Lizing yoki bank krediti: uskunani qaysi yo'l bilan olish arzonroq tushadi?
Kredit bo'yicha jami to'lov 408 mln, lizing bo'yicha 425 mln so'm chiqdi. Demak kredit arzonmi? Har doim emas: pulning vaqt qiymatini hisobga olsak, javob korxonaning bo'sh puli qanchalik qimmatligiga bog'liq bo'lib qoladi. Tikuv sexi misolida to'liq hisob-kitob va ikkala yo'lning provodkalari.
"Ipak yo'li tikuv" MChJ direktori Dilshod yangi avtomatik bichish liniyasini olmoqchi. Liniya narxi 300 mln so'm. Stolida ikkita taklif yotibdi: biri bankdan, biri lizing kompaniyasidan. Bank menejeri "bizda foiz pastroq" deydi, lizing menejeri "bizda boshlang'ich pul kamroq" deydi. Ikkalasi ham rost gapiryapti. Qaysi taklif haqiqatda arzon ekanini faqat hisob-kitob ko'rsatadi.
Barcha shartlar, stavkalar va summalar shartli, muallif tomonidan tuzilgan. Hisob-kitob soddalashtirilgan: to'lovlar yiliga bir marta, soliqlar, sug'urta va rasmiylashtirish xarajatlari hisobga olinmagan. Liniya montajni talab qilmaydi va keltirilgan kuni ishga tushadi, deb olamiz. Summalar ming so'mda.
Ikki taklif nimasi bilan farq qiladi?
| Shart | Bank krediti | Lizing |
|---|---|---|
| Korxonaning o'z puli (boshida) | 60 000 (narxning 20%) | 45 000 avans (narxning 15%) |
| Moliyalashtiriladigan summa | 240 000 | 255 000 |
| Yillik stavka (shartli) | 22% | 23% |
| Muddat | 3 yil | 3 yil |
| To'lov usuli | Asosiy qarz teng ulushlarda, foiz qoldiqqa | Har yili teng to'lov (annuitet) |
| Bir martalik komissiya | 1% (2 400) | yo'q |
| Liniya kimning mulki | Darhol korxonaniki (bank uni garovga olishi mumkin) | Shartnoma oxirigacha lizing beruvchiniki, oxirida korxonaga o'tadi |
Jami qancha pul to'lanadi?
Kredit jadvali. Asosiy qarz har yili 240 000 : 3 = 80 000 dan qaytariladi, foiz esa yil boshidagi qoldiqqa hisoblanadi.
| Yil | Yil boshidagi qarz | Foiz (22%) | Asosiy qarz | Jami to'lov |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 240 000 | 52 800 | 80 000 | 132 800 |
| 2 | 160 000 | 35 200 | 80 000 | 115 200 |
| 3 | 80 000 | 17 600 | 80 000 | 97 600 |
| Jami | 105 600 | 240 000 | 345 600 |
Lizing jadvali. Teng yillik to'lov annuitet formulasi bilan topiladi: 255 000 × 0,23 : (1 − 1,23⁻³) ≈ 126 779. Har bir to'lovning bir qismi foiz, qolgani asosiy qarzni yopadi.
| Yil | Yil boshidagi qarz | Foiz (23%) | Asosiy qarz | Jami to'lov |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 255 000 | 58 650 | 68 129 | 126 779 |
| 2 | 186 871 | 42 980 | 83 799 | 126 779 |
| 3 | 103 072 | 23 707 | 103 072 | 126 779 |
| Jami | 125 337 | 255 000 | 380 337 |
Endi hamma pulni qo'shamiz: - kredit: 60 000 + 2 400 + 345 600 = 408 000; - lizing: 45 000 + 380 337 = 425 337.
Oddiy qo'shishda kredit 17 337 ming so'm arzon. Lekin bu hisobda bitta xato bor: bugungi so'm bilan uch yildan keyingi so'm bir xil qadrlangan.
Pulning vaqt qiymati natijani qanday o'zgartiradi?
Bugun to'lanmay qolgan har bir so'm korxona aylanmasida ishlaydi: mato sotib olinadi, buyurtma bajariladi, foyda keladi. Shuning uchun kelajakdagi to'lovlarni bugungi qiymatga keltirish, ya'ni diskontlash kerak. Diskont stavkasi sifatida korxona o'z pulidan odatda qancha daromad olishini (muqobil daromadlilikni) olamiz.
Dilshodning buxgalteri ikkita holatni hisobladi.
