Dividendga soliq: kim ushlab qoladi va qanday hisoblanadi?
Soliq kodeksi bo'yicha dividend to'lovchi korxona soliq agenti bo'ladi. Rezident va norezident, yuridik va jismoniy shaxs uchun stavkalar (337, 353, 381, 382-moddalar), aksiyalar bo'yicha 2028-yil oxirigacha amaldagi vaqtinchalik imtiyozlar (483-modda), hisobot va to'lov muddati hamda «Shahrixon Avto» AJ misolida provodkalar.
Dividend bo'yicha eng ko'p uchraydigan xato ikkita: ta'sischiga to'liq summani to'lab yuborib, soliqni keyin eslash yoki barcha oluvchiga bitta stavkani qo'llash. Soliq kodeksi esa oluvchining kimligiga qarab farq qiladi: yuridik shaxsmi yoki jismoniy shaxsmi, rezidentmi yoki norezidentmi, aksiya bo'yicha olyaptimi yoki MChJ ulushi bo'yichami. Quyida har bir holat uchun aniq modda va qismni ko'rsatamiz, keyin bitta shartli AJ misolida hisoblaymiz.
Qaysi to'lov dividend hisoblanadi?
Soliq kodeksining 41-moddasi birinchi qismi dividend deb to'rt xil daromadni sanaydi: 1. Yuridik shaxs foydasini (shu jumladan imtiyozli aksiyalar bo'yicha foizlar tarzidagi foydasini) aksiyalar (ulushlar) bo'yicha taqsimlashda aksiyador (ishtirokchi) olgan har qanday daromad. 2. Tugatishda aksiyadorga (ishtirokchiga) ustav fondidagi ulushidan ko'p bo'lgan qismi bo'yicha pul yoki natura shaklidagi to'lovlar. 3. Jamiyatdan chiqarilgan yoki chiqib ketgan ishtirokchiga ulushi haqiqiy qiymatining 41-moddada ko'rsatilgan tartibda to'lanishi. 4. Yuridik shaxsning o'z kapitali (mol-mulki) hisobiga ustav fondi oshganda aksiyador olgan qo'shimcha aksiyalar qiymati (ulush nominal qiymatining oshishi).
Moddaning ikkinchi qismiga ko'ra bu daromadlar aksiyadorlarning ustav fondidagi ulushlariga mutanosib ravishda to'lansa, dividend deb e'tirof etiladi.
Kim soliqni ushlab qoladi?
Dividendni to'layotgan korxonaning o'zi. 343-moddaning birinchi qismi: yuridik shaxs O'zbekiston soliq rezidentiga to'laydigan dividendlarga 345-moddadagi tartibda to'lov manbaida soliq solinadi, oluvchi esa bu daromadni soliq bazasini aniqlashda chegirib tashlaydi. 345-moddaning birinchi qismi bunday to'lovchini soliq agenti deb ataydi, ikkinchi qismi esa soliqni har bir soliq to'lovchi bo'yicha alohida, har bir to'lovga tatbiqan belgilashni talab qiladi.
Norezidentlarga to'lanadigan dividenddan soliqni ham to'lovchi ushlab qoladi: 351-modda birinchi qismining 1-bandi O'zbekiston yuridik shaxslaridan olingan dividendlarni norezidentning soliq agentida soliq solinadigan daromadlari qatoriga kiritadi.
Dividend to'lovchining o'zi uchun xarajat emas: 317-moddaning 24-bandi soliq to'lovchi hisoblagan dividendlarni chegirib tashlanmaydigan xarajatlar qatoriga kiritadi.
Stavkalar: kimga qancha?
| Oluvchi | Asosiy qoida | Aksiyalar bo'yicha dividend, 2022-yil 1-apreldan 2028-yil 31-dekabrgacha (483-modda, 27-qism) |
|---|---|---|
| Rezident yuridik shaxs | 5% (337-modda 1-qism 11-band) | Alohida imtiyoz yozilmagan: 5% |
| Rezident jismoniy shaxs | 5% (381-modda 2-qism) | JShDS dan ozod |
| Norezident yuridik shaxs | 10% (353-modda, 1-band) | Foyda solig'i bo'yicha 5% |
| Norezident jismoniy shaxs | 10% (382-modda, 1-band) | JShDS dan ozod |
483-moddaning 27-qismi so'zma-so'z: rezident va norezident jismoniy shaxslarning «aksiyalar bo'yicha dividendlar tarzidagi daromadlari jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig'idan ozod qilinadi», norezident yuridik shaxslarning aksiyalari bo'yicha dividendlariga esa «foyda solig'i bo'yicha 5 foiz miqdorida soliq stavkasi qo'llaniladi». Imtiyoz «aksiyalar» haqida: MChJ ishtirokchisining ulushi bo'yicha dividendiga u tatbiq etilmaydi, unda jadvalning ikkinchi ustunidagi asosiy qoida ishlaydi.
