Dasturiy ta'minot sotib olindi: uni nomoddiy aktivga kiritish kerakmi yoki xarajatga chiqarish kerakmi va amortizatsiya qachondan boshlanadi?
Yuk tashish korxonasi yo'nalish rejalashtiradigan dastur sotib oldi. 7-son BHMS bo'yicha oltita talab bir vaqtda bajarilsa, dastur 0430 schyotiga aktiv bo'lib kiradi, aks holda xarajat. Boshlang'ich qiymatga nimalar qo'shiladi, nimalar qo'shilmaydi, amortizatsiya nega xarid oyidan emas, keyingi oyning 1-sanasidan boshlanadi: bitta misolda, 60 oylik jadval bilan.
"Yo'lbars Kargo" MChJ yuk mashinalari parkini boshqaradi. Dispetcherlar yo'nalishni qo'lda, Excel'da tuzar edi. Direktor dastur ishlab chiquvchisidan yo'nalish rejalashtiradigan dasturni sotib oldi: ishlab chiquvchi dasturga bo'lgan mutlaq huquqni kompaniyaga o'tkazdi. Hisobchi uchun savol shunday: bu pulni shu oyning xarajati qilib yozamizmi yoki aktiv sifatida balansga qo'yib, keyin bo'lib-bo'lib xarajatga chiqaramizmi? Javobni 7-son BHMS beradi. Quyida shu standart bandma-band, bitta korxona misolida ko'rib chiqiladi (korxona va raqamlar muallif tomonidan tuzilgan, shartli).
Dastur qachon aktiv bo'ladi: qaysi oltita talab bir vaqtda bajarilishi kerak?
7-son BHMS 6-bandiga ko'ra aktiv nomoddiy aktiv deb tan olinishi uchun quyidagilarning barchasiga bir vaqtning o'zida javob berishi kerak. Bittasi bajarilmasa, tan olinmaydi. Jadvalda talablar "Yo'lbars Kargo" dasturiga qo'llab ko'rilgan:
| № | Talab (6-band) | "Yo'lbars Kargo" dasturida |
|---|---|---|
| 1 | Moddiy-ashyoviy tuzilishga ega emas | Ha: dastur va unga bo'lgan huquq |
| 2 | 12 oydan ortiq foydalaniladi | Ha: 5 yil rejalashtirilgan |
| 3 | Bir birlik qiymati belgilangan chegaradan kam emas | Ha: shartli chegara 10 000 000 so'm, dastur undan qimmat |
| 4 | Keyinchalik qayta sotishga mo'ljallanmagan | Ha: dispetcherlik ishida ishlatiladi |
| 5 | Aktivga mutlaq huquq borligini tasdiqlovchi hujjat bor | Ha: huquqni o'tkazish shartnomasi va qabul dalolatnomasi |
| 6 | Identifikatsiya qilish mumkin | Ha: shartnomaviy huquqdan kelib chiqadi |
Uchinchi talabga alohida to'xtaylik. Standart chegarani bazaviy hisoblash miqdorining kamida ellik baravari qilib qo'yadi, lekin tashkilot rahbariga hisobot davri uchun kamroq chegara belgilash huquqini beradi. Aniq summani hisob siyosatiga yozib qo'ying, chunki "tan olamizmi yoki yo'qmi" degan savolga har safar shu hujjat javob beradi.
Ikkinchi tomoni: kelgusi iqtisodiy naf. 8-bandga ko'ra bunday naf ehtimoli aktiv kelgusi daromadni oshirishi yoki kelgusi sarflarni kamaytirishi isbotlanganda mavjud hisoblanadi. Shuning uchun direktorning "dastur foydali bo'ladi" degan og'zaki gapi yetmaydi: bayonnoma yoki hisob-kitob varag'i bo'lsin. Masalan, yo'nalish bo'yicha yoqilg'i sarfini oldingi oylar bilan solishtirish.
