlar rahbarning buyrug'i bilan belgilanadi. Shuning uchun birinchi hujjat har doim buyruq.

Tasdiqlash. Komissiya tuzgan dalolatnomani tashkilot rahbari tasdiqlaydi. 57-band ikki holatda oldindan kelishishni talab qiladi: - unitar korxona o'ziga xo'jalik yuritish huquqi bilan tegishli bo'lgan ko'chmas mulkni tugatayotgan bo'lsa, mol-mulk egasi (mulkdor) bilan; - korxonada davlat ishtiroki bo'lsa, uning ta'sischisi (ishtirokchisi) bilan.

Oddiy xususiy MChJ bu ikki toifaga kirmaydi, unda dalolatnomani rahbarning o'zi tasdiqlaydi.

Qanday hujjatlar rasmiylashtiriladi?

56-bandning oxirgi xatboshisiga ko'ra tugatish bo'yicha hujjatlar tashkilotning hisob siyosatida belgilanadi. Uchta shaklni esa standartning o'zi ilova qilgan. Quyidagi besh hujjatli to'plamni tavsiya qilamiz: uchtasi standart shakllari, buyruq 56-band talabidan kelib chiqadi, yukxati esa amaliy maslahat:

1. Komissiya tuzish to'g'risidagi buyruq. Rais, a'zolar, ish tartibi va vakolatlar shu yerda yoziladi (56-band). Buyruqning sanasi va raqami keyin dalolatnomaga ko'chiriladi: 1 va 2-ilova shakllarida "... sonli buyruq bilan tayinlangan komissiya" degan qator bor.

2. Asosiy vositalarni tugatish (likvidatsiya) to'g'risidagi dalolatnoma (1-ilova). Shaklda quyidagilar to'ldiriladi: - yuqorida "Tasdiqlayman" qismi: rahbarning F.I.O., imzosi va sana; - dalolatnoma raqami va tashkilot nomi; - tarkibiy bo'linma, tuzish sanasi, operatsiya turining kodi, saqlashga mas'ul shaxsning kodi; - obyekt jadvali: nomi, turi, kodi, qiymati, jamg'arilgan eskirish summasi, ishlab chiqarilgan (qurilgan) yili, foydalanishga kiritilgan sana, inventar va tayyorlovchi raqami; - komissiyani tayinlagan buyruqning sanasi va raqami, ko'rib chiqilgan asosiy vositaning nomi; - komissiya aniqlagan beshta punkt: tashkilotga kelib tushgan sana; pasport bo'yicha og'irligi; yaroqli qismlar, detallar, materiallar, rangli va qimmatbaho metallar jadvali (raqami: tartib, katalog va nomenklatura bo'yicha; nomi, o'lchov birligi, soni, qiymati, summasi); hisobdan chiqarish sababi; texnik holati; - komissiya xulosasi, ilova qilinadigan hujjatlar ro'yxati, rais va a'zolarning lavozimi, imzosi va F.I.O.

3. Transport vositalarini tugatish (likvidatsiya) to'g'risidagi dalolatnoma (2-ilova). Transport vositalari uchun alohida shakl. 1-ilovadan farqi: modeli, turi, markasi, dvigatel raqami, davlat belgisi raqami va bajarilgan ish hajmi yoki bosib o'tilgan yo'l yoziladi. Unda yana bitta qo'shimcha punkt bor: transport vositasi davlat yo'l harakati xavfsizligi xizmati idorasida hisobdan chiqarilganligi to'g'risidagi ma'lumot. Yaroqli qismlar jadvalidagi "Qiymati" ustuni o'rnida bu shaklda "Bahosi" turadi.

4. Tugatish xarajatlari va kelib tushgan material qiymatliklar to'g'risidagi ma'lumotnoma (3-ilova). Ikki qismli jadval: - chap tomonda tugatish xarajatlari: ish turi, hujjat raqami, xarajat moddasi, summasi; - o'ng tomonda foydalanish mumkin bo'lgan material qiymatliklar: hujjat raqami, nomi, kodi (nomenklatura raqami), soni, bahosi, summasi. Pastida "Tugatish natijasi" qatori va asosiy vositalarni hisobga olish kartochkasida (kitobida) chiqib ketish belgilab qo'yilgani haqida yozuv bor. Ma'lumotnomani bosh buxgalter imzolaydi.

5. Material qiymatliklarni kirim qilish hujjati (yukxati). 5-son BHMS bu hujjatga majburiy shakl bermaydi. Shaklni hisob siyosatida tasdiqlab qo'ying (amaliy maslahat). Hujjatda 3-ilova ma'lumotnomasidagi nomlar, soni va bahosi aynan takrorlanishi, omborchi qabul qilganini imzolashi qulay (amaliy maslahat).

Buxgalteriyada qanday provodkalar beriladi?

