Soliq nima? Oddiy so'zlar bilan
Alifbo darslarining o'n to'rtinchisi: Hilolaning mahallasi yo'lni birgalikda ta'mirladi. Shu misolda soliq g'oyasi: nega davlat soliq yig'adi, soliq to'lovchi kim va yig'ilgan pul nimaga sarflanadi.
Hilolaning mahallasida yo'l eskirgan, yomg'ir yog'sa loy bo'lardi. Hamma shikoyat qildi, lekin hech kim yolg'iz ta'mirlay olmasdi. Keyin qo'ni-qo'shnilar yig'ilib gaplashdi: "Hamma pul qo'shsak, yo'l tuzaladi."
Shu oddiy voqeada soliqning butun g'oyasi bor.
Soliqning asosiy fikri
Ba'zi narsalar hammaga kerak, lekin bitta odam ularni qura olmaydi: yo'l, maktab, shifoxona, xavfsizlik. Davlat bu narsalar uchun pul yig'adi. Yig'iladigan pulning bir qismi soliq.
Soliq bu davlat qonun asosida odamlar va korxonalardan majburiy ravishda oladigan, qaytarib berilmaydigan to'lov. Bu qarz emas: bank krediti kabi "keyin qaytaramiz" degan va'da yo'q. Soliq bu umumiy ishga qo'shgan hissa.
Mahalla misolida
Mahallada 40 oila bor. Har biri bir marta 30 000 so'mdan to'laydi (raqamlar shartli):
40 × 30 000 = 1 200 000 so'm.
Mahalla kengashi pulni shunday sarfladi:
| Nimaga | Summa (so'm) |
|---|---|
| Yo'lni ta'mirlash | 700 000 |
| Ko'cha chiroqlari | 300 000 |
| Kutilmagan ishlar uchun zaxira | 200 000 |
| Jami | 1 200 000 |
Tekshiramiz: 700 000 + 300 000 + 200 000 = 1 200 000. Hammasi mos tushdi.
Bitta oila uchun 30 000 so'm kichik summa. Ammo birga yig'ilganda alohida hech kim qila olmaydigan ish bitdi. Davlat bilan ham xuddi shunday, faqat u ko'proq odam va ko'proq ehtiyoj bilan ishlaydi.
Soliq to'lovchi kim?
Soliq to'lovchi bu soliq to'lash majburiyati qonunda yuklangan odam yoki korxona. Mahallada hamma oila to'lovchi edi. Davlat miqyosida ham to'lovchi ham oddiy odam, ham tadbirkor, ham korxona bo'lishi mumkin.
Kim, qanday sharoitda va qancha to'lashi qonunda belgilanadi. Bu darsda biz aniq qoidalarni o'rganmaymiz: avval g'oyani tushunamiz, qoidalarga keyingi bo'limlarda to'xtalamiz.
Nega hamma to'lashi shart?
Faraz qiling, mahallada 40 oiladan 10 tasi "men yo'ldan foydalanmayman" deb to'lamadi. Unda yig'ilgan pul 30 × 30 000 = 900 000 so'm bo'ladi va yo'lni ta'mirlashga yetmay qoladi. Yo'ldan esa baribir hamma foydalanadi.
Shuning uchun soliq ixtiyoriy hadya emas, qonun bilan belgilangan majburiyat: aks holda umumiy ishlar to'xtab qoladi.
Soliq bilan hisob-kitobning aloqasi
Soliqni to'g'ri hisoblash uchun nima sotilgani, nima sotib olingani va qancha topilgani yozilgan bo'lishi kerak. Mana nega 12-darsda hujjat va chekni o'rgandik. Yozuvsiz tadbirkor soliq nimadan hisoblanishini ham bilmaydi.
Soliq va oddiy odam
Soliq faqat katta korxonalarning mavzusi emas: qonunda to'lovchi deb belgilangan har bir odam va korxona uning ishtirokchisi. Mahalla misolidagi kabi, to'langan pul yo'l, chiroq kabi hamma foydalanadigan narsalarga ketadi. Soliq haqida o'ylaganda "bu mening cho'ntagimdan chiqqan pul" degan fikrdan tashqari, "bu umumiy ishlar uchun yig'iladigan umumiy hamyon" degan fikrni ham eslash foydali.
Esda tuting
- Soliq bu davlatning umumiy ehtiyojlari uchun yig'iladigan majburiy to'lov.
- U qarz emas va qaytarilmaydi.
- To'lovchi kim ekanini va qancha to'lashini qonun belgilaydi.
- Aniq qoidalarni har doim rasmiy hujjatdan tekshirish kerak.
Keyingi darsda
O'n beshinchi darsda Kirim-chiqim daftari bilan tanishamiz: tadbirkor kunlik pul harakatini qanday oddiy daftarda yuritishi mumkin.
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
Soliq kodeksining 223-moddasiga ko'ra soliq bazasini yashirish (kamaytirib ko'rsatish) uchun jarima yashirilgan baza summasining necha foizi miqdorida qo'llaniladi?
PF-175-son Farmon bilan e'lon qilingan «Ikkinchi imkoniyat» amnistiyasiga ko'ra eski soliq qarzi qaysi sanagacha to'liq to'lansa, unga hisoblangan penya hisobdan chiqariladi?
Soliq belgilangan muddatda to'lanmasa, har bir kechiktirilgan kun uchun nima hisoblanadi?
Soliq organi o'z idorasida, topshirilgan hisobotlar asosida o'tkazadigan tekshiruv qanday ataladi?
QQS qanday soliq turiga kiradi?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
Manbalar
- Umumiy iqtisodiy tushuncha; misol va hisoblar — muallif tomonidan tuzilgan, ismlar va raqamlar shartli
- Soliq: davlat qonun asosida majburiy ravishda oladigan to'lov (tushunchaning umumiy ta'rifi) · Soliq stavkalari, muddatlari va qoidalari bu darsda ko'rib chiqilmagan