Har qanday dastur ham nomoddiy aktivmi: to'rt xil holat
Dasturga pul to'langani uni avtomatik ravishda nomoddiy aktivga aylantirmaydi. Standart to'rtta holatni ajratadi. Quyida "Yo'lbars Kargo" ning to'rtta shartli xaridi:
| Xarid | Holat | Hisobda qanday yuradi | Asos |
|---|---|---|---|
| A. Yo'nalish dasturi, ishlab chiquvchidan mutlaq huquq bilan, 116 400 000 so'm | Barcha talablar bajarilgan | Nomoddiy aktiv, 0430 | 7-son BHMS 6 va 10-bandlar |
| B. Bir yillik obuna, huquq egasi ishlab chiquvchi bo'lib qoladi, 4 800 000 so'm | Foydalanish huquqi bor, mutlaq huquq yo'q | Balansdan tashqari 016; bir martalik to'lov kelgusi davr xarajati bo'lib, shartnoma muddatida xarajatga o'tkaziladi | 7-son BHMS 59–61-bandlar; 21-son BHMS 453-band |
| C. Mutlaq huquqi bilan tayyor ofis dasturi, 7 800 000 so'm | Qiymat hisob siyosatidagi chegaradan past | Xarid qilingan hisobot davrining xarajati | 7-son BHMS 6 va 36-bandlar |
| D. Hisob-kitob qurilmasi bilan birga keladigan, undan ajratib bo'lmaydigan dastur | Asosiy vositaning tarkibiy qismi | Qurilma bilan birga asosiy vosita sifatida | 7-son BHMS 11-band, ikkinchi xatboshi |
Uchinchi qatordagi 7 800 000 so'm chegara (10 000 000 so'm) dan past bo'lgani uchun xarajat bo'ladi. To'rtinchi qatordagi qoida standartning 11-bandida bor: agar dastur yoki ma'lumotlar bazasi biror asosiy vositaning tarkibiy qismi bo'lsa, ular alohida emas, o'sha moddiy asosiy vosita bilan birga hisobga olinadi. Dastur alohida turadigan bo'lsa va unga mutlaq huquq korxonaga o'tgan bo'lsa, u nomoddiy aktivga kiradi.
B qatori ham eslatib o'tishga arziydi. Foydalanish huquqi bilan olingan nomoddiy aktiv 016 balansdan tashqari hisobvarag'ida shartnomada qabul qilingan bahoda hisobga olinadi, qaytarilganda bu hisobvaraq kreditlanadi (21-son BHMS, 453-band). Davriy to'lovlar xarajatga o'tadi, qat'iy bir martalik to'lov esa kelgusi davr xarajati bo'lib, shartnoma muddatida xarajatga chiqariladi (7-son BHMS, 61-band). Kelgusi davr xarajatlari uchun 21-son BHMS 3120 "Oldindan to'langan xizmat haqi" schyotini beradi: unda obuna bo'yicha xarajatlarni aks ettirish mumkin (159-band). Kelgusi davr xarajatlari jadvalida «Kelgusi yilga obuna bo'yicha xarajatlar» qatori bor: Dt 3120, Kt 5110 (21-son BHMS, 161-band, 4-qator); 156-bandda bu yerda matbuot obunasi misol qilib keltirilgan. Dastur obunasi shu qatorga to'g'ri keladimi yoki yo'qmi, shartnoma mazmuniga qarab hisob siyosatida belgilanadi.
Boshlang'ich qiymatga nimalar kiradi va nimalar kirmaydi?