Norezident uchun yana ikki holat bor. 357-moddaga ko'ra norezident daromadga bo'lgan huquqqa haqiqatda ega bo'lsa, soliq agenti O'zbekistonning xalqaro shartnomasida va Kodeksning 6-moddasida nazarda tutilgan ozod qilish yoki pasaytirilgan stavkani qo'llaydi. 354-moddaning uchinchi qismi esa norezidentdan ushlanadigan soliqni to'lovchi korxona boshqa O'zbekiston yuridik shaxslaridan olgan dividendlardan ilgari to'langan soliq summasiga kamaytirishga quyidagi shartlar bajarilganda yo'l qo'yadi: - norezident to'lovchi korxonaning ustav fondida kamida 25% ulushga ega; - bu ulushga dividend to'lanish sanasidan oldingi kamida 365 kalendar kun davomida uzluksiz egalik qilingan; - olingan dividendlardan to'langan soliq ilgari norezidentning soliqni aniqlashda hisobga olinmagan; - soliq agenti boshqa yuridik shaxslardan olingan dividendlardan soliq to'langanini tasdiqlovchi hujjatlarni olgan.
Hisobot va to'lov muddati
- Hisobot: soliq agenti dividend hisoblangan oydan keyingi oyning 20-kunidan kechiktirmay o'z hisobida turgan soliq organiga taqdim etadi (345-modda, 5-qism).
- To'lov: soliq dividendni to'lash muddatidan kechiktirmay budjetga to'lanadi (345-modda, 6-qism).
- Ma'lumotnoma: oluvchi talab qilsa, soliq agenti unga daromad va ushlangan soliq haqida belgilangan shakldagi ma'lumotnoma beradi (345-modda, 7-qism).
- Javobgarlik: soliq ushlanmasa, soliq agenti ushlanmagan summani va penyani budjetga kiritishi shart (346-modda).
- Norezidentga to'lovda muddatlar boshqa: hisobot dividend to'langan oydan keyingi oyning 20-kunidan kechiktirmay taqdim etiladi (355-modda, 1-qism), soliq esa norezidentga daromad to'langan kunning keyingi kunidan kechiktirmay budjetga to'lanadi (355-modda, 2-qismning 2-bandi).
Misol: «Shahrixon Avto» AJ dividend taqsimlaydi
Aksiyadorlar 80 000 000 so'm dividend taqsimlashga qaror qildi. Aksiyadorlar (shartli):
| Aksiyador | Ulush | Dividend, so'm | Stavka va asos | Soliq, so'm | Qo'liga, so'm |
|---|---|---|---|---|---|
| «Ipaksoy Tekstil» MChJ, rezident yuridik shaxs | 40% | 32 000 000 | 5%, 337-modda | 1 600 000 | 30 400 000 |
| Durbek, rezident jismoniy shaxs | 25% | 20 000 000 | ozod, 483-modda 27-qism | 0 | 20 000 000 |
| «Bosfor Invest», norezident yuridik shaxs (xalqaro shartnoma qo'llanmaydi deb olingan) | 35% | 28 000 000 | 5%, 483-modda 27-qism | 1 400 000 | 26 600 000 |
| Jami | 100% | 80 000 000 | 3 000 000 | 77 000 000 |
Agar «Shahrixon Avto» AJ emas, MChJ bo'lganida va Durbek ulush bo'yicha dividend olganida, 381-moddaning ikkinchi qismiga ko'ra 20 000 000 × 5% = 1 000 000 so'm ushlanardi. Norezident jismoniy shaxs ulush bo'yicha 10% to'lardi (382-modda): 20 000 000 × 10% = 2 000 000 so'm.
345-moddaning uchinchi qismi: olingan dividendlar bazani kamaytiradi
«Shahrixon Avto» shu davrda boshqa O'zbekiston korxonasidan 10 000 000 so'm dividend olgan va bu summa ilgari uning soliq bazasida hisobga olinmagan bo'lsin. 345-moddaning uchinchi qismiga ko'ra soliq solinadigan dividendlar jami summasi taqsimlanadigan dividendlardan shu olingan dividendlarni ayirib aniqlanadi, har bir oluvchining bazasi esa shu jami summadagi ulushi: - soliq solinadigan jami summa: 80 000 000 − 10 000 000 = 70 000 000 so'm; - «Ipaksoy Tekstil» bazasi: 70 000 000 × 40% = 28 000 000 so'm; - soliq: 28 000 000 × 5% = 1 400 000 so'm (1 600 000 o'rniga).
Bu qism soliq rezidentlari uchun. Norezidentga to'lovda 354-moddaning uchinchi qismidagi alohida shartlar ishlaydi (yuqorida).
Provodkalar (21-son BHMS)
| Operatsiya | Debet | Kredit | Summa, so'm | Asos |
|---|---|---|---|---|
| Dividend hisoblandi | 8710 (yoki 8720) | 6610 | 80 000 000 | 282-band; 285-band, 1-qator |
| To'lov manbaida soliq ushlandi | 6610 | 6410 | 3 000 000 | 285-band, 2-qator; 275-band, 5-qator |
| Aksiyadorlarga to'landi | 6610 | 5110 | 77 000 000 | 285-band, 3-qator |
| Soliq budjetga o'tkazildi | 6410 | 5110 | 3 000 000 | 275-band, 7-qator |
345-moddaning 6-qismiga ko'ra rezident aksiyadorlar bo'yicha oxirgi provodka ularga to'lovdan kech qolmasligi kerak; «Bosfor Invest» bo'yicha ushlangan 1 400 000 so'm esa 355-moddaga ko'ra to'lov kunining ertasidan kechiktirmay o'tkaziladi. Norezidentga to'lov valyutada bo'lsa, soliq 354-moddaga ko'ra to'lov sanasidagi Markaziy bank kursi bo'yicha so'mda hisoblanadi.
