Barcha maqolalar
Buxgalteriya, soliq va audit bo'yicha tushuntirishlar.
Yozuvsiz buxgalteriya: Inka imperiyasi hisobni tugunli iplarda qanday yuritgan?
Yozuvi bo'lmagan imperiya aholi soni, hosil va chorvani qanday hisobga olgan? Javob: rangli iplar va ulardagi tugunlarda. And tog'laridagi "kipu" deb ataladigan hisob vositasi haqida qisqa tezislar va jamlovchi ip bilan tekshiriladigan misol.
Zararsizlik nuqtasi: kafe kuniga nechta stakan sotsa, xarajatini qoplaydi?
Har kuni 60 stakan qahva sotilsa, kafe na foyda, na zarar ko'radi. O'rtacha 85 stakan sotilsa, nega dushanba kuni baribir zarar? Marjinal daromad, xavfsizlik zaxirasi, ijara oshsa yoki sut qimmatlasa nima bo'lishi va operatsion richag bitta kafe misolida.
Tushum o'zgarishini narx va hajm ta'siriga ajratish: indeks usuli bitta do'kon misolida
Do'kon tushumi bir oyda 2 mln so'mga oshdi. Bu ko'proq sotilgani uchunmi yoki narx ko'tarilgani uchunmi? Uchta tovar misolida qiymat, narx va hajm indekslari, ularning bog'liqligi va nega ikki xil hisoblash usuli ikki xil javob beradi.
Akkreditiv bilan to'lov: ikki tomonni bank qanday himoya qiladi va 5510 schyotida qanday hisobga olinadi?
Xaridor «avval tovar», sotuvchi «avval pul» deydi. Akkreditiv bu tortishuvni bank orqali hal qiladi: pul oldindan alohida hisobvaraqqa qo'yiladi, sotuvchi esa uni faqat hujjatlarni topshirgach oladi. Kafel savdosi misolida mexanizm, qisman ishlatilgan akkreditiv va 21-son BHMS bo'yicha barcha provodkalar.
Shartli va shartsiz franshiza: sug'urta tovoni qanchaga kamayadi?
Zarar 2,9 mln bo'lsa tovon nol, 3,1 mln bo'lsa to'liq 3,1 mln: shartli franshizaning «sakrashi» shunday ishlaydi. Shartsiz franshiza esa franshizadan katta har bir zarardan bir xil summani kesadi. Besh xil zarar, foizli franshiza va bir yildagi uch hodisa misolida hisob-kitob hamda provodkalar.
Lizing yoki bank krediti: uskunani qaysi yo'l bilan olish arzonroq tushadi?
Kredit bo'yicha jami to'lov 408 mln, lizing bo'yicha 425 mln so'm chiqdi. Demak kredit arzonmi? Har doim emas: pulning vaqt qiymatini hisobga olsak, javob korxonaning bo'sh puli qanchalik qimmatligiga bog'liq bo'lib qoladi. Tikuv sexi misolida to'liq hisob-kitob va ikkala yo'lning provodkalari.
Rahbariyatning yozma tasdiqnomasi (580-son AXS): auditor uni nega so'raydi va unda nima bo'ladi?
Audit oxirida auditor direktordan imzoli xat so'raydi. Bu xat nimani tasdiqlaydi, kim imzolaydi, qaysi sana qo'yiladi va direktor imzolamasa xulosa qanday o'zgaradi: 580-son AXS bo'yicha 8 punkt va bitta un kombinati misoli.
Mol-mulk solig'ining bo'nak to'lovlari: kim har oy, kim har chorakda to'laydi va yil oxirida qanday hisob-kitob qilinadi?
Yuridik shaxs mol-mulk solig'ini yil davomida bo'nak bilan to'laydi, lekin jadval soliq to'lovchining turiga bog'liq. Ma'lumotnoma muddati, oylik va choraklik bo'nak sanalari, eng kam qiymat tekshiruvi, yil oxiridagi farq va 10 foiz qoidasi ikki korxona misolida, provodkalari bilan.