Nomoddiy aktiv boshlang'ich qiymati bo'yicha tan olinadi (14-band). Xarid qilingan aktivning boshlang'ich qiymati 15-bandda sanalgan sakkizta xarajatdan iborat. Quyida ro'yxat to'liq berilgan, A xaridi uchun shartli summalar bilan:
| № | 15-bandga ko'ra boshlang'ich qiymatga kiradigan xarajat | A xaridida, so'm |
|---|---|---|
| 1 | Huquq egasiga (sotuvchiga) to'langan summa | 96 000 000 |
| 2 | Ro'yxatdan o'tkazish yig'imlari, patent bojlari va shunga o'xshash to'lovlar | 2 400 000 |
| 3 | Bojxona bojlari va yig'imlari | 0 |
| 4 | Qoplanmaydigan soliqlar va yig'imlar | 0 |
| 5 | Xaridga oid ma'lumot va maslahat xizmatlari | 6 000 000 |
| 6 | Vositachilarga to'lanadigan haq | 4 800 000 |
| 7 | Yetkazib berish (yaratish) riskini sug'urtalash | 0 |
| 8 | Aktivni ishlatishga tayyorlash bilan to'g'ridan-to'g'ri bog'liq boshqa xarajatlar: serverga o'rnatish va sozlash | 7 200 000 |
| Boshlang'ich qiymat | 116 400 000 |
Tekshiruv: 96 000 000 + 2 400 000 + 6 000 000 + 4 800 000 + 7 200 000 = 116 400 000. Sakkiztadan uchtasi (3, 4 va 7-qatorlar) bu misolda nolga teng, lekin ro'yxat shunday to'liq turishi kerak: boshqa korxonada ular nolga teng bo'lmasligi mumkin. Qoplanadigan soliqlar misolda hisobga olinmagan: standart faqat qoplanmaydigan soliqlar va yig'imlarni boshlang'ich qiymatga qo'shishni aytadi.
Endi nimalar kirmaydi. Xuddi shu 15-bandda aytilishicha, akkreditiv ochish xarajatlari, o'tkazmalar uchun bankning vositachilik haqi, chet el valyutasida xaridda konvertatsiya bo'yicha vositachilik haqi, bankning boshqa xizmatlari hamda xarid bilan bevosita bog'liq bo'lmagan boshqa xarajatlar boshlang'ich qiymatga qo'shilmaydi: ular sodir bo'lgan hisobot davrida xarajat bo'ladi. Kredit hisobidan sotib olingan nomoddiy aktiv uchun foizlar ham boshlang'ich qiymatga kiritilmaydi. Bu qoida faqat xarid qilingan aktivga tegishli: aktivni ishlab chiqish davrida shu maqsadga olingan kredit foizlari esa ishlab chiqilgan aktivning boshlang'ich qiymatiga kiradi (15-band, oxirgi ikki xatboshi).
| Xarajat | Qayerga ketadi | Summa, so'm |
|---|---|---|
| Bank o'tkazmasi komissiyasi | Xarajat (qiymatga kirmaydi) | 150 000 |
| Xarid uchun olingan kredit bo'yicha foizlar | Xarajat (qiymatga kirmaydi) | 3 600 000 |
| Jami qiymatga kirmagan | 3 750 000 |
Natija: korxona jami 116 400 000 + 3 750 000 = 120 150 000 so'm sarfladi, ammo aktivga 116 400 000 so'm yoziladi, qolgan 3 750 000 so'm xarajat bo'ladi. Boshlang'ich qiymat bir marta qabul qilingach, qonunchilik va standartda belgilangan holatlardan tashqari o'zgartirilmaydi (25-band). Dastlab tan olingandan keyin aktiv jamg'arilgan amortizatsiya ayirilgan boshlang'ich qiymat bo'yicha yoki qayta baholangan qiymat bo'yicha ko'rsatiladi; qaysi usul tanlansa, u hisob siyosatida bo'lishi shart (26-band).
Amortizatsiya qachondan boshlanadi va qancha bo'ladi?
Bu joyda adashish oson. 41-bandga ko'ra aktiv hisobga olingan oyning o'zida amortizatsiya yozilmaydi: hisoblash keyingi oyning 1-kunidan boshlanadi va amortizatsiyalanadigan qiymat to'liq qoplanguncha yoki aktiv balansdan chiqib ketguncha davom etadi. Hisoblash qoplanib bo'lgan oydan keyingi oyning birinchi sanasida to'xtatiladi (42-band).
"Yo'lbars Kargo" dasturni 18-martda qabul qildi (shartli sana). Amortizatsiya 1-aprelda boshlanadi. Hisob siyosatidagi shartlar:
- Foydali xizmat muddati. Dasturdan 5 yil foydalanish ko'zda tutilgan, bu 60 oy. Muddat aktiv qabul qilinganda belgilanadi (47-band, birinchi xatboshi). Foydali xizmat muddatini belgilash mumkin bo'lmagan aktivlar uchun standart besh yillik me'yorni nazarda tutadi (47-band); bizning misolda muddat aniq belgilangan, u ham besh yil.
