Chegirma tushumni oshiradimi? Talabning narx bo'yicha elastikligini hisoblash va foydani tekshirish
Qahvaxona kofega 15% chegirma qildi. Ikki ssenariyda elastiklikni hisoblaymiz, tushum qachon oshib, qachon kamayishini ko'rsatamiz va tushum oshsa ham foyda nega kamayishi mumkinligini tekshiramiz.
"Kunduz Kofe" qahvaxonasida bir stakan kofe 20 000 so'm, haftasiga 500 stakan sotiladi. Egasi Dilshod 15% chegirma e'lon qilmoqchi: narx 17 000 so'mga tushadi. U ishonadi: "Arzon bo'lsa, ko'p olishadi, tushum oshadi". Bu to'g'rimi yoki yo'qmi, bitta ko'rsatkich hal qiladi: talabning narx bo'yicha elastikligi.
Elastiklik qanday hisoblanadi?
Elastiklik narx 1 foizga o'zgarganda sotuv miqdori necha foizga o'zgarishini ko'rsatadi:
Narx tushganda miqdor oshadi, shuning uchun natija manfiy chiqadi. Odatda uning moduliga (ishorasiz qiymatiga) qaraladi:
| Modul | Talab turi | Ma'nosi |
|---|---|---|
| 1 dan katta | Elastik | Xaridor narxga sezgir, miqdor narxdan kuchliroq o'zgaradi |
| 1 ga teng | Birlik elastiklik | Miqdor narx bilan bir xil foizga o'zgaradi |
| 1 dan kichik | Noelastik | Miqdor narxdan kuchsizroq o'zgaradi, xaridor narxga kam sezgir |
Bir nozik nuqta: foizni boshlang'ich nuqtadan hisoblasangiz, narx tushganda va qayta ko'tarilganda har xil natija chiqadi. Buning oldini olish uchun iqtisodchilar o'rta nuqta usulini qo'llaydi: o'zgarish eski va yangi qiymatning o'rtachasiga bo'linadi.
Chegirma tushumni qachon oshiradi?
Dilshod chegirmani ikki haftaga sinab ko'rdi deylik. Ikki ssenariyni solishtiramiz (raqamlar shartli):
| Ko'rsatkich | Chegirmagacha | A ssenariy | B ssenariy |
|---|---|---|---|
| Narx, so'm | 20 000 | 17 000 | 17 000 |
| Haftalik sotuv, stakan | 500 | 650 | 550 |
| Miqdor o'zgarishi | — | +30% | +10% |
| Elastiklik (oddiy foiz) | — | 30 ÷ (−15) = −2,0 | 10 ÷ (−15) = −0,67 |
| Haftalik tushum, so'm | 10 000 000 | 11 050 000 | 9 350 000 |
A ssenariyda talab elastik: miqdor narxdan ikki baravar kuchli o'zgardi va tushum 1 050 000 so'mga oshdi. B ssenariyda talab noelastik: xaridorlar chegirmaga deyarli e'tibor bermadi, tushum 650 000 so'mga kamaydi.
O'rta nuqta usulida A ssenariy: miqdor 150 ÷ 575 = 26,1%, narx 3 000 ÷ 18 500 = 16,2%, elastiklik ≈ −1,61. Raqam boshqacha, lekin xulosa o'zgarmaydi: modul 1 dan katta.
Qoida shunday: talab elastik bo'lsa, chegirma tushumni oshiradi; noelastik bo'lsa, kamaytiradi. Elastiklik odatda yaqin o'rinbosar ko'p bo'lganda (atrofda boshqa qahvaxonalar), tovar xaridor budjetida sezilarli ulush olganda va xaridorga moslashish uchun vaqt berilganda yuqoriroq bo'ladi.
Tushum oshsa, foyda ham oshadimi?
Ko'pchilik shu yerda to'xtaydi va xato qiladi. Har bir stakanning o'zgaruvchan xarajati (kofe doni, sut, stakan) shartli 9 000 so'm. Chegirmada bu xarajat kamaymaydi, faqat stakandan qoladigan pul kamayadi.
| Ko'rsatkich | Chegirmagacha | A ssenariy |
|---|---|---|
| Bir stakandan qoladigan summa (narx − 9 000) | 11 000 | 8 000 |
| Sotuv, stakan | 500 | 650 |
| Haftalik marjinal daromad, so'm | 5 500 000 | 5 200 000 |
Tushum 1 050 000 so'mga oshdi, lekin o'zgaruvchan xarajatlar chegirilgandan keyin qoladigan summa 300 000 so'mga kamaydi. Dilshod ko'proq ishladi, kamroq topdi.
Foydani saqlash uchun nechta stakan sotish kerak? 5 500 000 ÷ 8 000 = 687,5, ya'ni kamida 688 stakan, sotuv 37,6% oshishi kerak. Bu taxminan −2,5 elastiklikka to'g'ri keladi. Demak, chegirma foydali bo'lishi uchun talab shunchaki elastik emas, juda elastik bo'lishi kerak.
Amalda nima qilish kerak: 1. Chegirmadan oldin uning "o'zini oqlash nuqtasini" hisoblang: hozirgi marjinal daromad ÷ yangi narxdagi bir birlikdan qoladigan summa. 2. Chegirmani bir haftaning bir necha kuni yoki bitta filialda sinang va sotuvni chegirmasiz davr bilan solishtiring. 3. Natijani tushum bilan emas, o'zgaruvchan xarajatlardan keyin qoladigan summa bilan baholang.
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
Kafeda somsa narxi 10% oshganda uning sotilish miqdori 20% kamaydi. Talabning narx bo'yicha elastiklik koeffitsienti (mutlaq qiymatda) va talab turi qanday?
Dilnoza oyiga 6 mln so'm maosh oladigan ishini tashlab, gul do'koni ochdi. Do'konning oylik tushumi 25 mln so'm, pul bilan to'lanadigan xarajatlari 15 mln so'm. Muqobil xarajatni hisobga olganda oylik iqtisodiy foyda qancha?
Shahar aholisining real daromadi 10% oshganda taksi xizmatlariga talab miqdori 15% oshdi (narxlar o'zgarmagan). Talabning daromad bo'yicha elastikligi va bu xizmatning turi qanday?
Shahar bozorida qovun uchun talab funksiyasi Qd = 100 − 2P, taklif funksiyasi Qs = 20 + 2P (P — narx, ming so'mda; Q — dona). Muvozanat narx va muvozanat miqdor qancha?
Shahar kafelarida qahva narxi 10% oshdi, shu davrda choyga bo'lgan talab miqdori 5% ko'paydi (boshqa sharoitlar o'zgarmagan). Talabning kesishgan elastikligi va bu ikki tovar o'rtasidagi bog'liqlik qanday?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
Manbalar
- Iqtisodiyot nazariyasining umumiy tushunchasi: talabning narx bo'yicha elastikligi · ta'rif, o'rta nuqta usuli, elastiklik va tushum o'rtasidagi bog'liqlik umumiy bilim sifatida berildi
- Misol, summalar va hisob-kitoblar · muallif tomonidan tuzilgan, shartli