РусскийEnglish
Maqolalar

Barcha maqolalar

Buxgalteriya, soliq va audit bo'yicha tushuntirishlar.

Audit5-noyabr, 2026

Nega audit «eshitish» so'zidan kelib chiqqan? Qadimgi tekshiruvlar haqida 6 fakt

Auditor bugun hujjat va raqamlarni ko'zdan kechiradi. Lekin so'zning o'zi "tinglash"ni bildiradi. Bunga sabab bor: dastlab hisob ovoz chiqarib o'qilgan va tinglab tekshirilgan.

Moliya5-noyabr, 2026

Moliya tarixi: qog'oz pul Xitoyda qanday paydo bo'lgan?

Og'ir temir tangalarni ko'tarib yurishdan charchagan savdogarlar qog'ozga o'tgan. Jiaozi tarixi va undan qolgan birinchi inflyatsiya saboqlari tezislarda.

Moliya5-noyabr, 2026

Moliya tarixi: barterdan tangagacha, Lidiya tangasi nimani o'zgartirdi?

Har bir savdoda metallni tortish va tekshirish kerak bo'lsa-chi? Muhrlangan tanga bu ishni bir zumga qisqartirdi. Ilk tangalar va pulning asosiy vazifalari haqida.

Bank5-noyabr, 2026

Bank tarixi: bankomatdan mobil ilovagacha

Birinchi bankomat qog'oz chek bilan ishlagan va 10 funtdan ko'p bermagan. Bugun esa bank telefon ichida. Raqamli bankning qisqa yo'lini tezislarda kuzatamiz.

Soliq5-noyabr, 2026

Raqamli soliq ma'muriyati: elektron faktura va "Soliq ma'muriyati 3.0" qanday paydo bo'ldi?

Qog'oz deklaratsiyadan real vaqtda tekshiriladigan elektron fakturagacha. Soliq tarixining eng yangi bosqichi, Italiya tajribasi va OECD konsepsiyasi qisqa tezislarda.

Buxgalteriya5-noyabr, 2026

Cho'tdan sun'iy intellektgacha: buxgalter nima bilan hisoblagan va nega cho't ishlatilmay qoldi?

Yaqin-yaqingacha do'kon va idoralarda cho't donachalari taqillab turardi. Arifmometr, kalkulyator, birinchi biznes kompyuteri va elektron jadval qanday paydo bo'ldi? Va nega bugun cho'tni kamdan-kam ko'ramiz?

Bank5-noyabr, 2026

Bank tarixi: markaziy bank va tijorat banklari qanday ajralgan?

Nega har bir mamlakatda bitta markaziy bank va ko'plab tijorat banklari bor? XX asr boshidagi inqirozlar bu tuzilmani qanday shakllantirganini qisqa tezislarda ko'ramiz.

Bank5-noyabr, 2026

Bank tarixi: Amsterdam banki (1609) va Angliya banki (1694) nimani o'zgartirdi?

Tangalar aralash-quralash, davlat esa qarzga botgan. XVII asrda tashkil etilgan ikki bank bu muammolarni qanday hal qildi va markaziy bank g'oyasiga qanday yo'l ochdi?

Bank5-noyabr, 2026

Bank tarixi: Medichi banki va veksel qanday ishlagan?

O'rta asr Italiyasida savdogar oltin xaltasiz boshqa shaharga pul o'tkaza olgan. Medichi banki misolida veksel va filiallar tarmog'ini qisqa tezislarda ko'ramiz.

Buxgalteriya5-noyabr, 2026

XX asr: buxgalteriya qanday qilib xalqaro tilga aylandi?

Toshkentdagi korxona hisobotini Tokio yoki Londondagi investor ham tushunishi uchun nima kerak? XX asrda paydo bo'lgan xalqaro standartlar va milliy BHMS tizimi haqida qisqa yo'l xaritasi.

Soliq5-noyabr, 2026

QQS qanday ixtiro qilingan: Fransiyadagi 1954-yil islohotidan 170 dan ortiq mamlakatgacha

Bugun deyarli butun dunyoda amal qiladigan qo'shilgan qiymat solig'i yetmish yildan sal ko'proq vaqt oldin Fransiyada paydo bo'lgan. Uning tarixi qisqa tezislarda va bitta hisob-kitob misolida.

Bank5-noyabr, 2026

Bank tarixi: birinchi «bank» nega ibodatxonada paydo bo'lgan?

Bank binosi, kassa va shartnoma bo'lmagan zamonda odamlar donini qayerda saqlagan va kimdan qarz olgan? Qadimgi Mesopotamiya ibodatxonalari bilan tanishamiz.

Soliq5-noyabr, 2026

Daromad solig'i qanday paydo bo'lgan: 1799-yilgi "vaqtinchalik" soliq

Urush xarajatini qoplash uchun "bir muddatga" kiritilgan soliq ikki asrdan ortiq yashab qoldi. Uilyam Pittning daromad solig'i nima uchun kerak bo'lgani va bugungi daromad solig'idan farqi.

Buxgalteriya5-noyabr, 2026

1494-yil: Luka Pacholi kitobi ikki yoqlama yozuvni qanday tarqatdi?

Pacholi ikki yoqlama yozuvni ixtiro qilmagan, buni o'zi ham ta'kidlagan. Unda nega uni ko'pincha "buxgalteriya otasi" deyishadi? Javob bitta bosma kitobda.

Soliq5-noyabr, 2026

O'rta asrlarda soliq: Domesday kitobi va Magna Carta nimani o'zgartirdi?

Butun qirollikni ro'yxatga olgan kitob va qirolning soliq solish huquqini cheklagan xartiya. O'rta asr Angliyasidagi ikki hujjat soliq tarixida qanday iz qoldirgani haqida qisqa tezislar.