- Tugatish qiymati. Ishlab chiquvchi yoki boshqa uchinchi taraf bilan besh yildan keyin sotib olish haqida bitim yo'q, faol bozor ham yo'q, shuning uchun u nolga teng deb olinadi (58-band). Amortizatsiyalanadigan qiymat 116 400 000 so'mning o'zi.
- Usul. Bir maromli (to'g'ri chiziqli): yillik summa amortizatsiyalanadigan qiymatni muddatga bo'lishdan topiladi, oylik summa yillikning oylik ulushidir (48 va 52-bandlar).
Hisob: 116 400 000 ÷ 5 yil = 23 280 000 so'm yilga; 23 280 000 ÷ 12 = 1 940 000 so'm oyiga.
| Yil | Hisoblangan oylar | Yillik amortizatsiya, so'm | Yil oxiridagi qoldiq qiymat, so'm |
|---|---|---|---|
| 2026 (aprel–dekabr) | 9 | 17 460 000 | 98 940 000 |
| 2027 | 12 | 23 280 000 | 75 660 000 |
| 2028 | 12 | 23 280 000 | 52 380 000 |
| 2029 | 12 | 23 280 000 | 29 100 000 |
| 2030 | 12 | 23 280 000 | 5 820 000 |
| 2031 (yanvar–mart) | 3 | 5 820 000 | 0 |
| Jami | 60 | 116 400 000 |
Tekshiruv: 9 + 12 + 12 + 12 + 12 + 3 = 60 oy; 1 940 000 × 60 = 116 400 000. Oxirgi oy 2031-yil mart, amortizatsiya 1-aprelda to'xtaydi. Birinchi yil 12 oy emas, 9 oy ekanini jadval aniq ko'rsatadi: xarid mart oyida bo'lgani uchun mart oyiga amortizatsiya hisoblanmagan.
Standart yana ikkita muhim qoidani beradi. Birinchisi: har yil oxirida foydali xizmat muddatiga yana bir qaraladi, agar muddat o'zgarishi kutilsa yoki prognoz dastlabki bahodan sezilarli chetga chiqsa (56-band); yangi muddat o'zgargan oydan keyingi oydan boshlab qo'llanadi. Ikkinchisi: foydali xizmat muddati davomida amortizatsiya to'xtatilmaydi, faqat aktivdan foydalanishga cheklov qo'yilgan hollar (43-band) bundan mustasno.
Yozuvlar qanday bo'ladi?
Quyidagi qatorlar faqat 21-son BHMS jadvallarida aniq mavjud bog'lanishlardan olingan. Dastur dispetcherlik, ya'ni boshqaruv maqsadida ishlatiladi deb olinadi, shuning uchun amortizatsiya 9420 "Ma'muriy xarajatlar" ga yoziladi:
| Operatsiya | Dt | Kt | Summa, so'm | 21-son BHMS |
|---|---|---|---|---|
| Dastur qabul qilindi, boshlang'ich qiymat 0430 ga kirim qilindi | 0430 | 0830 | 116 400 000 | 47-band, 1-qator |
| Har oy (aprel 2026 dan): dastur amortizatsiyasi | 9420 | 0530 | 1 940 000 | 52-band, 4-qator |
Amortizatsiya qaysi schyot debetiga tushishi aktivdan qanday maqsadda foydalanilishiga bog'liq. 21-son BHMS 52-bandi bu bog'lanishlarning hammasini beradi:
| Qator | Nomoddiy aktivdan foydalanish maqsadi | Dt | Kt |
|---|---|---|---|
| 1 | Asosiy va yordamchi ishlab chiqarish | 2010, 2310 | 0510-0590 |
| 2 | Umumiy ishlab chiqarish maqsadi va xizmat ko'rsatuvchi xo'jaliklar | 2510, 2710 | 0510-0590 |
| 3 | Savdo tashkilotlari | 9410 | 0510-0590 |
| 4 | Boshqaruv maqsadlari | 9420 | 0510-0590 |
| 5 | Yangi turdagi buyumlar ishlab chiqarishga mo'ljallangan ishga tushirish ishlari; seriyali yoki ommaviy ishlab chiqarishga mo'ljallanmagan yangi texnologik jarayonlarni o'zlashtirishda xizmat ko'rsatish | 9430 | 0510-0590 |
| 6 | Kapital qo'yilmalarda foydalanish | 0810-0890 | 0510-0590 |
| 7 | Balansdan chiqarish natijasida yig'ilgan amortizatsiyani hisobdan chiqarish | 0510-0590 | 9220 |
Misolimizda 4-qator tanlandi, chunki dastur boshqaruv ehtiyoji uchun deb qabul qilingan. Boshqa korxonada, masalan dastur bevosita xizmat ko'rsatish jarayonida ishlatilsa, qator boshqacha tanlanishi mumkin: buni korxona o'zi hujjatlashtiradi.
