Masshtab samarasi: ko'proq ishlab chiqarilsa, bir dona tannarxi nega arzonlashadi va qachon to'xtaydi?
Non ko'p yopilsa, bitta nonga tushadigan ijara va uskuna xarajati kamayadi. Lekin bir nuqtadan keyin yangi tandir, yangi xarajat kerak bo'ladi. Nonvoyxona misolida hisob-kitob.
Mahalladagi nonvoy Akmal aka ikki xil kunni yaxshi biladi. To'y mavsumida u kuniga 400 ta non yopadi va oy oxirida cho'ntagi to'q. Qishda kuniga 70 ta non yopadi va narx o'sha-o'sha bo'lsa ham, zo'rg'a chiqadi. Sababi oddiy: ijara, tandir va shogird maoshi non soniga qarab o'zgarmaydi.
Iqtisodchilar buni masshtab samarasi deydi: ishlab chiqarish hajmi oshganda bir birlik mahsulotning o'rtacha xarajati kamayadi.
Nega bir dona arzonlashadi?
Xarajatlarning ikki turi bor: - Doimiy xarajatlar hajmga bog'liq emas. Akmal akaning sexida bular ijara, tandir amortizatsiyasi va shogird maoshi - O'zgaruvchan xarajatlar har bir donaga qo'shiladi. Akmal akada bular un, tuz, xamirturush va gaz
Bir donaning o'rtacha xarajati = doimiy xarajat / hajm + bir donaning o'zgaruvchan xarajati.
Akmal akaning sexida (summalar shartli) doimiy xarajatlar oyiga 12 000 000 so'm, bitta nonning o'zgaruvchan xarajati 2 000 so'm. Bitta tandir oyiga ko'pi bilan 12 000 ta non beradi.
| Oylik hajm | Bir nonga doimiy xarajat | O'zgaruvchan | Bir nonning o'rtacha xarajati |
|---|---|---|---|
| 2 000 | 12 000 000 / 2 000 = 6 000 | 2 000 | 8 000 |
| 6 000 | 12 000 000 / 6 000 = 2 000 | 2 000 | 4 000 |
| 12 000 | 12 000 000 / 12 000 = 1 000 | 2 000 | 3 000 |
Hajm 6 baravar oshganda bir non xarajati 8 000 dan 3 000 so'mga tushdi. Hech qanday tejamkorlik qilinmadi: o'sha doimiy xarajat ko'proq nonga bo'lindi, xolos.
Samarasi qachon to'xtaydi?
12 000 ta nondan ko'p kerak bo'lsa, ikkinchi tandir va ikkinchi usta kerak. Doimiy xarajatlar oyiga 22 000 000 so'mga ko'tariladi deylik.
| Oylik hajm | Doimiy xarajat | Bir nonga doimiy | Bir nonning o'rtacha xarajati |
|---|---|---|---|
| 12 000 | 12 000 000 | 1 000 | 3 000 |
| 14 000 | 22 000 000 | 1 571,43 | 3 571,43 |
| 24 000 | 22 000 000 | 916,67 | 2 916,67 |
Ko'ryapsizmi: 14 000 ta nonda xarajat qayta oshdi. Yangi tandir to'liq yuklanmaguncha u o'zini oqlamaydi. 24 000 ta nonda esa xarajat bitta tandirdagi eng yaxshi natijadan ham pastga tushdi.
Hajm katta bo'lganda yana bir yutuq paydo bo'ladi: un ko'p olinsa, yetkazib beruvchi arzonroq beradi. O'zgaruvchan xarajat 2 000 dan 1 800 so'mga tushsa, 24 000 ta nonda o'rtacha xarajat 916,67 + 1 800 = 2 716,67 so'm bo'ladi.
Lekin cheksiz o'sish ham yo'q. Non uzoq tumanlarga tarqatila boshlasa, har bir nonga, deylik, 300 so'm yetkazish xarajati qo'shiladi; xodim ko'paygani sari nazorat qiyinlashadi. Iqtisodchilar buni masshtabning salbiy samarasi deydi: haddan katta korxonada o'rtacha xarajat yana o'sa boshlaydi.
Buxgalteriya hisobida bu qayerda ko'rinadi?
Sex ijarasi va tandir amortizatsiyasi umumiy ishlab chiqarish xarajatlariga (2510) yoziladi (21-son BHMS, 128-band), oy oxirida esa mahsulot tannarxiga taqsimlanadi. Shuning uchun hajm kam bo'lgan oyda kalkulyatsiyada bir non tannarxi yuqori, hajm ko'p bo'lgan oyda past chiqadi, garchi un narxi o'zgarmagan bo'lsa ham.
Amaliy xulosalar
- Kengayishdan oldin yangi hajmdagi o'rtacha xarajatni hisoblang: yangi uskuna qachon to'liq yuklanadi?
- Qo'shimcha hajmga talab borligini tekshiring. Sotilmagan non arzon emas, u to'liq zarar
- Doimiy xarajatlar yuqori biznesda (sex, nonvoyxona, bosmaxona) hajmni ushlab turish narxni oshirishdan ko'ra muhimroq bo'lishi mumkin
- Zararsizlik nuqtasini ham hisoblang: masshtab samarasi undan keyin ishlay boshlaydi
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
Shartli bozorda ishlab chiqaruvchilarning taklif egri chizig'i P = 10 + 0,5Q (P — ming so'm, Q — dona) ko'rinishida. Bozor narxi 30 ming so'm bo'lsa, ishlab chiqaruvchilar ortiqchaligi (taklif egri chizig'i bilan narx chizig'i orasidagi uchburchak yuzi) qancha?
Iqtisodiyot nazariyasida firma foydani eng ko'p qilish uchun ishlab chiqarish hajmini qaysi qoidaga ko'ra tanlaydi?
Pul miqdoriy nazariyasining almashuv tenglamasi M × V = P × Q. Shartli iqtisodiyotda pul massasi M = 200 mlrd birlik, pulning aylanish tezligi V = 5, real ishlab chiqarish hajmi Q = 500 mlrd birlik. Narxlar darajasi P qancha?
Iqtisodiyot nazariyasida ishlab chiqarish omillarining har biri o'z egasiga daromad keltiradi. Yer (tabiiy resurs) omili egasi oladigan daromad qanday ataladi?
Shartli A mamlakatda bir ish kunida 12 metr gazlama yoki 6 kg choy, B mamlakatda 4 metr gazlama yoki 4 kg choy ishlab chiqarish mumkin. Qiyosiy ustunlik qaysi tovarda qaysi mamlakatda?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
Manbalar
- 21-son BHMS "Hisobvaraqlar rejasi", 128-band ("b" va "e" kichik bandlari) · ishlab chiqarish asosiy vositalarining amortizatsiyasi va ishlab chiqarish binolari ijara to'lovlari umumiy ishlab chiqarish xarajatlarida (2510) aks ettiriladi
- Misol, summalar va hisob-kitoblar · muallif tomonidan tuzilgan, shartli