Hujjat va chek: nega hamma narsa yozib boriladi?
Alifbo darslarining o'n ikkinchisi: Qodirning do'konida kun oxirida kassa kamchiligi chiqdi. Hujjat va chek nima, ular nega kerak va yo'qolgan yozuvni qanday topish mumkin, oddiy hisob bilan.
Qodirning mahalladagi do'konida kun oxiri. U kassani sanadi: 134 000 so'm. Daftarga qaradi: bugungi sotuv 154 000 so'm bo'lishi kerak. 20 000 so'm yetishmayapti. Pulni kim oldi? Hisob adashdimi? Bu savolga javobni hujjat va chek beradi.
Hujjat va chek nima?
Hujjat bu bo'lib o'tgan voqea haqida yozilgan va isbot bo'ladigan qog'oz (yoki elektron yozuv): kim, kimga, nima, necha pulga berdi.
Chek eng oddiy hujjatlardan biri: xaridor nima olganini va qancha to'laganini ko'rsatadi. Do'kon bergan chek, mol keltirgan odam bergan hisob (hisob-faktura) ham hujjat. Ularning har biri bitta voqeaning izi.
Nega hamma narsa yozib boriladi?
Odam xotirasi adashadi, hujjat adashmaydi. Yozuv uch narsaga yordam beradi:
- Pulning izini topish. Qancha kirdi, qancha chiqdi.
- Xatoni topish. Qodirning holatida bir kunlik yozuv sababni ochib beradi.
- Ishonch. Sherik, bank yoki xaridor "bu raqam qayerdan?" desa, ko'rsatadigan narsa bor.
Qodirning 20 000 so'mi
Bugungi sotuv (raqamlar shartli):
| Tovar | Soni | Narxi (so'm) | Summa (so'm) |
|---|---|---|---|
| Non | 3 | 6 000 | 18 000 |
| Sut | 5 | 12 000 | 60 000 |
| Shakar | 2 | 14 000 | 28 000 |
| Sovun | 4 | 5 000 | 20 000 |
| Choy | 1 | 28 000 | 28 000 |
| Jami | 154 000 |
Qodir cheklarni birma-bir tekshirdi: nonga chek bor (18 000), sutga (60 000), shakarga (28 000), choyga (28 000). Sovun uchun chek yo'q. 4 dona sovunning summasi 4 × 5 000 = 20 000 so'm, ya'ni aynan yetishmayotgan pul. Sotuvchidan so'ralganda ma'lum bo'ldi: sovunni qo'shni ayolga "ertaga to'laydi" deb berib yuborgan, chek urilmagan. Bunday sotuv hujjatsiz qolsa, tovar chiqib ketadi, pul esa kassaga tushmaydi.
Chek va kassani solishtirish yo'li bilan Qodir bir daqiqada javobni topdi. Cheksiz do'konda bu qidiruv kunlab davom etardi.
Hujjatsiz yozuv nima bo'ladi?
Qodirga yetkazib beruvchi 10 quti sut keltirdi, har bir quti 60 000 so'm, jami 10 × 60 000 = 600 000 so'm. Qodir bir hafta oldin to'lagan edi, lekin qog'oz olmagan. Hafta oxirida yetkazib beruvchi: "Menga hali to'lamadingiz" dedi. Qodirning qo'lida ishonchli yozuv yo'q: kim haq, buni ikkalasi ham faqat so'z bilan isbotlaydi.
Hujjat bo'lsa, bahs bir daqiqada tugaydi: sana, summa va imzo ko'rinib turadi. Shuning uchun tajribali tadbirkor "keyin yozaman" demaydi, voqea bo'lgan zahoti yozadi.
Oddiy hujjatlar kundalik hayotda
Siz ham har kuni hujjat bilan to'qnash kelasiz:
| Voqea | Qanday izi qoladi |
|---|---|
| Do'kondan non oldingiz | Kassa cheki |
| Mol keltirib berishdi | Mol bilan birga berilgan hisob |
| Ish haqi berildi | Ro'yxatdagi imzo yoki bank yozuvi |
| Pul o'tkazdingiz | Telefondagi to'lov tasdig'i |
Ko'rinadiki, hujjat faqat qog'oz emas: telefondagi tasdiq ham izdir. Muhimi, voqeaning izi bor va uni keyin topish mumkin.
Amaliy odat
- Har sotuv va xaridga chek yoki hujjat oling va bering.
- Kun oxirida cheklar jamini kassadagi pul bilan solishtiring.
- Hujjatlarni yo'qotmang, bir joyda saqlang.
Keyingi darsda
O'n uchinchi darsda bank va hisob raqami nima ekanini, pul nega ba'zan qog'ozda emas, bankdagi yozuvda yurishini ko'ramiz.
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
«Mehr Tex» MChJ davlat ro'yxatidan o'tdi. Ta'sis hujjatlariga ko'ra ustav kapitali 80 000 000 so'm, ta'sischilar ulushlari pay (ulush) shaklida. Kapitalni e'lon qilish yozuvi qanday?
«Chirchiq plastmassa» MChJ ta'sis hujjatlari va qonunchilik tartibiga muvofiq joriy yil taqsimlanmagan foydasining bir qismini rezerv kapitaliga yo'naltirdi. Qaysi provodka beriladi?
«Oqsaroy mebel» MChJ ustav kapitalini oshirishga qaror qildi. Ta'sis hujjatlaridagi o'zgartirishlar hali davlat ro'yxatidan o'tkazilmagan, lekin ishtirokchi qo'shimcha ulushini hisob-kitob hisobvarag'iga pul bilan kiritdi. 21-son BHMS bo'yicha qanday provodka beriladi?
«Payariq meva» MChJ omborga qabul qilingan qadoqlash materialini sanaganda hujjatdagidan kam kelganini aniqladi va farq bo'yicha yetkazib beruvchiga da'vo qo'ydi. 21-son BHMS bo'yicha qanday provodka beriladi?
«Romitan savdo uyi» boshqa korxona tovarlarini vositachi sifatida sotdi va tovar egasiga vositachilik mukofoti bo'yicha hisob-kitob hujjatini taqdim etdi. Mukofot summasi qanday provodka bilan aks ettiriladi?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
Manbalar
- Umumiy iqtisodiy tushuncha; misol va hisoblar — muallif tomonidan tuzilgan, ismlar va raqamlar shartli