1-holat: bo'sh pul bor, uning muqobil daromadliligi 18%. Diskont koeffitsientlari: 1 : 1,18 = 0,8475; 1 : 1,18² = 0,7182; 1 : 1,18³ = 0,6086.
| To'lov vaqti | Kredit to'lovi | Bugungi qiymati | Lizing to'lovi | Bugungi qiymati |
|---|---|---|---|---|
| Boshida | 62 400 | 62 400 | 45 000 | 45 000 |
| 1-yil | 132 800 | 112 542 | 126 779 | 107 440 |
| 2-yil | 115 200 | 82 735 | 126 779 | 91 051 |
| 3-yil | 97 600 | 59 402 | 126 779 | 77 162 |
| Jami | 408 000 | 317 079 | 425 337 | 320 653 |
Kredit bugungi pulda 3 574 ming so'm arzon.
2-holat: pul tanqis, har bir so'm aylanmada 30% olib keladi. Koeffitsientlar: 0,7692; 0,5917; 0,4552.
| To'lov vaqti | Kredit: bugungi qiymati | Lizing: bugungi qiymati |
|---|---|---|
| Boshida | 62 400 | 45 000 |
| 1-yil | 102 154 | 97 522 |
| 2-yil | 68 166 | 75 017 |
| 3-yil | 44 424 | 57 706 |
| Jami | 277 144 | 275 245 |
Endi lizing 1 899 ming so'm arzon chiqdi. Sabab: lizingda boshida 17 400 ming so'm kam pul chiqadi (62 400 o'rniga 45 000) va asosiy qarz kechroq yopiladi. Pul qanchalik qimmat bo'lsa, kechiktirilgan to'lov shunchalik foydali. Bu misolda ikki yo'l taxminan 25% diskont stavkasida tenglashadi.
Raqamdan tashqari nimalarga qarash kerak?
- Garov. Bank qo'shimcha garov so'rashi mumkin. Lizingda obyektning o'zi shartnoma oxirigacha lizing beruvchi mulki bo'lib turadi, shuning uchun qo'shimcha garov talabi kamroq bo'lishi mumkin: buni har ikki tashkilotdan aniqlang.
- Tezlik. Qaysi yo'l tezroq rasmiylashishini ikkala tashkilotdan oldindan so'rang: liniya bir oy kech kelsa, yo'qotilgan buyurtmalar foiz farqidan qimmatga tushishi mumkin.
- Erta so'ndirish. Kreditni muddatidan oldin yopish va lizingni erta sotib olish shartlarini solishtiring: ular shartnomada yoziladi.
- Teng sharoit. Ikkala taklifni bir xil asosda solishtiring: bir xil muddat, bir xil to'lov chastotasi, barcha komissiyalar bilan.
Kredit yo'li buxgalteriyada qanday yoziladi?
Liniya xarid paytida foydalanishga tayyor, demak u kvalifikatsiyalangan aktiv emas (24-son BHMS, 6-band) va kredit foizi amalga oshirilgan davrning moliyaviy faoliyat xarajati bo'ladi (9-band). Montajni talab qilmaydigan asbob-uskuna xaridi bevosita 0820 schyotida yig'iladi (21-son BHMS, 63 va 69-bandlar).
| № | Operatsiya | Debet | Kredit | Summa | 21-son BHMS |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Uzoq muddatli kredit hisob-kitob hisobvarag'iga tushdi | 5110 | 7810 | 240 000 | 336-band, 1-qator |
| 2 | Yetkazib beruvchining liniya uchun hisobvarag'i to'lovga qabul qilindi | 0820 | 6010 | 300 000 | 257-band, 2-qator (0810–0890 / 6010) |
| 3 | Yetkazib beruvchiga to'landi (o'z puli va kredit) | 6010 | 5110 | 300 000 | 226-band, 15-qator |
| 4 | Liniya asosiy vositalar tarkibiga kiritildi | 0130 | 0820 | 300 000 | 23-band, 2-qator |
| 5 | Keyingi 12 oyda qaytariladigan qism joriy qismga o'tkazildi | 7810 | 6950 | 80 000 | 336-band, 6-qator |
| 6 | 1-yil foizi hisoblandi | 9610 | 6920 | 52 800 | 427-band, 1-qator |
| 7 | Foiz to'landi | 6920 | 5110 | 52 800 | 226-band, 24-qator |
| 8 | Asosiy qarzning joriy qismi to'landi | 6950 | 5110 | 80 000 | 226-band, 23-qator |
Amalda foiz oyma-oy hisoblanadi, jadvalda yillik jami ko'rsatilgan.
