Tushum o'zgarishini narx va hajm ta'siriga ajratish: indeks usuli bitta do'kon misolida
Do'kon tushumi bir oyda 2 mln so'mga oshdi. Bu ko'proq sotilgani uchunmi yoki narx ko'tarilgani uchunmi? Uchta tovar misolida qiymat, narx va hajm indekslari, ularning bog'liqligi va nega ikki xil hisoblash usuli ikki xil javob beradi.
"Doston" oziq-ovqat do'konining egasi Malika sentyabr va oktyabr tushumini solishtirib xursand bo'ldi: 22,6 mln dan 24,63 mln so'mga chiqdi. Lekin oktyabrda un va shakar qimmatladi. O'sishning qancha qismi narxdan, qanchasi sotuv hajmidan ekanini indekslar ko'rsatadi.
Asosiy qoidalar
- Belgilar: p0, q0 bazaviy davr (sentyabr) narxi va miqdori; p1, q1 joriy davr (oktyabr) narxi va miqdori
- Qiymat (tushum) indeksi = Σp1q1 : Σp0q0. U umumiy o'zgarishni ko'rsatadi, sababini emas
- Paashe narx indeksi = Σp1q1 : Σp0q1: joriy davr miqdorini o'sha holicha olib, faqat narxni almashtiradi
- Laspeyres hajm indeksi = Σp0q1 : Σp0q0: bazaviy narxlarda hisoblab, faqat miqdor o'zgarishini ko'rsatadi
- Ikkalasining ko'paytmasi aynan qiymat indeksiga teng. Mutlaq o'sish ham ikkiga bo'linadi: narx ta'siri Σp1q1 − Σp0q1, hajm ta'siri Σp0q1 − Σp0q0
- Tartibni almashtirsa (Laspeyres narx indeksi × Paashe hajm indeksi), ko'paytma yana qiymat indeksini beradi, lekin omillar ulushi o'zgaradi. Qaysi usulni tanlaganingizni yozib qo'ying va har oy bir xil usulni qo'llang
- Bir tovar bo'yicha individual indeks (p1 : p0) umumiy rasmni bermaydi: tovarlar tushumdagi ulushiga qarab "og'irlik" bilan birlashtiriladi
Misol: "Doston" do'koni, uchta tovar
Narxlar so'mda, summalar shartli, muallif tomonidan tuzilgan.
| Tovar | p0 | p1 | q0 | q1 | p0q0 | p1q1 | p0q1 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Un, kg | 8 000 | 9 000 | 1 200 | 1 100 | 9 600 000 | 9 900 000 | 8 800 000 |
| Shakar, kg | 14 000 | 15 400 | 500 | 450 | 7 000 000 | 6 930 000 | 6 300 000 |
| Choy, pachka | 20 000 | 20 000 | 300 | 390 | 6 000 000 | 7 800 000 | 7 800 000 |
| Jami | 22 600 000 | 24 630 000 | 22 900 000 |
Hisob-kitob: - tushum indeksi: 24 630 000 : 22 600 000 = 1,0898, ya'ni +8,98% (mutlaq o'sish 2 030 000 so'm); - Paashe narx indeksi: 24 630 000 : 22 900 000 = 1,0755, ya'ni narx hisobiga +7,55%; - Laspeyres hajm indeksi: 22 900 000 : 22 600 000 = 1,0133, ya'ni hajm hisobiga +1,33%; - tekshiruv: 1,0755 × 1,0133 ≈ 1,0898.
| Omil | Mutlaq ta'sir, so'm |
|---|---|
| Narx o'zgarishi: 24 630 000 − 22 900 000 | +1 730 000 |
| Hajm va assortiment o'zgarishi: 22 900 000 − 22 600 000 | +300 000 |
| Jami | +2 030 000 |
Ikkinchi usulda sentyabr miqdorlarini oktyabr narxida baholaymiz: Σp1q0 = 1 200 × 9 000 + 500 × 15 400 + 300 × 20 000 = 24 500 000. Unda narx ta'siri 24 500 000 − 22 600 000 = 1 900 000, hajm ta'siri 24 630 000 − 24 500 000 = 130 000 so'm. Jami yana 2 030 000, lekin bo'linishi boshqacha.
Malika uchun xulosa: o'sishning katta qismi narxdan keldi. Un va shakar kamroq sotildi (1 200 → 1 100 kg va 500 → 450 kg), sotuvni faqat narxi o'zgarmagan choy ko'tardi. Narx yana ko'tarilsa, xaridor ketib qolish xavfi bor.
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
Qandolat sexining sotuvi bo'yicha: narx indeksi 108%, sotilgan mahsulotning fizik hajm (miqdor) indeksi 125%. Sotuv qiymati (tushum) indeksi qancha?
Do'konning tushumi o'tgan yili 80 mln so'm, bu yil 100 mln so'm bo'ldi. O'sish sur'ati (dinamika indeksi) qancha?
Choy do'koni reklama xarajatlari bilan haftalik sotuv o'rtasidagi chiziqli korrelyatsiya koeffitsientini hisobladi: r = 0,9. Determinatsiya koeffitsienti (r²) sotuv o'zgaruvchanligining qancha qismini reklama bilan bog'liq holda tushuntiradi?
Oshxona joriy oyda 30 kg go'sht (narxi 80 000 so'mdan 88 000 so'mga oshgan) va 100 kg sabzi (narxi 5 000 so'mdan 6 000 so'mga oshgan) sotib oldi. Joriy davr miqdorlari bilan tortilgan agregat narx indeksi (Paashe formulasi: Σp1q1 / Σp0q1) qancha?
Choyxona tushumi 2025-yilda 2024-yilga nisbatan 120%, 2026-yilda 2025-yilga nisbatan 110% ni tashkil etdi. 2026-yil tushumi 2024-yilga nisbatan necha foiz (bazisli indeks)?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
Manbalar
- Statistika asoslari (umumiy tushunchalar) · individual va agregat indekslar; Laspeyres va Paashe indekslari; qiymat indeksining narx va hajm indekslari ko'paytmasiga tengligi; omillar bo'yicha mutlaq o'sishni ajratish
- Misol, do'kon nomi, narxlar, miqdorlar va hisob-kitoblar · muallif tomonidan tuzilgan, shartli