0830 "Nomoddiy aktivlarni xarid qilish" hisobvarag'ida aktivni xarid qilish yoki yaratish bilan bog'liq barcha xarajatlar yig'iladi (70-band), analitik hisob esa nomoddiy aktivlarning turlari va nomlari bo'yicha yuritiladi (74-band). 21-son BHMS 0800 guruhi jadvalida 0830 ning yetkazib beruvchi yoki bank bilan bog'lanishi uchun alohida qator yo'q, shuning uchun 0830 ni qaysi schyotlar bilan to'ldirish (yetkazib beruvchi qarzi, to'lov va boshqalar) hisob siyosatida belgilanadi. Qiymatga kirmagan 3 750 000 so'm ham xuddi shunday: ular uchun schyot hisob siyosatida belgilanadi.
Dastur tugatilsa yoki sotilsa, boshlang'ich qiymat 0430 kreditidan 9220 "Boshqa aktivlarning chiqib ketishi" debetiga, yig'ilgan amortizatsiya esa 0530 debetidan 9220 kreditiga chiqariladi (21-son BHMS, 46 va 51-bandlar). Faraz qilaylik, 2028-yil dekabrda dastur yangi tizimga almashtirilib, hisobdan chiqarildi. Amortizatsiya 2026-yil aprel–2028-yil dekabr, ya'ni 9 + 12 + 12 = 33 oy uchun hisoblangan: 1 940 000 × 33 = 64 020 000 so'm. Qoldiq 116 400 000 − 64 020 000 = 52 380 000 so'm.
| Operatsiya | Dt | Kt | Summa, so'm | 21-son BHMS |
|---|---|---|---|---|
| Yig'ilgan amortizatsiya hisobdan chiqarildi | 0530 | 9220 | 64 020 000 | 52-band, 7-qator |
| Boshlang'ich qiymat hisobdan chiqarildi | 9220 | 0430 | 116 400 000 | 47-band, 8-qator |
Natijada 9220 da 52 380 000 so'm debet qoldiq hosil bo'ladi: bu hisobdan chiqarilgan dasturning qoldiq qiymati. Sotuvdan tushum bo'lsa, u 9220 ning kreditida alohida aks ettiriladi (21-son BHMS, 393-band).
Keyinroq dasturga sarflangan xarajatlar: qiymatga qo'shiladimi?
Bu ham ko'p so'raladigan savol. Standart ikki tomonni ajratadi:
- Aktivni yaxshilashga, uning imkoniyatlarini kengaytirishga yoki xizmat muddatini uzaytirishga sarflanib, dastlab kutilgan nafni ko'paytiradigan xarajatlar boshlang'ich qiymatni oshiradi (27-band).
- Aktivni foydalanishga yaroqli holda tutib turish va dastlab belgilangan nafni saqlab qolish uchun xarajatlar hisobot davri xarajati bo'ladi (38-band). 39-bandda keyingi xarajat davr xarajati bo'ladigan ikki holat sanalgan: u aktivga bevosita aloqador kelgusi nafni ko'paytirmasa; uni o'lchash va aniq aktivga bog'lash imkoni bo'lmasa. Bunday xarajat balans qiymatiga kiritilmaydi.