Tayyor mahsulot omborga kirim qilinganidan sotilguncha: 2810 schyoti va haqiqiy tannarx provodkalari
Gilam sexi oy davomida xarajat yig'di, oy oxirida 300 ta gilam omborga topshirdi. Bir dona gilamning haqiqiy tannarxi qanday chiqadi, sotuv, ko'rgazma, ofis ehtiyoji va kamomad 2810 dan qanday chiqariladi, hisob bahosida yurilsa farq qanday taqsimlanadi: to'liq hisob-kitob.
Reimport (41-kod): eksport qilingan tovar qaytib kelsa, nima bo'ladi va buxgalteriyada qanday yoziladi?
Xaridor eksport partiyasining bir qismini qaytardi. Uni boj va soliqsiz qaytarib olib kirish uchun Kodeks qanday shartlar qo'yadi, muddat qachondan sanaladi va qaytgan mahsulot tushum hamda tannarxni qanday kamaytiradi: 8 punkt va quritilgan o'rik misoli.
Bojxona hududidan tashqarida qayta ishlash (61-kod): xom ashyo chet elda qayta ishlab qaytarilsa, nima rasmiylashtiriladi va hisobda qanday aks etadi?
Mato chet elga gul bosish uchun ketdi va gulli chit bo'lib qaytdi. Qaysi ruxsatnoma kerak, boj va QQS qaysi qiymatdan hisoblanadi, mahsulot qaytmasa nima bo'ladi va buxgalteriyada mato qaysi schyotlardan o'tadi: to'qimachilik korxonasi misolida.
Auditorlik dalillari qanday yig'iladi: 7 ta amal (500-son AXS)
Ko'zdan kechirish, kuzatish, tashqi tasdiqlash, qayta hisoblash, qayta bajarish, analitik amallar va so'rov: har biri nimani yaxshi isbotlaydi va qayerda ojiz. Shartli charm buyumlari fabrikasi misolida jadval, dalilning yetarliligi va tegishliligi, ishonchlilik omillari.
Auditorlik tashkilotida sifatni boshqarish: ISQM 1 va 220-son AXS (qayta ko'rib chiqilgan)
Audit sifati faqat bitta auditorning mahoratiga bog'liq emas: firma darajasida sakkiz komponentli tizim (ISQM 1), har bir topshiriq darajasida esa topshiriq rahbarining mas'uliyati (220-son AXS). Shartli kichik auditorlik firmasi misolida jadval va amaliy holatlar.
Auditda muhimlik: umumiy muhimlik, ishchi muhimlik va aniq ahamiyatsizlik chegarasi (320 va 450-son AXS)
Auditor qaysi xatoni «katta» deb hisoblaydi va topilgan xatolar bilan nima qiladi? Shartli konserva zavodi misolida: muhimlik uchun asos tanlash, uch xil chegara, xatolarni yig'ish, rahbariyatdan tuzatishni so'rash va tuzatilmagan xatolarni baholash, hammasi raqamlar bilan.
Ichki nazorat tizimi: 5 komponent va auditor uni qanday o'rganadi (315-son AXS, 2019-yilda qayta ko'rib chiqilgan)
Ichki nazorat tizimining beshta komponenti kichik kafe misolida, nazoratning loyihasi, joriy etilganligi va amalda samaradorligi o'rtasidagi farq, ko'p uchraydigan kamchiliklar jadvali hamda topilgan kamchilik audit yondashuvini qanday o'zgartirishi.
Audit qanday rejalashtiriladi: umumiy audit strategiyasi va audit rejasi (300-son AXS)
Auditor hujjat ochishdan oldin ikki narsani hal qiladi: auditni qanday ko'lamda, qachon va kim bilan o'tkazish (strategiya) hamda har bir hududda aniq qaysi amallarni bajarish (reja). Shartli sut zavodi misolida: kim qatnashadi, nima yoziladi, reja qachon yangilanadi, vaqt jadvali va nazorat ro'yxati.
