Soliq organi bank hisobvaraqlaridagi operatsiyalarni to'xtatsa: qaysi to'rt holatda, nimalar to'xtamaydi va qaror qachon bekor qilinadi?

"Sarvar Parket" MChJ parket ishlab chiqaradi. Hisobchi kasal bo'lib qoldi, oylik soliq hisoboti belgilangan muddatda topshirilmadi. Muddat tugaganidan keyin o'n kun o'tdi. Ertalab bankning mijoz kabinetida chiqim operatsiyalari ishlamay qoldi, soliq to'lovchining shaxsiy kabinetida esa sabab ko'rsatilgan xabarnoma paydo bo'ldi. Direktor "hisobvaraq bloklandi, endi nima bo'ladi" deb so'raydi. Bu maqola shu savolga Soliq kodeksining 111–113-moddalari bo'yicha javob beradi (korxona va raqamlar muallif tomonidan tuzilgan, shartli).

Bu qaror nima va undirishdan nimasi bilan farq qiladi?

Kodeksning 106-moddasi majburiyat bajarilishini ta'minlashning oltita usulini ko'rsatadi: garov, kafillik, bank kafolati, penya, hisobvaraqlardagi operatsiyalarni to'xtatish va mol-mulkni xatlash. Demak, hisobvaraqni to'xtatish ta'minlash choralaridan biri: u soliq qarzini undirmaydi, ya'ni budjetga pul o'tkazmaydi. U korxonaning chiqim operatsiyalarini to'xtatadi va shu orqali hisobotni topshirish yoki talabni bajarishga undaydi.

Pul haqiqatan ham o'tkazilishi esa boshqa jarayon: soliq qarzini bank hisobvaraqlaridagi pul hisobidan undirish (Kodeksning 15-bobi). Ikkalasini aralashtirmang: to'xtatilgan hisobvaraqda pul o'z joyida turadi, faqat undan chiqim qilib bo'lmaydi.

Kim, qancha muddatga va qanday qaror qiladi?

• Soliq organining rahbari (yoki uning o'rinbosari) hisobvaraqni ko'pi bilan o'n kunga to'xtatishi mumkin. Bundan uzoqroq to'xtatish faqat sud orqali: soliq organi iltimosnoma beradi, sud qaror chiqarguncha esa operatsiyalar to'xtatilgan holda qoladi (111-modda, birinchi qism).
• Qaror bankka elektron shaklda yuboriladi. Bir vaqtda soliq to'lovchining shaxsiy kabinetiga sabablari ko'rsatilgan xabarnoma ketadi (111-modda, ikkinchi qism). Shaxsiy kabinetni kuniga bir ochish odati shuning uchun foydali.
• Kunlar haqida eslatma: 111-moddada «o'n kun» deyilgan, «kalendar» so'zi yozilmagan. 5-moddaning yettinchi qismiga ko'ra kunlar bilan hisoblanadigan muddat, agar u kalendar kunlar bilan belgilanmagan bo'lsa, ish kunlarida hisoblanadi. Shuning uchun aniq muddatni hisoblashda soliq organidan so'rab aniqlang.

Yuridik shaxs va yakka tartibdagi tadbirkor hisobvaraqlari qaysi to'rt holatda to'xtatilishi mumkin?

111-moddaning uchinchi qismi yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar uchun to'rtta holatni beradi. Ro'yxat to'liq; 112-moddaning birinchi qismi esa har bir holat uchun bekor qilish muddatini belgilaydi:

Ikkita izoh. Birinchidan, to'rtinchi asosda soliq to'lovchining vakili kerakli tushuntirishlarni hisobda turilgan joydagi soliq organiga shaxsan olib borishi lozim (112-modda, birinchi qism, 4-band). Ikkinchidan, yo'qlik, masalan, soliq to'lovchi boshqa soliq organida hisobga qo'yilgan, lekin yangi hisob joyi haqidagi ma'lumot oldingi organga ma'lum bo'lmasa, shuningdek texnik xatolar yuz berganda asosli deb e'tirof etilishi mumkin; filial yoki alohida bo'linma tugatilgan yoki mulk realizatsiya qilingan holda ham shunday bo'lishi mumkin (112-modda, ikkinchi va uchinchi qismlar).

Konsolidatsiyalashgan guruh uchun alohida qoida bor: mas'ul ishtirokchi hisobotni muddat tugagach o'n kun ichida topshirmasa, qaror mas'ul ishtirokchining yoki guruhning barcha ishtirokchilarining operatsiyalariga nisbatan qabul qilinishi mumkin (111-modda, beshinchi qism).