Bir martalik 2 400 ming so'mlik komissiya bo'yicha ikki yondashuv bor. 21-son BHMS ning 412-band 12-qatorida "bank va auditorlik xizmatlari uchun to'lovlar" uchun Dt 9430 – Kt 6990 namunasi berilgan, lekin unda kredit komissiyasi alohida tilga olinmagan. 24-son BHMS ning 3-bandi esa qarz mablag'larini olish sababli qilingan "foizli va boshqa xarajatlar"ni qarzlar bo'yicha xarajatlar deb ataydi, 9-band ularni moliyaviy faoliyat xarajati sifatida tan olishni talab qiladi. Qaysi yondashuvni qo'llashni hisob siyosatida belgilang va har yili bir xil qo'llang.
Lizing yo'li buxgalteriyada qanday yoziladi?
Shartnoma 12 oydan uzoq va muddat oxirida liniya korxona mulkiga o'tadi, ya'ni 6-son BHMS 6-bandidagi shartlardan biri bajarilgan: bu moliyaviy ijara (lizing). Ijarachi moliyaviy ijarani o'z hisobida aktiv va majburiyat sifatida tan oladi (25-band). Bu misolda lizing stavkasi 23% minimal to'lovlarning diskontlangan qiymatini liniyaning joriy qiymati 300 000 ga tenglashtiradi, shuning uchun aktiv ham, majburiyat ham 300 000.
21-son BHMS ning 34-bandiga ko'ra kelib tushgan obyekt 0310 debeti va 6950 hamda 7910 kreditida aks ettiriladi. Summani ikki schyot o'rtasida qanday bo'lish standartda raqam bilan ko'rsatilmagan. Bu misolda muallif 6950 nomidan ("joriy qismi") kelib chiqib, keyingi 12 oyda to'lanadigan asosiy qarzni 6950 ga olgan (avans 45 000 + 1-yil asosiy qarzi 68 129 = 113 129), qolganini 7910 ga (300 000 − 113 129 = 186 871). Bo'lish tartibini hisob siyosatida belgilang.
| № | Operatsiya | Debet | Kredit | Summa | 21-son BHMS |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Liniya lizing shartnomasi bo'yicha qabul qilindi | 0310 | 6950 | 113 129 | 40-band, 1-qator |
| 0310 | 7910 | 186 871 | 40-band, 1-qator | ||
| 2 | Avans to'landi | 6950 | 5110 | 45 000 | 226-band, 25-qator |
| 3 | 1-yil foizi jadval bo'yicha hisoblandi | 9610 | 6920 | 58 650 | 427-band, 2-qator |
| 4 | Lizing to'lovining foiz qismi to'landi | 6920 | 5110 | 58 650 | 226-band, 24-qator |
| 5 | Lizing to'lovining asosiy qarz qismi to'landi | 6950 | 5110 | 68 129 | 226-band, 25-qator |
| 6 | 2-yilda to'lanadigan qism joriy qismga o'tkazildi | 7910 | 6950 | 83 799 | 309-band, 10-qator |
| 7 | Liniyaga eskirish hisoblandi (ishlab chiqarishda) | 2010 | 0299 | jadval bo'yicha | 32-band, 1-qator |
Liniya olingan paytda foiz xarajati aks ettirilmaydi (6-son BHMS, 41-band): u to'lov jadvali bo'yicha davrlarga taqsimlanadi, har bir davrda qoplanmagan qoldiqqa doimiy stavka qo'llanadi (29 va 30-bandlar). Eskirishni ijarachi hisoblaydi (33-band).
Shartnoma tugab, liniya korxonaga o'tganda ikki yozuv qilinadi: obyekt qiymati Dt 0130 – Kt 0310 (40-band, 2-qator; 23-band, 3-qator), to'plangan eskirish Dt 0299 – Kt 0230 (32-band, 9-qator).
Foyda va zarar hisobotida farq qayerda ko'rinadi?
Ikkala yo'lda liniya bir xil, eskirish ham bir xil. Uch yildagi farq faqat qarz bilan bog'liq xarajatlarda:
| Ko'rsatkich | Kredit | Lizing |
|---|---|---|
| Foizlar (9610) | 105 600 | 125 337 |
| Komissiya (schyoti hisob siyosatiga ko'ra) | 2 400 | — |
| Jami qarz bilan bog'liq xarajat | 108 000 | 125 337 |
Hisobotda lizing qimmatroq ko'rinadi, ammo pul oqimi tahlili pul tanqis korxona uchun aksincha xulosa berishi mumkinligini yuqorida ko'rdik. Dilshodga maslahat: qarorni foyda va zarar hisobotidagi foiz bo'yicha emas, to'lovlarning bugungi qiymati bo'yicha qabul qiling va diskont stavkasini o'z biznesingizning haqiqiy daromadliligidan oling.