Dividend olgan «Ipaksoy Tekstil» o'z hisobida bu daromadni qanday yozishi alohida maqolada ko'rsatilgan.
Eslatma: soliq stavkalari va imtiyozlar o'zgarib turadi. Dividend to'lashdan oldin Soliq kodeksining amaldagi tahririni lex.uz da tekshiring.
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
«Sayram choy» MChJ ishtirokchisi bo'lgan, O'zbekiston norezidenti hisoblangan jismoniy shaxsga 30 000 000 so'm dividend hisobladi (xalqaro shartnoma bo'yicha imtiyoz qo'llanmaydi deb olinsin). Soliq kodeksining 382-moddasidagi stavka bo'yicha to'lov manbaida qancha jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig'i ushlab qolinadi?
«Kumush ip» MChJ O'zbekiston rezidenti bo'lgan ishtirokchi Malika Rustamovaga ustav kapitalidagi ulushi bo'yicha 40 000 000 so'm dividend hisobladi (MChJ aksiya chiqarmaydi; Malika soliq imtiyozi beriladigan alohida toifaga kirmaydi). Soliq kodeksiga ko'ra bu dividenddan qancha jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig'i ushlab qolinadi?
Ish haqidan JShDSni kim ushlab qoladi va byudjetga o'tkazadi?
«Zarafshon agro» MChJ ta'sischilarga dividend hisobladi (Dt 8710 – Kt 6610). Endi dividenddan to'lov manbaida daromad solig'i ushlab qolinmoqda. 21-son BHMS bo'yicha qanday provodka beriladi?
Soliq belgilangan muddatda to'lanmasa, har bir kechiktirilgan kun uchun nima hisoblanadi?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
- Korxona boshqa kompaniyaning aksiyasini sotib olsa: qanday hisobga olinadi? (12-son BHMS)
- Korxona buyruqlari va ta'sischi qarorlari: tayyor namunalar
- Aksiya nima va oddiy aksiya imtiyozlidan nimasi bilan farq qiladi?
- Dividend
- To'lanadigan dividend
- Soliq agenti
- Soliq rezidenti
- Foyda solig'i
- JShDS
- Soliq bo'limi
Manbalar
- O'zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi (2026-yil avgust holatidagi tahrir): 41-modda · dividend deb e'tirof etiladigan daromadlar
- O'zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi (2026-yil avgust holatidagi tahrir): 337-modda birinchi qismining 11-bandi · dividendlar tarzidagi daromadlar: 5%
- O'zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi (2026-yil avgust holatidagi tahrir): 343-modda (birinchi qism 2024-yil 24-dekabrdagi O'RQ-1014-son Qonun tahririda, 2026-yil 1-yanvardan); 345 va 346-moddalar · to'lov manbaida soliq solish, soliq agenti, hisobot va to'lov muddati, javobgarlik
- O'zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi (2026-yil avgust holatidagi tahrir): 317-moddaning 24-bandi · hisoblangan dividendlar chegirib tashlanmaydigan xarajat
- O'zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi (2026-yil avgust holatidagi tahrir): 351-modda birinchi qismining 1-bandi; 353-modda (1-band); 354-modda uchinchi qismi; 355 va 357-moddalar · norezident yuridik shaxs: stavka, kamaytirish shartlari, hisobot va to'lov muddati, xalqaro shartnomalar
- O'zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi (2026-yil avgust holatidagi tahrir): 381-modda ikkinchi qismi; 382-modda (1-band) · rezident va norezident jismoniy shaxslar
- O'zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi (2026-yil avgust holatidagi tahrir): 483-moddaning yigirma yettinchi qismi (birinchi xatboshisi 2023-yil 28-dekabrdagi O'RQ-891-son Qonun tahririda) · 2022-yil 1-apreldan 2028-yil 31-dekabrgacha aksiyalar bo'yicha dividendlarga imtiyozlar
- 21-son BHMS «Xo'jalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qo'llash bo'yicha yo'riqnoma» (Iqtisodiyot va moliya vazirining 2024-yil 14-noyabrdagi 191-son buyrug'i bilan tasdiqlangan, Adliya vazirligi tomonidan 2024-yil 27-dekabrda 3593-son bilan ro'yxatdan o'tkazilgan; 2025-yil 1-yanvardan kuchga kirgan): 275-band (5 va 7-qatorlar); 282-band; 285-band (1, 2, 3-qatorlar) · dividend hisoblash, soliqni ushlash va to'lash provodkalari
- «Shahrixon Avto» AJ misoli, raqamlar va hisob-kitoblar · muallif tomonidan tuzilgan, shartli