Rahbariyatning yozma tasdiqnomasi (580-son AXS): auditor uni nega so'raydi va unda nima bo'ladi?

Auditor bir necha hafta hujjat tekshirdi, qoldiqlarni solishtirdi, xaridorlarga xat yubordi. Oxirida esa direktordan oddiygina ko'ringan imzoli xat so'raydi. Ko'p rahbarlar buni rasmiyatchilik deb o'ylaydi, aslida bu xatsiz auditorlik xulosasi umuman chiqmasligi mumkin. Xalqaro audit standartlari O'zbekistonda auditorlik faoliyati standarti hisoblanadi («Auditorlik faoliyati to'g'risida»gi Qonun, 9-modda), shu jumladan 580-son AXS «Yozma tasdiqnomalar».

Asosiy tezislar

Nega kerak. Yozma tasdiqnoma zarur auditorlik dalili, lekin u o'zi biror masala bo'yicha yetarli va tegishli dalil bermaydi. Ya'ni direktor "zaxiralar to'g'ri" deb yozsa, auditor baribir zaxiralarni o'zi tekshiradi. Xat boshqa dalillarning o'rnini bosmaydi, ularni to'ldiradi.
Kim imzolaydi. Tasdiqnoma moliyaviy hisobot uchun tegishli javobgarlikka ega va tegishli masalalarni biladigan rahbariyatdan so'raladi. Kim aynan imzolashi korxonaning boshqaruv tuzilishiga bog'liq; quyidagi misolda bu direktor.
Birinchi majburiy mazmun. Rahbariyat moliyaviy hisobotni amaldagi moliyaviy hisobot asosiga muvofiq tayyorlash javobgarligini bajarganini tasdiqlaydi.
Ikkinchi majburiy mazmun. Ikki narsa: (a) rahbariyat audit shartlarida kelishilganidek auditorga barcha tegishli ma'lumotni va kirish imkoniyatini bergan; (b) barcha operatsiyalar hisobda qayd etilgan va moliyaviy hisobotda aks etgan.
Qo'shimcha tasdiqnomalar. Boshqa xalqaro audit standartlari talab qilsa yoki auditor boshqa dalillarni tasdiqlash uchun zarur deb topsa, xatga boshqa masalalar ham qo'shiladi. Ular har bir auditda alohida belgilanadi.
Sana va davr. Xat sanasi auditorlik xulosasi sanasiga imkon qadar yaqin, lekin undan keyin emas bo'ladi. Xat xulosada tilga olingan barcha moliyaviy hisobotlar va davrlarni qamrab oladi.
Shakl. Tasdiqnoma auditorga yo'llangan xat shaklida bo'ladi. Og'zaki "hammasi joyida" degan gap o'rniga o'tmaydi.
Imzolanmasa nima bo'ladi. So'ralgan tasdiqnoma berilmasa, auditor masalani rahbariyat bilan muhokama qiladi va xulosaga ta'sirini baholaydi. Agar 3 va 4-tezisdagi majburiy tasdiqnomalar berilmasa yoki auditor ularni ishonchsiz deb topsa, u 705-son AXS bo'yicha fikr bildirishdan bosh tortadi.

Misol: imzo kechiktirilgan kun

"Guliston Un Kombinati" AJ ning 2026-yil hisobotini auditorlik tashkiloti tekshirdi (hammasi shartli). Auditorlik xulosasi 2027-yil 12-martga rejalashtirildi. Tasdiqnoma xati ham 12-mart sanasi bilan tayyorlanadi, unda 2026-yil hisoboti tilga olinadi va xat auditorlik tashkilotiga yo'llanadi.

Direktor xat loyihasidagi "barcha operatsiyalar hisobda qayd etilgan" degan jumlani o'chirib yubormoqchi bo'ldi: "Filialdagi naqd savdoga kafolat bera olmayman". Auditor buni oddiy tahrir deb qabul qilmaydi. Bu 4-tezisdagi majburiy tasdiqnoma, u berilmasa, standartga ko'ra hisobot bo'yicha fikr bildirilmaydi. Shuning uchun to'g'ri yo'l: jumlani o'chirish emas, avval filial kassasini tartibga keltirish, kerak bo'lsa auditorga qo'shimcha dalil berish va keyin xatni to'liq imzolash.

Holat	Auditorning harakati
Xat sanasi xulosa sanasidan keyin	Qabul qilinmaydi: sana xulosa sanasidan keyin bo'lmasligi kerak (6-tezis)
Xat auditorga emas, "manfaatdor shaxslarga" yo'llangan	Qayta rasmiylashtiriladi: xat auditorga yo'llanadi (7-tezis)
3 yoki 4-tezisdagi majburiy jumla olib tashlangan	Muhokama; berilmasa, fikr bildirishdan bosh tortish (8-tezis)

O'zingizni sinang

Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.

«Zarmitan agro» auditida auditor ombor qoldig'i bo'yicha yetarli dalil ola olmadi. Rahbar «qoldiq to'g'ri» deb yozma tasdiq xati berdi. Bu xatning audit dalili sifatidagi o'rni qanday?

«Kamalak tekstil» auditida auditorlik xulosasi 20-martda imzolanishi rejalashtirilgan. 580-son AXS bo'yicha rahbariyatning yozma bayonotlari (representation letter) qaysi sana bilan sanalanishi kerak?

«Bodomzor savdo» MChJ hisobotida tushum, zaxiralar va debitorlik qarzi sezilarli oshirib ko'rsatilgan: buzilishlar muhim va hisobotning asosiy moddalariga yoyilgan (keng qamrovli). Auditor buni yetarli dalillar bilan tasdiqladi, rahbariyat esa tuzatishdan bosh tortdi. 705-son AXS bo'yicha qanday fikr bildiriladi?

«Nurota marmar» rahbariyati auditorga eng yirik xaridorga qarz qoldig'ini tasdiqlash xatini yuborishga ruxsat bermadi. 505-son AXS mantiqiga ko'ra auditor qanday yo'l tutadi?

Auditor va «Oydin farm» rahbariyati audit topshirig'i shartlarini kelishib oldi. 210-son AXS bo'yicha kelishilgan shartlar qanday rasmiylashtiriladi?

Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri

Barcha testlar →

Manbalar

«Auditorlik faoliyati to'g'risida»gi O'zbekiston Respublikasi Qonuni (2021-yil 25-fevral, O'RQ-677), 9-modda · xalqaro audit standartlari auditorlik faoliyati standartlari hisoblanadi; ular vakolatli organ rasmiy saytida joylashtirilgan bo'lishi kerak

Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 11-apreldagi 171-son qarori · xalqaro audit standartlarini tan olish va qo'llash tartibi

Xalqaro audit standarti (ISA) 580 «Yozma tasdiqnomalar» (Written Representations), IAASB · yozma tasdiqnomalar zarur dalil, lekin o'zi tegishli masalalar bo'yicha yetarli va tegishli dalil bermaydi; kimdan so'raladi; moliyaviy hisobotni tayyorlash javobgarligi; barcha ma'lumot va kirish imkoniyati hamda barcha operatsiyalar qayd etilgani; boshqa tasdiqnomalar; sana va qamrab olinadigan davr; auditorga yo'llangan xat shakli; taqdim etilmasa yoki ishonchsiz bo'lsa auditor harakatlari va fikr bildirishdan bosh tortish

ICAEW: Written representations in an ISA audit · sana va davr talablarining izohi

Misol, korxona nomi va sanalar · muallif tomonidan tuzilgan, shartli