Auditorlik tashkilotida sifatni boshqarish: ISQM 1 va 220-son AXS (qayta ko'rib chiqilgan)
Audit sifati faqat bitta auditorning mahoratiga bog'liq emas: firma darajasida sakkiz komponentli tizim (ISQM 1), har bir topshiriq darajasida esa topshiriq rahbarining mas'uliyati (220-son AXS). Shartli kichik auditorlik firmasi misolida jadval va amaliy holatlar.
«Pishtoq Audit» MChJ kichik firma: ikki hamkor va o'n bir xodim. Bir haftada uchta voqea yuz berdi. Yangi mijoz oddiy narxdan ikki baravar ko'p haq taklif qilib, xulosani "tezroq" berishni so'radi. Tajribali menejer ishdan ketdi va uning ikki topshirig'i yangi xodimga o'tdi. Ichki tekshiruvda esa o'tgan yilgi bitta audit faylida rejadagi muhim o'zgarishning sababi yozilmagani aniqlandi. Uchala holat ham bitta savolga taqaladi: firma audit sifatini qanday boshqaradi?
Shartlar: firma, ismlar va holatlar shartli, muallif tomonidan tuzilgan.
O'zbekistonda xalqaro audit standartlari auditorlik faoliyati standartlari hisoblanadi («Auditorlik faoliyati to'g'risida»gi Qonun, 9-modda). Xalqaro audit va ishonch bildirish standartlari kengashi (IAASB) sifat masalasini ikki darajada tartibga soladi: firma darajasida ISQM 1, alohida audit topshirig'i darajasida 220-son AXS (qayta ko'rib chiqilgan). Topshiriq sifatini ko'rib chiqish esa alohida standart, ISQM 2 bilan belgilanadi.
Firma darajasi va topshiriq darajasi qanday farq qiladi?
| ISQM 1 (firma darajasi) | 220-son AXS, qayta ko'rib chiqilgan (topshiriq darajasi) | |
|---|---|---|
| Kimga qaratilgan | butun auditorlik tashkilotiga | bitta moliyaviy hisobot auditiga |
| Asosiy mas'ul | tizim uchun yakuniy mas'uliyat yuklangan shaxs (shaxslar) | topshiriq rahbari |
| Asosiy savol | firma sifatli ishlashga qodir tizim qurganmi? | aynan shu auditda sifat ta'minlandimi? |
| Qo'llanish sanasi | tizim 2022-yil 15-dekabrgacha loyihalanishi va joriy etilishi kerak edi | 2022-yil 15-dekabrda yoki undan keyin boshlanadigan davrlar auditi |
ISQM 1 qanday sakkiz komponentdan iborat?
ISQM 1 xavfga asoslangan yondashuvni qo'llaydi: firma sifat maqsadlarini belgilaydi, ularga tahdid soluvchi xavflarni aniqlaydi va ularga javob choralarini ishlab chiqadi. Komponentlar ketma-ket emas, bir-biri bilan bog'langan holda ishlaydi. Oltita komponent uchun standartda majburiy sifat maqsadlari bor; xavflarni baholash va monitoring esa jarayon sifatida tuzilgan.
| Komponent | Mazmuni | «Pishtoq Audit»dagi misol |
|---|---|---|
| 1. Firmaning xavflarni baholash jarayoni | sifat maqsadlari, xavflar va javob choralarini belgilash | hamkorlar yiliga bir marta xavflar ro'yxatini yangilaydi: xodim ketishi, yangi tarmoqdagi mijozlar |
| 2. Boshqaruv va yetakchilik | rahbariyatning sifatga sodiqligi, mas'uliyat va resurs taqsimoti | sifat bo'yicha mas'ul hamkor tayinlangan; mukofot faqat daromad bilan emas, sifat bilan ham bog'langan |
| 3. Tegishli axloqiy talablar | mustaqillik va boshqa axloqiy talablarga rioya | har bir topshiriq boshida xodimlar mustaqillik deklaratsiyasini to'ldiradi |
| 4. Mijozni qabul qilish va davom ettirish | topshiriqni olish yoki olmaslik qarori | ikki baravar haq va "tezroq xulosa" talabi xavf belgisi sifatida baholanadi |
| 5. Topshiriqni bajarish | yo'naltirish, nazorat, ko'rib chiqish, maslahatlashish, fikr kelishmovchiligini hal qilish | murakkab masala bo'yicha ichki maslahatlashuv majburiy, natijasi faylga yoziladi |
| 6. Resurslar | xodimlar, texnologiya, intellektual resurslar | ketgan menejer o'rniga topshiriqlar tajribali hamkor nazoratiga o'tkazildi |
| 7. Axborot va kommunikatsiya | tizim uchun kerakli ma'lumotni olish va yetkazish | standartlardagi o'zgarishlar bo'yicha oylik ichki xabarnoma |
| 8. Monitoring va tuzatish jarayoni | tizim ishlayotganini tekshirish, kamchilik sababini topish va tuzatish | tugallangan fayllar tanlab tekshiriladi; topilgan kamchilik bo'yicha trening o'tkazildi |
Tizim uchun yakuniy mas'uliyat yuklangan shaxs (shaxslar) uni kamida yiliga bir marta baholaydi va tizim sifat maqsadlariga erishilishi haqida asosli ishonch beradimi, degan xulosaga keladi. Birinchi baholash 2022-yil 15-dekabrdan keyin bir yil ichida o'tkazilishi kerak edi.
