Ish haqi bu odam boshqa birov uchun ishlagani evaziga oladigan pul. Ko'pincha u oyiga bir marta beriladi, shuning uchun uni oylik ham deyishadi. Bu yerda ikki tomon bor: xodim: ishni bajaradigan odam (Qobil va Nafosat); ish beruvchi: ishni buyurib, haqini to'laydigan tomon (bu yerda avtomobil yuvish joyining egasi).

Ish haqi nima va u qanday hisoblanadi?

Q: Ish haqi qanday hisoblanadi?

Eng ko'p uchraydigan ikki usul bor. Bajarilgan ish soniga qarab. Har bir bajarilgan ish uchun belgilangan haq to'lanadi. Qancha ko'p ishlasa, shuncha ko'p oladi. Ishlagan vaqtiga qarab. Oyiga belgilangan summa bo'ladi. Xodim barcha ish kunlarida ishlasa, uni to'liq oladi. O'z hisobidan dam olgan kunlari uchun esa haq olmaydi. Ishlamagan kunlar uchun ham haq saqlanadigan holatlar bor, ular bilan keyingi darslarda tanishamiz. Misol uchun (raqamlar shartli): Qobilning oyligi har oy har xil: mashina ko'p kelsa ko'payadi, kam kelsa kamayadi. Nafosatning oyligi esa barqaror, u faqat ishlamagan kunlari sababli kamaydi.

Q: Hisoblangan summaning hammasi qo'lga tegadimi?

Odatda yo'q. Ish haqidan qonunda belgilangan soliq ushlab qolinadi va davlatga to'lanadi. Ayrim hollarda boshqa ushlanmalar ham bo'lishi mumkin. Shuning uchun xodim qo'liga oladigan pul hisoblangan summadan biroz kam bo'ladi. Bu soliqning nomi va qanday hisoblanishi haqida keyingi darslarda gaplashamiz. Hozircha ikki so'zni farqlang: hisoblangan ish haqi va qo'lga tegadigan ish haqi.

Shahar chetidagi avtomobil yuvish joyida ikki kishi ishlaydi. Qobil mashinalarni yuvadi, Nafosat kassada o'tirib, pul qabul qiladi. Oy oxirida ikkalasi ham ish haqi oldi, lekin ularning summasi butunlay boshqa yo'l bilan hisoblandi.

Ish haqi nima?

Ish haqi bu odam boshqa birov uchun ishlagani evaziga oladigan pul. Ko'pincha u oyiga bir marta beriladi, shuning uchun uni oylik ham deyishadi.

Bu yerda ikki tomon bor:

xodim: ishni bajaradigan odam (Qobil va Nafosat);
ish beruvchi: ishni buyurib, haqini to'laydigan tomon (bu yerda avtomobil yuvish joyining egasi).

Ish haqi qanday hisoblanadi?

Eng ko'p uchraydigan ikki usul bor.

Bajarilgan ish soniga qarab. Har bir bajarilgan ish uchun belgilangan haq to'lanadi. Qancha ko'p ishlasa, shuncha ko'p oladi.

Ishlagan vaqtiga qarab. Oyiga belgilangan summa bo'ladi. Xodim barcha ish kunlarida ishlasa, uni to'liq oladi. O'z hisobidan dam olgan kunlari uchun esa haq olmaydi. Ishlamagan kunlar uchun ham haq saqlanadigan holatlar bor, ular bilan keyingi darslarda tanishamiz.

Misol uchun (raqamlar shartli):

	Qobil (yuvuvchi)	Nafosat (kassir)
Qanday hisoblanadi	har bir mashina uchun 15 000 so'm	oyiga 3 000 000 so'm, oyda 25 ish kuni
Bu oy nima qildi	260 ta mashina yuvdi	22 kun ishladi, 3 kun o'z hisobidan dam oldi
Hisob	260 × 15 000	3 000 000 ÷ 25 = 120 000 so'm kuniga; 120 000 × 22
Ish haqi	3 900 000 so'm	2 640 000 so'm

Qobilning oyligi har oy har xil: mashina ko'p kelsa ko'payadi, kam kelsa kamayadi. Nafosatning oyligi esa barqaror, u faqat ishlamagan kunlari sababli kamaydi.

Hisoblangan summaning hammasi qo'lga tegadimi?

Odatda yo'q. Ish haqidan qonunda belgilangan soliq ushlab qolinadi va davlatga to'lanadi. Ayrim hollarda boshqa ushlanmalar ham bo'lishi mumkin. Shuning uchun xodim qo'liga oladigan pul hisoblangan summadan biroz kam bo'ladi.

Bu soliqning nomi va qanday hisoblanishi haqida keyingi darslarda gaplashamiz. Hozircha ikki so'zni farqlang: hisoblangan ish haqi va qo'lga tegadigan ish haqi.

Ish beruvchi uchun ish haqi nima?

Beshinchi darsni eslang: novvoy shogirdiga to'lagan haqni xarajatlar ro'yxatiga yozgan edi. Bu yerda ham xuddi shunday.

Qobil uchun ish haqi daromad: pul uning hamyoniga kirib keladi. Avtomobil yuvish joyining egasi uchun esa bu xarajat: pul undan chiqib ketadi. Bu oy uning ish haqiga ketgan xarajati: 3 900 000 + 2 640 000 = 6 540 000 so'm.

Bu hali xodimlar bilan bog'liq hamma xarajat emas. Ish beruvchi ish haqidan tashqari qonunda belgilangan boshqa majburiy to'lovlarni ham o'z hisobidan to'laydi. Shuning uchun xodimlar unga hisoblangan ish haqidan qimmatroq tushadi. Bu to'lovlar bilan ham keyinroq tanishamiz.

Bitta pul bir odam uchun daromad, ikkinchisi uchun xarajat bo'ladi. Buxgalteriya hisobini tushunishda bu juda muhim fikr.

Keyingi darsda

O'n birinchi alifbo darsida ish beradigan odam va uning ishi bilan tanishamiz: tadbirkor va korxona.

O'zingizni sinang

Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.

Ma'muriyat xodimlariga ish haqi hisoblandi. Qanday provodka beriladi?

«Shahrixon to'qimachi» to'quv sexida stanoklarni sozlab, ishlab chiqarishga xizmat ko'rsatadigan ustalarning ish haqi umumiy ishlab chiqarish xarajatlarida hisobga olinadi. Shu ish haqi bo'yicha korxona xarajati hisobidan yagona ijtimoiy to'lov hisoblandi. Qanday provodka beriladi?

«Qarshi temir-beton» eskirgan stanokni tugatish uchun demontaj qildirdi: 3 nafar ishchi 4 kundan ishladi, kunlik ish haqi 250 000 so'mdan hisoblandi. 21-son BHMS bo'yicha bu ish haqi qanday provodka bilan yoziladi?

Korxona direktori va bosh buxgalterining ish haqi hisoblandi. 21-son BHMS 412-bandiga ko'ra to'g'ri provodka qaysi?

«Kosonsoy tikuv» MChJ asosiy ishlab chiqarishdagi ishchilarining ish haqi bo'yicha davlat maqsadli jamg'armalariga ajratmalarni xarajatlarga hisobladi. 21-son BHMS 120-bandi bo'yicha qaysi provodka beriladi?

Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri

Barcha testlar →