Aniq nima to'xtaydi va nimalarga cheklov tegmaydi?

111-moddaning to'rtinchi qismiga ko'ra to'xtatish banklar tomonidan soliq to'lovchining barcha hisobvaraqlari bo'yicha barcha chiqim operatsiyalari to'xtatilishini anglatadi. Faqat bitta hisobvaraq emas: boshqa bankdagi hisobvaraq ham shu qarorga tushadi. Matn chiqim operatsiyalarini aytadi, kirim haqida cheklov yozilmagan.

Cheklov tatbiq etilmaydigan hollar oltinchi qismda: (1) fuqarolik qonunchiligiga muvofiq birinchi navbatda ko'rsatilgan to'lovlar; (2) qonunchilikka muvofiq undiruv yo'l qo'yilmaydigan banklardagi hisobvaraqlar. Muhim eslatma: Soliq kodeksi o'zida bu to'lovlar ro'yxatini bermaydi, fuqarolik qonunchiligiga havola qiladi. Shuning uchun biror to'lov shu ro'yxatga kirishini bank va qonunning o'zidan tekshirmay turib, "baribir o'tadi" deb hisoblamang.

Bank nima qilishi shart va korxona qanday cheklovlarga tushadi?

• Soliq organining qarori bank tomonidan so'zsiz bajarilishi lozim (113-modda, birinchi qism).
• Operatsiyalar to'xtatilishi oqibatida soliq to'lovchi ko'rgan zarar uchun bank javobgar emas (ikkinchi qism).
• To'xtatish bank qarorni olgan kundan to bekor qilish haqidagi qaror olinadigan kunga qadar amal qiladi (uchinchi qism; 111-moddaning birinchi qismidagi alohida qoida bundan mustasno). Shuning uchun real to'xtatish davri bekor qilish qarori bankka yetib borgan kunga bog'liq.
• Qarorni olganidan keyin bank yangi hisobvaraq, omonat va depozit ochishga haqli emas, qonunchilikka muvofiq undiruv yo'l qo'yilmaydigan hisobvaraqlar bundan mustasno (oltinchi qism). Ya'ni "boshqa bankda yangi hisobvaraq ochib ishlayveramiz" yo'li yopiq.

Hisobda nima o'zgaradi? 21-son BHMS jadvallarida hisobvaraqlar to'xtatilishi uchun alohida yozuv ko'rsatilmagan va ko'rsatish shart ham emas: pul mablag'i 5110 qoldig'ida o'z joyida turadi, faqat undan chiqim qilib bo'lmaydi. Kechikkan to'lovlar bo'yicha shartnomadagi jarimalarni hisoblash tartibi esa hisob siyosatida va shartnomada belgilanadi.

Misol: olti kunlik to'xtatish korxonaga qancha tushadi?

"Sarvar Parket" hisoboti muddatida topshirilmadi, 111-moddaning uchinchi qismi 1-bandi bo'yicha qaror chiqdi. Hisobchi hisobotni topshirdi, qaror bekor qilindi va bank bekor qilish qarorini oldi, hammasi bo'lib to'xtatish 6 kalendar kun davom etdi (shartli). Shu kunlarga uchta to'lov to'g'ri keldi. Quyidagi jarima foizlari shartnomadan, ya'ni muallif tomonidan tuzilgan shartli shartdan olingan (kuniga 0,1%), Kodeksga aloqasi yo'q:

Hisob: 90 000 000 × 0,1% × 6 = 540 000; 35 000 000 × 0,1% × 6 = 210 000; 540 000 + 210 000 = 750 000; 90 000 000 + 35 000 000 + 12 000 000 = 137 000 000. Pul qoldig'i boshdan oxirigacha o'sha-o'sha turdi: boshida hisobvaraqlarda 240 000 000 so'm bor edi, to'xtatish davrida xaridorlardan 185 000 000 so'm tushdi (111-moddada cheklov faqat chiqim operatsiyalari uchun yozilgan), jami 425 000 000 so'm; to'lanmagan 137 000 000 so'm chiqib ketgach, qoldiq 425 000 000 − 137 000 000 = 288 000 000 so'm bo'lardi. Ya'ni muammo pul yo'qligida emas, u bir hisobot topshirilmagani sababli 6 kunlik kechikish va 750 000 so'm jarima.

Soliq organi kech bekor qilsa yoki qaror noqonuniy bo'lsa nima bo'ladi?