21-son BHMS 392-bandi 9210 schyotining ikki tomonini aniq ajratadi: - debetda chiqib ketgan obyektning boshlang'ich qiymati va chiqib ketish bilan bog'liq xarajatlar; - kreditda chiqib ketish vaqtigacha hisoblangan eskirish, sotish va foydalanish mumkin bo'lgan bahoda kelib tushgan materiallar, qayta baholash natijalari summasi (saldo), sotishda esa tushum.

9210 bo'yicha analitik hisob har bir chiqib ketayotgan inventar obyekt bo'yicha alohida yuritiladi (392-band). Ikki uskunani bitta "chiqib ketish" ichida aralashtirib yubormang.

Amortizatsiya haqida: obyekt balansdan hisobdan chiqarilgan sanadan boshlab amortizatsiya hisoblash to'xtatiladi (5-son BHMS, 34-band). Shuning uchun 0200 dagi summa aynan shu sanagacha hisoblangan eskirish bo'lishi kerak.

Misol: konserva zavodining eski bug' qozoni

"Bog'iston Konserva" MChJ qozonxonasidagi bug' qozoni yorilib, ishlatib bo'lmaydigan holga keldi. Yangi qism qo'yish qozonning qoldiq qiymatidan qimmatga tushadi, ya'ni tiklash iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq emas. Barcha summalar shartli, misolda QQS yo'q (pudratchi QQS to'lovchi emas deb olingan).

1-qadam. Direktor buyruq chiqardi: rais bosh muhandis, a'zolar qozonxona mudiri (moddiy javobgar shaxs), issiqlik texnigi va buxgalter.

2–3-qadam. Komissiya qozonni ko'rib chiqdi, pasportidagi og'irlik va yilni solishtirdi, 1-ilova shaklidagi dalolatnomani tuzdi: sabab yaroqsiz holga kelgani (55-bandning ikkinchi asosi), yaroqli qismlar: ikkita nasos va to'rtta klapan.

4-qadam. Direktor dalolatnomani tasdiqladi. Zavod xususiy, shuning uchun hech kim bilan kelishish talab qilinmadi.

5-qadam. Pudratchi qozonni kesib, olib chiqdi; ikki nafar o'z ishchisi metallni saralab, tortib berdi. 3-ilova ma'lumotnomasi to'ldirildi.

Ish haqidan ijtimoiy sug'urta ajratmalari ham 9210 debetiga yoziladi (394-band, 10-qator), lekin hisobni soddalashtirish uchun misolga kiritilmadi.

6-qadam. Provodkalar:

9210 schyotining T-schyoti:

Natijani 5-son BHMS 58-bandidagi formula bilan tekshiramiz: chiqib ketishdan daromad (kirim qilingan materiallar) 9 530 000 so'm, undan qoldiq qiymat 14 500 000, chiqib ketish bilan bog'liq bilvosita soliqlar (misolda yo'q) va chiqib ketish xarajatlari 8 000 000 so'm ayiriladi: 9 530 000 − 14 500 000 − 8 000 000 = −12 970 000 so'm. Ikki usul bir xil javob berdi.

Agar kirim qilingan materiallar qoldiq qiymat va xarajatlar yig'indisidan ko'p bo'lsa, 9210 da kredit qoldiq hosil bo'ladi va u foyda sifatida Dt 9210 – Kt 9310 bilan yopiladi.

Qayta baholangan obyekt tugatilsa nima o'zgaradi?

58-bandning ikkinchi xatboshisiga ko'ra, obyekt ilgari qayta baholangan bo'lsa, bahoning o'sish summalari pasayish summalaridan ortgan qismi chiqib ketishdan daromad tarkibiga kiritiladi va shu bilan birga 8510 "Uzoq muddatli aktivlarni qayta baholash bo'yicha tuzatishlar" bo'yicha rezerv kapital kamayadi. Provodka: Dt 8510 – Kt 9210 (21-son BHMS, 394-band, 7-qator).

Misolimizda qozon bo'yicha shunday ortiqcha o'sish 3 000 000 so'm bo'lganida, 9210 krediti 3 000 000 so'mga ko'payib, zarar 12 970 000 dan 9 970 000 so'mga kamaygan bo'lardi.

Obyektning faqat bir qismi tugatilsa-chi?

5-son BHMS 54-bandiga ko'ra qisman tugatishda obyektning qiymati ham, jamg'arilgan amortizatsiyasi ham tugatilgan qismning qiymati va amortizatsiyasi summasiga kamaytiriladi. Obyekt balansda qoladi, faqat "kichrayadi".

Misol: o'sha zavodning sovutish ombori (0120) uch kameradan iborat, rekonstruksiya munosabati bilan bitta kamera buziladi (55-bandning beshinchi asosi). Ombor qiymati 240 000 000, eskirishi 96 000 000 so'm. Komissiya buzilayotgan qismning qiymatini 80 000 000, uning eskirishini 32 000 000 so'm deb aniqladi.