Buxgalteriya5-noyabr, 2026

Al-Xorazmiydan Genuya daftarigacha: o'rta asrlarda hisob qanday o'zgardi?

Bugungi buxgalteriya ikki narsaga tayanadi: qulay raqamlar va ikki yoqlama yozuv. Ikkalasi ham o'rta asrlarda shakllangan. Bu yo'lda Xorazm nomi bilan bog'liq olim ham bor.

Buxgalteriya5-noyabr, 2026

Hisob yozuvdan ham qadimiymi? Mesopotamiyadagi loy tokenlar hikoyasi

Odamlar avval yozishni o'rgandimi yoki hisob yuritishni? Keng tarqalgan nazariyaga ko'ra, yozuvning o'zi don va chorvani sanash ehtiyojidan tug'ilgan. Loy tokenlardan bugungi elektron hujjatgacha bo'lgan yo'lni ko'ramiz.

Soliq5-noyabr, 2026

Qadimgi dunyoda soliq qanday yig'ilgan: Misr ruhoniylaridan Rim legionerlarigacha

Pul tanga bo'lmagan davrda ham davlat xazinasi to'lib turgan. Rozetta toshidagi soliq imtiyozi va Avgustning meros solig'i misolida qadimgi soliq tizimini bugungi bilan solishtiramiz.

Buxgalteriya5-noyabr, 2026

Xato provodkani qanday tuzatish kerak: qizil storno, teskari yoki qo'shimcha provodka?

Summa adashdi, schyot adashdi yoki kam yozildi: har bir xato uchun o'z tuzatish usuli bor. Plastik idish sexi misolida uchala usulni provodkalari bilan ko'ramiz.

Buxgalteriya5-noyabr, 2026

Ta'sischilar ustav kapitaliga hissa qo'shganda qanday provodkalar beriladi?

Yangi MChJ ochildi: bir ta'sischi pul, ikkinchisi kompyuter olib keldi. Ustav kapitali qaysi schyotlarda va qaysi tartibda yoziladi? Qisqa tezislar va bitta misol.

Soliq5-noyabr, 2026

QQSning 6 foizlik soddalashtirilgan tartibi kimga foydali? Ikki korxona misolida hisob-kitob

6 foiz 12 foizdan kam, lekin xarid QQSi hisobga olinmaydi. Kafe va elektronika do'koni misolida qaysi tartib arzonga tushishini va "muvozanat nuqtasi"ni hisoblaymiz.

Soliq5-noyabr, 2026

QQS salbiy farqi nima va u qanday qaytariladi?

Xarid QQSi sotishdagi QQSdan ko'p bo'lsa, budjet sizga qarzdor bo'lib qoladi. Salbiy farq qanday paydo bo'lishi, PF-100 dagi 10 mln so'mlik qoida va provodkalar.

Audit5-noyabr, 2026

Auditor kelishidan oldin buxgalter qaysi qoldiqlarni o'zi tekshirib qo'yishi kerak?

Auditor topadigan xatoni oldinroq o'zingiz topsangiz, xulosa ham, asab ham tinch bo'ladi. Yil yakunida ko'rib chiqiladigan 7 ta joy va bitta topilgan farq.

Moliya5-noyabr, 2026

Sof aylanma kapital qanday hisoblanadi va u nimani ko'rsatadi?

Balansda foyda bor, lekin yetkazib beruvchiga to'lashga pul topilmaydi. Sabab ko'pincha sof aylanma kapitalda. Mebel korxonasi balansi bo'yicha hisoblaymiz.

Moliya5-noyabr, 2026

Foyda bor, pul yo'q: nega shunday bo'ladi?

Hisobotda 60 mln foyda, bankda esa deyarli hech narsa. Foyda bilan pul oqimi orasidagi farqni 9-son BHMS dagi bilvosita usul bilan bosqichma-bosqich ochamiz.

Sug'urta5-noyabr, 2026

Mol-mulk sug'urtasi buxgalteriyada qanday yoziladi: yillik mukofotdan tovongacha

Sug'urta mukofoti bir yilga oldindan to'landi, keyin ombordagi materialni suv bosdi. Metall konstruksiya sexi misolida 3190, 6510, 5910 va 9390 schyotlari bilan barcha provodkalar.

Bank5-noyabr, 2026

Bo'sh pul bankdagi omonatga (depozitga) qo'yilsa, buxgalteriyada qanday yoziladi?

Hisob-kitob schyotida bekor turgan pul omonatga qo'yildi. Endi u qaysi schyotda turadi, foiz qachon daromad bo'ladi? Gilam fabrikasi misolida 5890, 4830 va 9530 schyotlari.

Statistika5-noyabr, 2026

Balansni gorizontal va vertikal tahlil qilish: raqamlar ortidagi o'zgarishni qanday ko'rish mumkin?

Ikki yillik balansni yonma-yon qo'yish yetmaydi: o'sish sur'ati va ulushlarni hisoblash kerak. Nonvoyxona misolida ikki oddiy statistik usul.

Buxgalteriya4-noyabr, 2026

Xaridordan oldindan to'lov olinsa, qanday provodka beriladi?

Pul keldi, lekin mahsulot hali topshirilmagan. Bu daromadmi yoki qarzmi? Tikuvchilik sexi misolida 6310 schyoti bilan ishlashni ko'ramiz.

Buxgalteriya4-noyabr, 2026

Bankdan qisqa muddatli kredit olinsa, kredit va foizlar qanday yoziladi?

Kreditning o'zi xarajat emas, foizi esa xarajat. Sut zavodi misolida 6810, 6920 va 9610 schyotlari bilan to'rt asosiy provodka.