112-modda korxona tomoniga ham himoya beradi: - Muddat buzilsa. Soliq organi bekor qilish yoki qarorni bankka jo'natish muddatini o'tkazib yuborsa, to'xtatilgan pul summasi bo'yicha foiz yuradi va u har bir kechikkan kalendar kun uchun soliq to'lovchiga soliq organi tomonidan to'lanadi (oltinchi qism). Qarorni bankka yuborish muddati: bekor qilish qarori qabul qilingan kundan keyingi kundan kechiktirmay (to'rtinchi qism). - Qaror noqonuniy bo'lsa. Noqonuniy qaror chiqarilgan taqdirda to'xtatish rejimi amal qilgan pul mablag'lari summasiga bank qarorni olgan kundan bekor qilish qarorini olgunga qadar har bir kalendar kun uchun foizlar hisoblanadi (yettinchi qism). - Foiz stavkasi. Bu hollarda stavka O'zbekiston Respublikasi Markaziy bankining qayta moliyalash stavkasiga teng olinadi (sakkizinchi qism).

Kodeks hisoblash formulasi (oddiy yoki murakkab foiz) haqida batafsil aytmaydi va stavka raqami modda matnida yo'q, shuning uchun jadvalda foiz summasi hisoblanmadi. Da'vo bo'lsa, summani soliq organi bilan kelishib yoki sud orqali aniqlash kerak bo'ladi.

Penya hisoblanadimi?

110-moddaning beshinchi qismiga ko'ra, soliq organi hisobvaraq operatsiyalarini to'xtatish yoki pul mablag'iga taqiq qo'yish haqida qaror chiqargani tufayli soliq to'lovchi to'lay olmagan qarz bo'yicha penya yurmaydi, bunda penya shu holat davom etgan butun davr uchun hisoblanmaydi. Matndan ko'rinib turibdiki, qoida faqat shu sababli to'lay olmagan soliq qarziga tegishli. Penya umumiy qoidasi esa shunday: Kodeksda boshqacha qoida bo'lmasa, soliq to'lanishi lozim bo'lgan kundan keyingi kundan boshlab har bir kechiktirilgan kalendar kun uchun hisoblanadi (110-modda, uchinchi qism); 110-moddaning boshqa qismlarida alohida istisnolar ham bor. Aniq holatingizda qaysi qism penyadan ozod ekanini soliq organi bilan tekshiring.

Amaliy maslahat

• Hisobot kalendarini nazorat qiling. Birinchi asos aynan hisobot: muddat tugagach o'n kun ichida topshirilmasa, qaror chiqishi mumkin. Ikkinchi hisobchi yoki ogohlantirish belgilab qo'ying.
• Shaxsiy kabinetni kunda tekshiring. Xabarnoma shu yerga sabablari bilan keladi (111-modda, ikkinchi qism), sababga qarab nima topshirish kerakligi ma'lum bo'ladi.
• Bekor qilishni tezlatish uchun topshirgan kuningizni hujjatlashtiring. Hisobot asosi bo'yicha bekor qilish muddati hisobot topshirilgan kundan hisoblanadi (112-modda, birinchi qism, 1-band): elektron topshirish tasdig'ini (kvitansiya) saqlang.
• Kameral tekshiruv talabnomasiga javob muddatini nazorat qiling. Ikkinchi asos shu: tushuntirish va tuzatishlar belgilangan muddatda topshirilmasa, hisobvaraq to'xtatilishi mumkin.
• Manzil va hisob joyini yangilab turing. To'rtinchi asos manzilda yo'qlik: ofisni ko'chirgan bo'lsangiz, hisob ma'lumotlarini oldindan yangilang, vakilingiz esa tushuntirishni shaxsan topshirishi kerak.
• Mijoz va yetkazib beruvchi bilan shartnomalarda kechikish oqibatlarini oldindan o'ylab qo'ying. Misoldagi 750 000 so'm jarima soliqdan emas, shartnomadagi shartlardan kelib chiqdi.
• Kodeksning amaldagi tahririni tekshiring. Bu maqola Soliq kodeksining 2026-yil 6-avgust holatidagi matniga tayanadi; 111 va 112-moddalarning ayrim qismlari yonida «Keyingi tahrirga qarang» belgisi turibdi, ya'ni keyinroq o'zgarish bo'lishi mumkin. Qaror chiqqan kunda amaldagi matnni qayta tekshiring.
• Birinchi navbatdagi to'lovlar ro'yxatini bankdan va fuqarolik qonunchiligidan oldindan aniqlab qo'ying. Qaysi to'lov to'xtatishga tushmasligini Soliq kodeksi o'zi sanamaydi.