Moliyaviy koeffitsiyentlar ma'lumotnomasi: to'lov qobiliyati, likvidlik guruhlari (A1–P4), barqarorlik va rentabellik
To'lov qobiliyati, balans likvidligi (A1–A4 va P1–P4 guruhlari), moliyaviy barqarorlik va rentabellik koeffitsiyentlari bitta ma'lumotnomada: har birining formulasi so'z bilan va 181-son buyruqdagi balans satr kodlari bilan. Hammasi shartli «Bo'stonliq Suv» MChJ raqamlarida hisoblangan, koeffitsiyentlar orasidagi bog'liqliklar bilan.
Aksiya nima va oddiy aksiya imtiyozlidan nimasi bilan farq qiladi?
Aksiya egasi korxonaning nimasiga ega bo'ladi, nominal qiymat bilan bozor narxi nega farq qiladi va oddiy hamda imtiyozli aksiya qayerda ajraladi. «Zarafshon Keramika» AJ misolida aksiyalar balansning qaysi satrlarida (410, 420, 440) va qaysi schyotlarda (8310, 8320, 8410, 8610) ko'rinishi.
Aksiyadorlik jamiyati aksiya chiqarganda va o'z aksiyasini sotib olganda buxgalteriyada nima yoziladi?
Qo'shimcha aksiyalar chiqarish, obunachilardan pul tushishi, nominaldan yuqori narx (8410 «Emissiya daromadi»), chiqarish xarajatlari (9630), o'z aksiyalarini qaytarib sotib olish (8610), ularni qayta sotish va bekor qilish: «Zarafshon Keramika» AJ misolida faqat 21-son BHMS dagi qatorlar bo'yicha provodkalar.
Korxona boshqa kompaniyaning aksiyasini sotib olsa: qanday hisobga olinadi? (12-son BHMS)
Qisqa muddatli (5810) va uzoq muddatli (0610) investitsiya qanday ajratiladi, sotib olish qiymatiga nima kiradi, yil oxirida bozor narxi o'zgarsa nima qilinadi, dividend va sotish natijasi qanday yoziladi. «Ipaksoy Tekstil» MChJ misolida 12-son BHMS bandlari va 21-son BHMS qatorlari bilan.
Dividendga soliq: kim ushlab qoladi va qanday hisoblanadi?
Soliq kodeksi bo'yicha dividend to'lovchi korxona soliq agenti bo'ladi. Rezident va norezident, yuridik va jismoniy shaxs uchun stavkalar (337, 353, 381, 382-moddalar), aksiyalar bo'yicha 2028-yil oxirigacha amaldagi vaqtinchalik imtiyozlar (483-modda), hisobot va to'lov muddati hamda «Shahrixon Avto» AJ misolida provodkalar.
Obligatsiya nima: kupon, nominal, muddat va aksiyadan farqi
Obligatsiya qarz qog'ozi: nominal, kupon, qoplash muddati, diskont va mukofot nimani anglatadi, narx nega foiz stavkalariga teskari harakat qiladi. «Chorvoq Energiya» AJ obligatsiyasi misolida hisob-kitob, aksiya bilan taqqoslash jadvali va obligatsiya foizlariga soliq (Soliq kodeksi, 41, 304, 344, 378, 381, 483-moddalar).
Obligatsiya chiqarish va sotib olish: emitent va investor hisobi
Emitent obligatsiyani diskont yoki mukofot bilan sotganda (0960, 3220, 7220, 6220), kupon hisoblanganda, joriy qismga o'tkazishda va qoplashda; investor obligatsiyani sotib olganda (0610, 5810), diskontni hisoblaganda, kupon olganda va qoplanganda. «Chorvoq Energiya» AJ va «Kumushkon Agro» MChJ misolida faqat 21-son BHMS qatorlari bilan.
