Yig'imni sotuvchi to'laydi, lekin yuki kimga tushadi? Talab elastikligi va «kim aslida to'laydi» savoli

Tovarning har bir birligiga qat'iy yig'im qo'yilganda, odatda "uni baribir xaridor to'laydi, sotuvchi narxga qo'shib qo'yadi" deyiladi. Iqtisodiyot nazariyasining javobi aniqroq: yig'im narxga qisman o'tadi va bu qism bozordan bozorga keskin farq qiladi.

Asosiy qoidalar

• Qonuniy yuk va iqtisodiy yuk har xil narsa. Qonuniy yuk yig'imni kim hisoblab, kim o'tkazishini bildiradi. Iqtisodiy yuk yig'im tufayli kimning daromadi yoki xaridi qancha qimmatlashganini ko'rsatadi
• Yig'im sotuvchidan olinsa, bozorda yangi muvozanat paydo bo'ladi: xaridor to'laydigan narx biroz oshadi, sotuvchining qo'lida qoladigan narx biroz tushadi. Ikkala o'zgarish yig'indisi yig'im summasiga teng
• Narxga kamroq sezgir tomon ko'proq yuk ko'taradi. Xaridorning muqobili ko'p bo'lsa, u qimmatlashgan tovardan voz kechadi va yukning katta qismi sotuvchida qoladi. Muqobil yo'q bo'lsa, narx deyarli to'liq oshadi
• To'g'ri chiziqli talab va taklifda xaridor ulushi = Es / (Es + |Ed|), bu yerda Es taklif elastikligi, Ed talab elastikligi (ikkalasi ham muvozanat nuqtasida)
• Yig'imni qonun bo'yicha sotuvchi emas, xaridor to'lasa ham natija bir xil chiqadi: yakuniy narxlar va ulushlar qonundagi yozuvga emas, elastikliklarga bog'liq
• Yig'im bozor hajmini qisqartiradi: xaridorlar kamroq oladi, sotuvchilar kamroq taklif qiladi. Hajm qancha ko'p kamaysa, yig'imdan tushadigan summa ham shuncha kam bo'ladi
• Bu mantiq faqat soliqqa emas, har qanday birlik xarajatiga tegishli: yetkazib beruvchi har bir qutiga qo'shimcha haq qo'shsa, sotuvchi uni narxga qanchalik o'tkaza olishi ham xaridorlarning sezgirligiga bog'liq

Misol: bitta yig'im, ikki bozor

Faraz qilaylik, ulgurji bozorda ikki tovarga har bir quti uchun 3 000 so'm qat'iy yig'im joriy qilindi va uni sotuvchi to'laydi (to'qima vaziyat; barcha raqamlar shartli, muallif tomonidan tuzilgan). Narx P ming so'mda, miqdor Q kuniga qutida. Ikkala bozorda taklif bir xil: Qs = 30 × (sotuvchida qoladigan narx) − 300.

• A tovar: qadoqlangan muzli choy, xaridorning muqobili ko'p. Talab: Qd = 1 500 − 60 × P
• B tovar: osh tuzi, muqobili deyarli yo'q, xarid hajmi narxga kam bog'liq. Talab: Qd = 450 − 7,5 × P

Yig'imgacha ikkala bozorda muvozanat bir xil: P = 20 ming so'm, Q = 300 quti. Muvozanat nuqtasida elastikliklar: Es = 30 × 20 / 300 = 2; A uchun Ed = −60 × 20 / 300 = −4 (talab elastik); B uchun Ed = −7,5 × 20 / 300 = −0,5 (talab noelastik).

Hisob, masalan, A uchun: yig'imdan keyin xaridor narxi P bo'lsa, sotuvchida P − 3 qoladi. 1 500 − 60 × P = 30 × (P − 3) − 300 tenglamasidan 90 × P = 1 890, ya'ni P = 21; sotuvchida 18 qoladi, hajm 1 500 − 60 × 21 = 240 quti. B uchun xuddi shunday: 450 − 7,5 × P = 30 × (P − 3) − 300, ya'ni 37,5 × P = 840 va P = 22,4.

Agar yig'imni qonun bo'yicha xaridor to'laganda, A bozorida sotuvchi 18 ming so'm olib, xaridor jami 21 ming so'm sarflagan bo'lardi: xuddi o'sha natija.

Sotuvchi uchun amaliy xulosa: xarajat oshganda "hammasini narxga qo'shamiz" deyishdan oldin xaridorlarning muqobili qancha ekanini baholang. A tovarda narxni to'liq 3 000 so'mga ko'tarish savdoni yanada ko'proq qisqartiradi.