Provodkalar xuddi to'liq tugatishdagidek, faqat qism summasiga: Dt 9210 – Kt 0120 80 000 000; Dt 0220 – Kt 9210 32 000 000. Buzishdan kelgan materiallar va buzish xarajatlari ham 9210 orqali o'tadi. Qism qiymatini qanday usulda aniqlash standartda yozilmagan, shuning uchun usulni hisob siyosatida belgilang (amaliy maslahat).

Ko'p uchraydigan xatolar

• Tasdiqlashdan oldin kesish. Ustaxona "baribir yaroqsiz" deb qozonni qirqib tashlaydi, dalolatnoma keyin "orqasidan" yoziladi. Bu 57-bandga to'g'ridan-to'g'ri zid.
• Komissiyada buxgalter yoki moddiy javobgar shaxs yo'q. 56-band uchala toifani ham talab qiladi.
• 9210 ni chetlab o'tish. Qoldiq qiymatni Dt 9430 – Kt 0130 bilan bir qatorda "tashlab yuborish". Natijada boshlang'ich qiymat va eskirish alohida ko'rinmaydi, materiallar va xarajatlar natijaga kirmay qoladi.
• Metallolomni kirim qilmaslik. 392-band bo'yicha foydalanish mumkin bo'lgan bahoda kelib tushgan materiallar 9210 kreditiga yoziladi. Kirim qilinmagan metall hisobdan tashqarida qolgan qiymatlik bo'ladi.
• Demontaj xarajatini to'g'ridan-to'g'ri davr xarajatiga yozish. Chiqib ketish bilan bog'liq xarajatlar 9210 debetiga yig'iladi (392-band) va natijaga u orqali tushadi.
• Hisobdan chiqarilgandan keyin ham amortizatsiya hisoblash. 34-bandga ko'ra hisoblash hisobdan chiqarilgan sanadan to'xtaydi.
• Qayta baholash saldosini unutish. 8510 da shu obyekt bo'yicha summa qolib ketsa, natija noto'g'ri chiqadi (58-band).
• Transport uchun 1-ilova shaklini ishlatish. Transport vositasi uchun 2-ilova shakli mo'ljallangan.

Amaliy maslahat

• Buyruqda komissiyaga muddat qo'ying: qachongacha ko'rib chiqadi va dalolatnomani topshiradi (amaliy maslahat).
• Ko'rib chiqishdan oldin asosiy vositaning inventar kartochkasini oching: boshlang'ich qiymat, eskirish va foydalanishga kiritilgan sana dalolatnoma jadvalidagi raqamlar bilan bir xil bo'lishi kerak (amaliy maslahat).
• Texnik holatni "yaroqsiz" deb bir so'z bilan emas, aniq yozing: nima singan, nega tiklash foydasiz. Bu 55-banddagi qaysi asos qo'llanganini ko'rsatadi (amaliy maslahat).
• Metallolomni tarozida torting va tortish natijasini dalolatnomaga ilova qiling (amaliy maslahat).
• Yaroqli qismlar va materiallar bahosini qanday aniqlashni hisob siyosatida bir marta belgilab qo'ying, har safar qayta bahslashmaslik uchun (amaliy maslahat).
• 9210 ni oy oxirida tekshiring: tugatish tugagan bo'lsa, schyotda qoldiq qolmasligi kerak (amaliy maslahat).

Hujjat namunalarini yuklab oling

Quyidagi bo'sh namunalar muallif tomonidan tayyorlangan, to'ldirish uchun mo'ljallangan; 2–4-namunalar 5-son BHMS ilovalaridagi shakllar asosida tuzilgan. DOCX fayllarni sahifa oxiridagi "Yana qarang" ro'yxatidan yuklab olasiz:

1. Komissiya tuzish to'g'risidagi buyruq (DOCX) — rais, a'zolar, ish tartibi va vakolatlar uchun.
2. Asosiy vositani tugatish (likvidatsiya) to'g'risidagi dalolatnoma (DOCX) — 5-son BHMS 1-ilovasi asosida.
3. Transport vositasini tugatish (likvidatsiya) to'g'risidagi dalolatnoma (DOCX) — 5-son BHMS 2-ilovasi asosida.
4. Tugatish xarajatlari va kelib tushgan material qiymatliklar to'g'risidagi ma'lumotnoma (DOCX) — 5-son BHMS 3-ilovasi asosida.
5. Material qiymatliklarni kirim qilish yukxati (DOCX) — standartda majburiy shakl yo'q, hisob siyosatida tasdiqlanadigan namuna.

Asosiy vosita tugatilmay, sotish orqali chiqarilganda boshqa hujjatlar kerak bo'ladi: oldi-sotdi shartnomasi va qabul qilish-topshirish dalolatnomasi. Ularning namunalari ham (DOCX, muallif tomonidan tayyorlangan, to'ldirish uchun) "Yana qarang" ro'yxatida. Sotilgan obyekt ham balansdan hisobdan chiqariladi (5-son BHMS, 53-band), amortizatsiya esa hisobdan chiqarilgan sanadan to'xtatiladi (34-band).