Tadbirkor va korxona nima?
Alifbo darslarining o'n birinchisi: uyda ko'ylak tikadigan Munisa tadbirkorga qachon aylanadi, korxona nima va nega biznes puli bilan oila puli aralashib ketmasligi kerak. Bir oylik oddiy hisob bilan.
Munisa uyda o'z oilasi uchun ko'ylak tikardi. Qo'shni ayol ko'rib, "menga ham tikib bering" dedi, keyin uning singlisi, keyin do'sti. Bir oydan so'ng Munisaning eshigi oldida buyurtma kutayotganlar paydo bo'ldi. Shu kuni u o'zi sezmagan holda tadbirkor bo'lib qoldi.
Tadbirkor kim?
Tadbirkor bu o'z xavfi bilan, foyda olish maqsadida ish boshlagan odam. "O'z xavfi bilan" degani: mato olinadi, pul sarflanadi, lekin ko'ylakni hech kim sotib olmasa, zararni o'zi ko'taradi.
Oddiy xodim bilan farqi shu: xodim ish qilgani uchun ish haqi oladi, ish yaxshi ketmasa ham. Tadbirkor esa ish haqini o'zi topishi kerak.
Korxona nima?
Korxona bu ish uyushgan joy: pul, mol-mulk, xodimlar va hisob-kitob bir tizimga yig'ilgan tashkilot. Munisa bir o'zi tikkan paytda uning "korxonasi" bitta stol va bitta mashinadan iborat edi. Buyurtma ko'paysa, u yordamchi chaqiradi, xona ijaraga oladi, endi ishni yuritish uchun alohida tartib kerak bo'ladi.
Korxonaning o'ziga xos huquqiy shakllari bor, ular haqida keyingi bo'limlarda alohida gaplashamiz. Bu darsda asosiy fikrni tushunib olamiz.
Eng katta xato: ikki hamyonni aralashtirish
Munisa avvaliga bitta qutichaga hamma pulni tashlardi. Oy oxirida u qancha topganini bilmay qoldi. Keling, hisoblaymiz (raqamlar shartli).
Bir oyda 12 ta ko'ylak tikdi, har birini 150 000 so'mdan sotdi.
- Tushum: 12 × 150 000 = 1 800 000 so'm.
- Mato: 3 ta mato, har biri 200 000 = 600 000 so'm.
- Ip, tugma va boshqalar: 70 000 so'm.
- Biznes xarajati jami: 670 000 so'm.
Qutichada oyning oxirida 1 800 000 − 670 000 = 1 130 000 so'm bo'lishi kerak edi. Lekin Munisa oy davomida qutidan oila uchun 450 000 so'm olgan edi. Quti ichida 680 000 so'm qoldi. Munisa o'ylaydi: "Men atigi 680 000 topibman".
| Summa (so'm) | |
|---|---|
| Tushum | 1 800 000 |
| Biznes xarajati | 670 000 |
| Haqiqiy foyda | 1 130 000 |
| Foydadan oilaga olingani | 450 000 |
| Biznesda qolgan | 680 000 |
Haqiqiy foyda 1 130 000 so'm. Oilaga olingan pul xarajat emas, bu foydadan olingan ulush. Agar ikkalasi aralashsa, tadbirkor yo foydasini kam baholaydi, yo umuman zarar qilayotganini payqamaydi.
Korxona kattalashganda nima o'zgaradi?
Ikkinchi oy Munisa 20 ta ko'ylakka buyurtma oldi. Bir o'zi ulgurmasdi, shuning uchun yordamchi qiz yolladi va unga oyiga 500 000 so'm to'lashga kelishdi. Endi xarajat ko'paydi (raqamlar shartli):
- Tushum: 20 × 150 000 = 3 000 000 so'm.
- Mato va ip: 20 ta ko'ylak uchun 1 100 000 so'm.
- Yordamchining ish haqi: 500 000 so'm.
- Jami xarajat: 1 600 000 so'm.
- Foyda: 3 000 000 − 1 600 000 = 1 400 000 so'm.
Ko'rdingizmi? Ko'ylak soni 12 tadan 20 taga oshdi, foyda esa faqat 270 000 so'mga oshdi, chunki yangi xarajat paydo bo'ldi. Tadbirkor shuning uchun faqat tushumga emas, foydaga qaraydi.
Nima qilish kerak?
Qoida oddiy: biznes puli alohida, oila puli alohida. Oila uchun pulni oyiga bir marta, aniq summada olish, qaysi pulga nima olinganini yozib borish yetarli.
Hisob yuritish shuning uchun kerak: qaysi pul ishdan kelgani, qaysisi oilaniki ekanini bilish.
Keyingi darsda
O'n ikkinchi darsda nega tadbirkor sotgan va sotib olgan har bir narsani hujjat va chek bilan yozib borishini ko'ramiz.
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
Shartli tumanda mehnatga layoqatli yoshdagi aholi 20 000 kishi: 11 400 kishi ishlaydi, 600 kishi ishsiz (ish qidirmoqda va ishlashga tayyor), qolganlari ishchi kuchi tarkibiga kirmaydi. Aholining iqtisodiy faollik darajasi (ishchi kuchi / mehnatga layoqatli yoshdagi aholi) qancha?
Shartli bozorda shirmon non uchun talab funksiyasi P = 50 − Q (P — ming so'm, Q — dona). Bozor narxi 30 ming so'm. Iste'molchi ortiqchaligi (talab chizig'i ostidagi va narx chizig'i ustidagi uchburchak yuzasi) qancha?
Oila o'tgan yili 700 ming so'm daromaddan 540 mingini, bu yil 800 ming so'm daromaddan 600 mingini iste'molga sarfladi (shartli). Bu yilgi iste'molga o'rtacha moyillik (APC = iste'mol / daromad) qancha?
Shartli bozorda talab Qd = 120 − 2P, taklif Qs = 20 + 3P (P — ming so'm, Q — dona). Davlat narxning yuqori chegarasini P = 10 ming so'm qilib belgiladi. Shu narxda bozorda nima kuzatiladi?
Novvoyxonaning quyidagi xarajatlaridan qaysi biri qisqa muddatli davrda doimiy xarajat hisoblanadi (yopilgan non miqdoriga bog'liq emas)?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
Manbalar
- Umumiy iqtisodiy tushuncha; misol va hisoblar — muallif tomonidan tuzilgan, ismlar va raqamlar shartli