Misol: dispetcher o'zi talab qilgan yangi modul uchun ham pul to'ladi deylik. Agar modul dasturning imkoniyatlarini kengaytirib, kutilgan nafni oshirsa, uning xarajati 0430 qiymatiga qo'shiladi va keyingi oylardan yangi qoldiq qiymat bo'yicha amortizatsiya hisoblanadi. Oddiy texnik qo'llab-quvvatlash va xatolarni tuzatish esa xarajatdir. Xarajat bir marta davr xarajati sifatida yozilgach, keyingi davrlarda aktiv sifatida qaytarilmaydi (37-band).
Amaliy maslahat
- Hisob siyosatida uchta narsa majburiy: dastlab tan olingandan keyingi baholash usuli (26-band), amortizatsiya usuli va foydali xizmat muddatini qayta ko'rish imkoniyati (54-band). Nomoddiy aktivga o'tkazish chegarasini (6-band) rahbar belgilaydi; uni ham hisob siyosatiga yozib qo'yish amaliy maslahat, tekshiruvda savol bermasligi uchun.
- Shartnomani oldin o'qing. Mutlaq huquq o'tadimi yoki faqat foydalanish huquqi beriladimi: bu yagona savol dasturni 0430 ga ham, 016 ga ham, xarajatga ham yuboradi. Shartnomada "foydalanish huquqi", "litsenziya", "obuna" so'zlari bo'lsa, ehtiyot bo'ling.
- Qabul dalolatnomasi sanasini aniq yozing. Amortizatsiya shu oydan keyingi oyning 1-sanasidan boshlanadi, sana bir oyga adashsa, butun jadval siljiydi.
- Xarajat turlarini xaridning o'zida ajratib boring. Bank komissiyasi va kredit foizi qiymatga kirmaydi, ro'yxatdan o'tkazish va sozlash esa kiradi. 0830 da obyekt bo'yicha alohida analitik karta oching.
- Har yil oxirida foydali xizmat muddatini ko'rib chiqing. Dastur 5 yil emas, 3 yilda eskirib qolsa, muddatni qisqartirish kerak bo'ladi (56-band), keyingi oydan yangi me'yor bilan.
- Soliq hisobi alohida mavzu. Bu maqola faqat buxgalteriya hisobi haqida: soliq solish maqsadlarida amortizatsiya va xarajatlarni tan olish tartibi Soliq kodeksi va soliq hisobi qoidalari bo'yicha alohida tekshiriladi.
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
«Qorasuv market» savdo tashkiloti savdo zalidagi kassalar uchun 36 000 000 so'mlik dasturiy ta'minot sotib olib, uni 0430 schyotida nomoddiy aktiv sifatida kirim qildi. Hisob siyosatida to'g'ri chiziqli usul va 36 oy foydali xizmat muddati belgilangan, tugatish qiymati yo'q. Oylik amortizatsiya qanday aks ettiriladi?
«Nurafshon logistika» eskirgan buxgalteriya dasturidan voz kechib, uni hisobdan chiqardi: boshlang'ich qiymati 24 000 000 so'm, yig'ilgan amortizatsiyasi 18 000 000 so'm, hech qanday tushum yo'q. Barcha yozuvlar 9220 orqali o'tkazildi. Natija va uni yopish provodkasi qanday?
«Bahor suv» MChJning tajriba-konstruktorlik ishlari xarajatlari 11-son BHMSning 12-bandidagi mezonlarga javob berib, 90 000 000 so'm aktiv sifatida tan olindi. Mahsulot sotishga tayyor bo'lgach, aktivning xizmat muddati 8 yil deb belgilandi. Amortizatsiya qilinadigan summa yiliga qancha bo'lib taqsimlanadi?
«Chust pichoq» MChJ ishlab chiqarish uchun 60 000 000 so'mlik po'lat list sotib oldi. Xarid shartnomasini tayyorlab bergani uchun yuristga 150 000 so'm to'landi. 4-son BHMS bo'yicha shartnomani tayyorlash xarajati qanday hisobga olinadi?