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
Uzoq muddatli bank kreditining hisobot sanasidan keyingi 12 oy ichida qaytariladigan qismi joriy qismga qanday provodka bilan o'tkaziladi?
«Charxpalak» tegirmoni yangi uskunaga 40 mln so'm sarflamoqchi. Uskuna keltiradigan barcha kelgusi pul tushumlarining diskontlangan (bugungi) qiymati jami 50 mln so'm deb baholandi. Rentabellik indeksi (PI = tushumlarning bugungi qiymati / investitsiya) qancha?
Avtoyuvish shoxobchasi uskunaga 30 mln so'm sarfladi. Uskuna har yili teng miqdorda 8 mln so'm sof pul tushumi keltiradi. Oddiy (diskontlanmagan) qoplanish muddati (investitsiya / yillik tushum) qancha?
Ko'chmas mulk egasi binoni ijaraga berib, har yili cheksiz uzoq vaqt davomida 3 000 000 so'm sof daromad olishni kutmoqda. Talab qilinadigan daromadlilik yillik 12%. Abadiy rentaning (perpetuitet) joriy qiymati (yillik to'lov / stavka) qancha?
Korxona yangi ombor qurilishiga ishlatish uchun bankdan 48 000 000 so'm kredit oldi, yillik 18% oddiy foiz. Qurilish davom etmoqda. Bir oylik foiz qancha va u 21-son BHMS 75-band jadvaliga ko'ra qanday aks ettiriladi?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
Manbalar
- 6-son BHMS «Ijara hisobi», 6, 8, 25, 29, 30, 33 va 41-bandlar · moliyaviy ijara ta'rifi va shartlari; lizing ta'rifi; ijarachida aktiv va majburiyatni joriy qiymat yoki minimal to'lovlarning diskontlangan qiymati (qaysi biri past bo'lsa) bo'yicha tan olish; to'lov jadvali; foizni qoplanmagan qoldiqqa doimiy stavka bilan taqsimlash; amortizatsiyani ijarachi hisoblashi; obyekt olingan paytda foiz xarajati aks ettirilmasligi
- 24-son BHMS «Qarzlar bo'yicha xarajatlar hisobi», 3, 6 va 9-bandlar · qarzlar bo'yicha xarajatlar ta'rifi (qarz olish sababli foizli va boshqa xarajatlar); xarid paytida foydalanishga tayyor aktiv kvalifikatsiyalangan aktiv hisoblanmaydi; kapitalizatsiya qilinmaydigan qarz xarajatlari moliyaviy faoliyat xarajati sifatida tan olinadi
- 21-son BHMS «Xo'jalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qo'llash bo'yicha yo'riqnoma»: 34-band; 63 va 69-bandlar; 40-band (1 va 2-qatorlar); 23-band (2 va 3-qatorlar); 32-band (1 va 9-qatorlar) · 0310 / 6950, 7910; montajni talab qilmaydigan asbob-uskunalar xaridi 0820 da; 0110–0190, 0299 / 0310, 0211–0290; 0110–0190 / 0820; 0110–0190 / 0310; 2010 / 0211–0299; 0299 / 0211–0290
- 21-son BHMS «Xo'jalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qo'llash bo'yicha yo'riqnoma»: 226-band (15, 23, 24 va 25-qatorlar); 257-band (2-qator); 309-band (10-qator); 336-band (1 va 6-qatorlar); 412-band (12-qator); 427-band (1 va 2-qatorlar) · 6010 / 5110; 6950 / 5110; 6920 / 5110; 6910, 6950 / 5110; 0810–0890 / 6010; 7810–7920 / 6950; 5110–5530 / 7810–7820; 7810–7840 / 6950; bank va auditorlik xizmatlari uchun to'lovlar 9430 / 6990; 9610 / 6920
- Moliya asoslari (umumiy tushunchalar) · pulning vaqt qiymati, diskontlash, annuitet va differensial to'lov jadvali
- Misol, korxona nomi, stavkalar, summalar va hisob-kitoblar · muallif tomonidan tuzilgan, shartli; real bank va lizing kompaniyasi shartlari boshqacha bo'ladi