Topshiriq darajasida 220-son AXS nimani talab qiladi?
Qayta ko'rib chiqilgan 220-son AXS topshiriq rahbarining rolini aniqroq belgiladi. Topshiriq rahbari audit sifatini boshqarish va unga erishish uchun umumiy mas'uliyatni o'z zimmasiga oladi va audit davomida yetarli va tegishli darajada ishtirok etadi. Standartda yakuniy "orqaga qarab baholash" talabi ham bor: audit yakunida topshiriq rahbari shu umumiy mas'uliyatni haqiqatan bajarganini aniqlaydi.
Bu "Pishtoq Audit"dagi ikkinchi voqeaga to'g'ridan-to'g'ri tegishli: menejer ketgani topshiriq rahbarini mas'uliyatdan ozod qilmaydi. Aksincha, yangi xodim ishini u ko'proq ko'rib chiqishi kerak.
Topshiriq sifatini ko'rib chiqish nima?
Ayrim topshiriqlarda firma qo'shimcha himoya qatlamini qo'yadi: topshiriqda qatnashmagan mutaxassis muhim mulohazalar va xulosalarni xolis ko'rib chiqadi. Ko'rib chiquvchini tayinlash, uning malakasi va mas'uliyati ISQM 2 da belgilangan. Qaysi topshiriqlar uchun bunday ko'rib chiqish kerakligi ISQM 1 va firma siyosati bilan aniqlanadi.
Uchala voqeaning yechimi
| Voqea | Qaysi komponent yoki talab | Firma nima qildi |
|---|---|---|
| Ikki baravar haq va "tezroq xulosa" | qabul qilish va davom ettirish; axloqiy talablar | hamkorlar mijoz bilan shartlarni qayta muhokama qildi, muddat audit hajmiga moslandi; aks holda topshiriq olinmasdi |
| Tajribali menejer ketdi | resurslar; 220-son AXS bo'yicha topshiriq rahbarining ishtiroki | topshiriq rahbari yangi xodim ishini har hafta ko'rib chiqadigan bo'ldi |
| Faylda reja o'zgarishining sababi yozilmagan | monitoring va tuzatish | sababi o'rganildi (shablonda maxsus bo'lim yo'q edi), shablon to'ldirildi, jamoaga qisqa trening o'tkazildi |
Mijoz korxona uchun bundan qanday foyda bor?
Auditor tanlaganda faqat narxga emas, firmaning ish tartibiga ham qarash mumkin: topshiriq rahbari kim, u auditda qanchalik qatnashadi, murakkab masalalar bo'yicha ichki maslahatlashuv bormi. Bu savollarga aniq javob bergan firma odatda tartibli ishlaydi.
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
540-son AXS (hisob baholari auditi, qayta ko'rib chiqilgan) hisob baholari bo'yicha xavfni baholashda qaysi uchta asosiy ajralmas xavf omilini alohida ajratib ko'rsatadi?
Alohida moliyaviy hisobot auditi topshirig'i darajasida sifatni boshqarish qaysi standart bilan tartibga solinadi?
315-son AXSning 2019-yilgi qayta ko'rib chiqilgan tahririga ko'ra korxonaning ichki nazorat tizimi nechta komponentdan iborat?
IESBA odob kodeksiga ko'ra auditor o'zi soxta yoki chalg'ituvchi deb hisoblagan hisobot yoki boshqa axborot bilan bila turib nomini bog'lamasligi qaysi asosiy tamoyilning talabi?
IESBA odob kodeksiga ko'ra auditor o'z rahbarligida ishlaydigan xodimlar tegishli tayyorgarlikka ega bo'lishi va nazorat ostida ishlashi uchun choralar ko'rishi qaysi asosiy tamoyilga kiradi?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
Manbalar
- «Auditorlik faoliyati to'g'risida»gi O'zbekiston Respublikasi Qonuni (2021-yil 25-fevral, O'RQ-677), 9-modda · xalqaro audit standartlari auditorlik faoliyati standartlari hisoblanadi
- ICAEW: ISQM 1 and the small practice · sakkiz komponent; tizim 2022-yil 15-dekabrgacha loyihalanishi va joriy etilishi kerak edi
- IFAC: Getting Started with the New IAASB Quality Management Standards: Overview · komponentlar ketma-ket emas, bir-biri bilan bog'liq holda ishlaydi
- ICAEW: ISQM1 quality assurance monitoring update (2024-yil avgust) · barcha auditorlik firmalari sifatni boshqarish tizimini birinchi marta 2023-yil 15-dekabrgacha baholashi kerak edi; keyingi baholashlar kamida yiliga bir marta
- IAASA: revised quality management standards · 220-son AXS (qayta ko'rib chiqilgan) 2022-yil 15-dekabrda yoki undan keyin boshlanadigan davrlar auditiga qo'llaniladi
- ICAEW: Overview of standards (quality management in audit firms) · 220-son AXS (qayta ko'rib chiqilgan): topshiriq rahbarining roli va audit davomida ishtiroki; ISQM 2: topshiriq sifatini ko'rib chiqish
- ACCA: ISQM 2 (texnik maqola) · topshiriq sifatini ko'rib chiquvchini tayinlash, uning malakasi va mas'uliyati
- Firma, ismlar, holatlar va jadvallar · muallif tomonidan tuzilgan, shartli