«Asaka plastmassa» MChJ asosiy sexida buyurtmachi uchun qolip ta'mirlash xizmatini bajardi, buyurtmachi ishni qabul qildi. Xarajatlar 2010 da yig'ilgan. 21-son BHMS bo'yicha xizmat tannarxi qanday hisobdan chiqariladi?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
Manbalar
- 7-son BHMS «Nomoddiy aktivlar» (Iqtisodiyot va moliya vazirining 2024-yil 14-iyundagi 134-son buyrug'i, Adliya vazirligida 2024-yil 9-avgustda 3547-son bilan ro'yxatga olingan), 5, 6, 7, 8-bandlar · nomoddiy aktiv ta'rifi; tan olishning oltita talabi; identifikatsiya qilish mezonlari; kelgusi iqtisodiy naf ehtimoli
- 7-son BHMS «Nomoddiy aktivlar» (Iqtisodiyot va moliya vazirining 2024-yil 14-iyundagi 134-son buyrug'i, Adliya vazirligida 2024-yil 9-avgustda 3547-son bilan ro'yxatga olingan), 9, 10 va 11-bandlar · hisob birligi inventar obyekti; dasturlar va ma'lumotlar bazasiga mutlaq huquq nomoddiy aktivlar qatorida; dastur asosiy vositaning tarkibiy qismi bo'lsa, u bilan birga qaraladi
- 7-son BHMS «Nomoddiy aktivlar» (Iqtisodiyot va moliya vazirining 2024-yil 14-iyundagi 134-son buyrug'i, Adliya vazirligida 2024-yil 9-avgustda 3547-son bilan ro'yxatga olingan), 14, 15, 25, 26 va 36–39-bandlar · boshlang'ich qiymat tarkibi (sakkiz xarajat turi) va unga kirmaydigan xarajatlar; kredit foizlari; qabul qilingan qiymat o'zgartirilmasligi; dastlab tan olingandan keyingi baholash usuli hisob siyosatida; talabga javob bermaydigan va ushlab turish xarajatlari davr xarajati; davr xarajati keyin aktivga qaytarilmasligi
- 7-son BHMS «Nomoddiy aktivlar» (Iqtisodiyot va moliya vazirining 2024-yil 14-iyundagi 134-son buyrug'i, Adliya vazirligida 2024-yil 9-avgustda 3547-son bilan ro'yxatga olingan), 27-band · kelgusi iqtisodiy nafni oshiradigan takomillashtirish xarajatlari boshlang'ich qiymatni oshiradi
- 7-son BHMS «Nomoddiy aktivlar» (Iqtisodiyot va moliya vazirining 2024-yil 14-iyundagi 134-son buyrug'i, Adliya vazirligida 2024-yil 9-avgustda 3547-son bilan ro'yxatga olingan), 40–43, 47, 48, 52, 54 va 56–58-bandlar · amortizatsiya: boshlanishi va to'xtashi, cheklov holatlari, foydali xizmat muddatini belgilash (besh yillik me'yor), bir maromli usul, oylik ulush, usul va muddat hisob siyosatida, har yili qayta ko'rish, tugatish qiymati
- 7-son BHMS «Nomoddiy aktivlar» (Iqtisodiyot va moliya vazirining 2024-yil 14-iyundagi 134-son buyrug'i, Adliya vazirligida 2024-yil 9-avgustda 3547-son bilan ro'yxatga olingan), 59, 60 va 61-bandlar · foydalanish huquqi bilan olingan nomoddiy aktiv balansdan tashqari hisobda; davriy va bir martalik to'lovlar
- 21-son BHMS «Xo'jalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qo'llash bo'yicha yo'riqnoma»: 41, 42, 46, 47, 49, 50, 51 va 52-bandlar · 0400 va 0500 hisobvaraqlari; 47-band 1 va 8-qatorlar; 52-band 4 va 7-qatorlar
- 21-son BHMS «Xo'jalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qo'llash bo'yicha yo'riqnoma»: 70, 74, 159, 161, 393 va 453-bandlar · 0830 da barcha xarajatlar yig'iladi, analitik hisob; 3120 schyotida obuna xarajatlari (159-band), 161-band 4-qator; 9220 ning debeti va krediti; 016 balansdan tashqari schyoti shartnomadagi bahoda
- Misol: korxona nomi, shartnoma, summalar va hisob siyosati chegaralari · muallif tomonidan tuzilgan, shartli