Aksiya va obligatsiya bozori: dunyoda va O'zbekistonda
Birlamchi va ikkilamchi bozor, fond birjasi va birja indekslari nima; London va Nyu-York birjalari qanday paydo bo'lgan, Dow Jones va S&P 500 indekslari qanday hisoblanadi (o'z misolimiz bilan). O'zbekistonda: «Toshkent» respublika fond birjasi, kapital bozori regulyatori va xalqaro bozorda joylashtirilgan suveren obligatsiyalar.
Ortiqcha undirilgan soliqni qaytarish: soliq organiga ariza namunasi
Soliq organi inkasso orqali hisobvarag'ingizdan kerakligidan ko'proq pul yechib oldimi? Soliq kodeksining 103–105-moddalari bo'yicha ariza muddati, qaytarish muddati va foizlar, majburiy undirish tartibi, qadamma-qadam harakatlar, to'qima korxona nomidan ariza namunasi (DOCX) va eski namunadagi noto'g'ri modda havolalari tahlili.
O'tgan yil moliyaviy hisobotida xato topildi: nima qilish kerak? (1-son BHMS, 10-bob)
Hisob siyosatidagi o'zgarish, hisob bahosidagi o'zgarish, muhim va muhim bo'lmagan xato: 1-son BHMS ning 108–118-bandlari bo'yicha qaror jadvali. «Sabo Mebel» misolida o'tgan yil kam hisoblangan amortizatsiya qanday tuzatiladi, qiyosiy ko'rsatkichlar qanday qayta hisoblanadi va izohlarda nima yoziladi.
Foyda bor, pul esa ikki baravar kamaydi: bitta korxona balansini sakkiz jadvalda tahlil qilish (moliyaviy tahlil keysi)
Shartli «Bo'stonliq Suv» MChJ yilni 204 000 ming so'm sof foyda bilan yopdi, lekin hisob raqamidagi pul ikki baravar kamaydi. Aktiv va passiv tarkibi, asosiy vositalar holati, o'z aylanma mablag'lari, likvidlik, moliyaviy barqarorlik, aylanish va rentabellik ko'rsatkichlari: har birining formulasi, hisobi, ma'nosi va rahbar uchun xulosasi.
JShDS va ijtimoiy soliq hisob-kitobi proaktiv tartibda qanday shakllanadi: buxgalter nimani yuklaydi, tizim nimani o'zi hisoblaydi?
Hisob-kitob va uning beshta ilovasi, soliq agenti yuklaydigan 4 va 5-ilovalarning ustunlari, filiali bor korxonalar uchun navbat, asosiy satrlar qayerdan olinishi jadvalda, bir oylik raqamli misol va qo'llanmadagi cheklovlardan kelib chiqadigan odatiy xatolar.
Buxgalteriya hisobi nima uchun kerak: beshta vazifasi bitta novvoyxona misolida
«Tong non» novvoyxonasining bir oyi misolida hisobning besh vazifasini ko'ramiz: smeta tuzish, hujjatdan provodkagacha, reja va fakt farqini sabablarga ajratish, raqamlar kimga kerakligi hamda ustama va marja tahlili.
Shartnoma, ustav, bayonnoma va ma'lumotnoma: 8 ta tayyor namuna (xizmat ko'rsatish, mehnat shartnomasi, MChJ ustavi, direktorni almashtirish, avtomobil sotish, ulush oldi-sotdisi, tugatish)
8 ta to'liq namuna to'qima kompaniyalar misolida: xizmat ko'rsatish shartnomasi, mehnat shartnomasi, ish joyidan ma'lumotnoma, yagona ta'sischili MChJ ustavi, direktorni almashtirish va avtomobil sotish bo'yicha ishtirokchilar bayonnomalari, ulush qismini oldi-sotdi shartnomasi va MChJni tugatish to'g'risidagi qaror. Xizmat, ish haqi va asosiy vosita sotish bo'yicha 21-son BHMS provodkalari, Word (DOCX) fayllar.